فعالیت تعاونی های مسكن كاركنان ادارات و نهادهای مختلف، از ابتدا تاكنون همواره دارای فراز و فرودهای زیادی بوده است؛ هر چند در سال های ابتدایی با راه اندازی این تعاونی ها، بسیاری از كاركنان با شرایطی مناسب و عموماً سهل و آسان، خانه دار شدند و این موضوع سبب استقبال بیشتر مردم و روند رو به افزایش تعداد تعاونی های مسكن شد.

مهدی كاهانی مقدم/

فعالیت تعاونی های مسكن كاركنان ادارات و نهادهای مختلف، از ابتدا تاكنون همواره دارای فراز و فرودهای زیادی بوده است؛ هر چند در سال های ابتدایی با راه اندازی این تعاونی ها، بسیاری از كاركنان با شرایطی مناسب و عموماً سهل و آسان، خانه دار شدند و این موضوع سبب استقبال بیشتر مردم و روند رو به افزایش تعداد تعاونی های مسكن شد.

اما رفته رفته ضعف عملكرد برخی از این شركت های تعاونی و به اشتراك گذاشته شدن تجربه های تلخ اعضای آن، كه در بیشتر موارد نه تنها سرپناهی به دست نیاورده بلكه به مالباختگانی بی پناه تبدیل شده بودند، رفته رفته چهره تعاونی های مسكن را خدشه دار كرد و از مقبولیت عمومی آن ها كاست.

هر چند به گفته مسئولان وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعی، تنها 5 درصد تعاونی های مسكن، مشكل دار هستند اما عملكرد همین 5 درصد كافی است تا مردم دیگر به تعاونی های مسكن به عنوان راهی میانبر برای خانه دار شدن خود نگاه نكنند؛ به خصوص تجربه سال های اخیر از بدعهدی و ناكامی تعاونی های مسكن نیز برای بی اعتبار كردن این شركت ها كافی است.

تعاونی مسكن فرهنگیان شهرستان فاروج در خراسان شمالی نیز یكی از تعاونی هایی است كه با وجود گذشت بیش از 20 سال از نام نویسی اعضایش، نتوانسته به تمام وعده های خود جامه عمل بپوشاند و آن ها را بی دغدغه صاحب خانه كند.

خانه ای كه فقط اسم خانه را یدك می كشد؛ قلكی كه نه در دارد و نه پنجره، تأسیسات زیربنایی اش مشكل دار است؛ پیمانكاران از ارزان ترین مصالح و شیوه های ساخت وساز برای جمع كردن این پروژه 262 واحدی استفاده كرده اند اما با گذشت 6 سال از آخرین وعده مدیران، هنوز هم در تكمیل و تحویل این واحدها به تعداد زیادی از اعضا ناكام مانده اند.

• انتظار 25 ساله برای خانه دار شدن

این جملات را آدینه محمد برزگر، یكی از اعضای تعاونی مسكن فرهنگیان شهرستان فاروج می گوید؛ او با یادآوری اینكه از سال 74 به امید خانه دار شدن در این شركت تعاونی نام نویسی كرده است، می افزاید: از آن زمان تاكنون هر زمان مدیران تعاونی پولی خواسته اند، واریز كرده و هر بار دلخوش تر از قبل به وعده های آنان، چشم انتظار نشسته است.

وی خاطرنشان می كند: اكنون هم كه می گویند خانه ها آماده تحویل شده است اما تا تكمیل شدن راه درازی در پیش دارد و مسئولان شركت تعاونی از عمل به تعهدشان سر باز می زنند و زیر بار اشكال های موجود نمی روند.

آدینه محمد می گوید: بسیاری از واحدها نه تنها در و پنجره ندارند كه تأسیسات و امكانات داخلی آن ها هم با ایرادهای اساسی روبه رو بوده و این در حالی است كه حتی همان واحدهای به ظاهر تكمیل شده نیز به لحاظ لوله كشی آب و فاضلاب، برق، كابینت و امثال آن دارای مشكل است و كارشناسان هیئت نظارت خراسان شمالی برای این واحدها 15 ایراد اساسی را شناسایی و به دستگاه قضایی اعلام كرده اند.

