شعارسال: كارشناسان عامل بروز این سیل های پی در پی را تغییرات آب و هوایی می دانند. تغییراتی كه به واسطه گرمایش زمین و افزایش تولید گاز كربن در زمین پدیده آمده است، اما عامل همه این پدیده ها انسان است. انسانی كه حالا سیل خانه اش را ویران می كند و گاه جانش را می گیرد. سیل؛ فریاد خشم زمین است از جفای انسانی.
یك سو سیل می آید و سوی دیگری از جهان آتش امان جنگل ها را بریده است. دانشمندان در توضیح این اتفاق آن را تغییرات اقلیمی می نامند. تغییراتی كه به واسطه گرمایش زمین پدیده آمده و آب و هوای زمین را نابسامان كرده است. سیل اما سهم ایران در چند سال اخیر بوده، سیلی كه پس از خشكسالی های پی در پی در ایران حالا خانه ها را با خود می برد و خاك حاصلخیز را می شوید. گرچه استان های شمالی ایران همیشه مظهر سرسبزی و بارش بوده، اما به واسطه تغییر اقلیم كه ریشه در فعالیت و دخالت بیش از حد انسان در طبیعت دارد، تقریبا از نیمه دوم سال 97 با بارش های بی سابقه ای علیرغم تجربه كاهش بارندگی در سال های اخیر روبه رو شده است. كاهش بارندگی ها در استان های شمالی به قدری بوده كه كشاورزی و حتی كشت برنج در برخی از مناطق سه استان ساحلی خزر تحت تاثیر آن قرار گرفته است. با این وجود، بارش های ناگهانی ورق را برگردانده و از نیمه مهر ماه سال 97 مردم استان های شمالی كشور به ویژه مازندران شاهد بارش های عظیم و بسیار شدید اما در بازه زمانی كوتاه مدت بودند. به گفته كارشناسان، این بارش ها در 17 سال گذشته و جاری شدن این حجم آب در رودخانه های استان در 150 سال گذشته بی سابقه بوده است. سیلاب های مهرماهی در سال 97 اما حدود 700 میلیارد تومان به تاسیسات زیربنایی، كشاورزی، واحدهای مسكونی، تجاری و راه های اصلی و فرعی مازندران خسارت وارد كردند و بر اثر این واقعه 9 نفر جان باختند، 2 هزار و 650 واحد مسكونی خسارت دیدند كه از این تعداد 82 واحد به طور كلی تخریب و به 2 هزار و 570 واحد هم بین 30 تا 60 درصد خسارت وارد شده است. با این حال اما سیل در استان های شمالی به همین جا ختم نشد و با آغاز بارش های بهاری، استان های شمالی چون استان گلستان و 24 استان دیگر در سراسر ایران در فرودین ماه سال 98 با وقوع سیل با خسارت های بسیاری مواجه شدند.
در هفته اول فروردین 1398، سازمان های هواشناسی خبر از ورود سامانه بارشی متراكم در جنوب و غرب ایران دادند. این سامانه بارشی در 5 فروردین ماه، موجب ایجاد سیلاب و خسارت های جانی و مالی در 25 استان ایران شد. این سیلاب ها در روز نخست، حداقل 19 كشته در استان های مختلف كشور برجای گذاشت. سازمان هواشناسی ایران پیش بینی كرده بود كه در 48 ساعت نخست این بارش ها بر شدت بارندگی در مناطق جنوب و جنوب غرب ایران افزوده خواهد شد و در برخی مناطق میزان بارش به حدود 400 میلی متر خواهد رسید. موج دوم بارش ها در 11 فروردین 1398 آغاز شد و شهرهای غربی و جنوبی كشور را دربرگرفت. پس از این بارش ها، هشدار سیل و آماده باش در 23 استان ایران اعلام شد. آمار كشته شدگان این حادثه به درستی مشخص نیست. اما براساس اعلام سازمان صداوسیما در 16 فروردین 1398، 50 نفر در استان های جنوب و غرب كشور در مدت سیل های فروردین 1398 جان خود را از دست داده اند. از این تعداد 21 نفر در شیراز، 3 نفر در خراسان شمالی، 2 نفر در كهگیلویه و بویراحمد، 15 نفر در لرستان، 5 نفر در استان همدان، 2 نفر در كرمانشاه، 1 نفر در خوزستان، 1 نفر در استان سمنان و