• بدعهدی هیئت مدیره

حسینعلی نیرومند، دیگر عضو تعاونی مسكن فرهنگیان فاروج است كه همراه حدود 100 نفر از اعضا ناچار به شكایت و پیگیری های قضایی نسبت به بدعهدی مسئولان این تعاونی شده است؛ او می گوید: ابتدا قرار بود علاوه بر واریزهای نقدی اعضا، به ازای هر واحد 20 میلیون تومان در قالب تسهیلات بانكی پرداخت كنیم اما این مبلغ به 40 میلیون تومان افزایش یافت و اعضا حالا باید هزینه كم كاری و بدعهدی هیئت مدیره، بالا رفتن قیمت تمام شده ناشی از اتلاف وقت آنان و افزایش نرخ تورم را بپردازند.

وی با بیان اینكه ابتدا قرار بود این واحدها تا پایان سال 93 تكمیل و تحویل اعضا شود، اضافه می كند: بر اساس آخرین وعده رئیس و اعضای هیئت مدیره تعاونی مسكن فرهنگیان فاروج در جریان بازدید مدیر كل تعاون، كار و رفاه اجتماعی خراسان شمالی در تیرماه 95، قرار شد تمامی 262 واحد مسكونی این پروژه تا مهرماه همان سال در اختیار اعضا قرار گیرد، اما این كار تا اواخر سال 98 به درازا كشید و ده ها نفر نیز هنوز به خاطر تكمیل نبودن واحدها و خرابی و نواقص زیاد زیرساخت ها، از تحویل گرفتن واحد مسكونی خودداری كرده اند.

قدیر خوش خرام نیز به پیگیری های فراوان اعضا طی چند سال اخیر اشاره می كند و می گوید: در این مدت به مراجع مختلف از جمله دستگاه قضایی شكایت كرده اند اما مسئولان هیئت مدیره تعاونی با وجود الزام قانونی به تكمیل و تحویل سریع واحدها به اعضا، همچنان از انجام وظیفه و جلب رضایت شاكیان طفره می روند.

او تصریح می كند: مسئولان این تعاونی كه ضروری است حساب ها و فعالیت های مالی و اقتصادی آنان توسط اداره كل تعاون و دستگاه قضایی بررسی و حساب كشی شود، برای ظاهرسازی و فرار از پیگردهای قضایی و قانونی، به تازگی چند پیمانكار برای تكمیل سیم كشی ساختمان، لوله كشی و رفع دیگر كاستی ها به كار گرفته اند كه با توجه به بضاعت اندك و نیروی بسیار كم به سرمنزل مقصود رسیدن فعالیت این پیمانكاران، ماه ها زمان خواهد برد. به همین خاطر خیلی از اعضا به ناچار با هزینه شخصی شروع به رفع كاستی های واحد 66 متری خود كرده اند تا خانواده شان هر چه زودتر صاحب سرپناه شوند.

• ضعف نظارت دستگاه های بالادستی

در عین حال به نظر می رسد، بیشترین تقصیر در ایجاد نارضایتی برای صدها نفر از فرهنگیان در این پروژه، پس از سوءمدیریت و تخلف های آشكار مدیرعامل و اعضای هیئت مدیره تعاونی مسكن فرهنگیان فاروج، از نبود یا ضعف نظارت دستگاه های بالادستی همچون اداره كل تعاون استان سرچشمه می گیرد و بخشی نیز ناشی از وجود خلأهای قانونی در این زمینه است.

برخی كارشناسان با اشاره به ساختار ضعیف تعاونی ها در كشور می گویند: اینكه وزارت تعاون بر تعاونی ها نظارت كند، نادرست ترین شكل نظارت است و این بخش باید سازوكار نظارتی را در داخل خودش شكل دهد و مانند اتحادیه ها در بخش خصوصی عمل كند.

آن ها با تأكید بر اینكه دولت ناظر خوبی نیست، به خلأ قانونی در این زمینه اشاره می كنند و می گویند: مشكل نظارت در تعاونی های مسكن ساختاری است؛ نباید از یك وزارتخانه یا دستگاه دولتی انتظار داشت كه بر عملكرد تعاونی ها نظارت كند؛ بلكه شاید بهترین بخش در این خصوص اتاق تعاون باشد كه با تقویت و ایجاد بازوهای اجرایی می تواند تمامی تعاونی ها از جمله تعاونی های مسكن را در برگیرد و از بروز تخلف در قالب آن ها بكاهد.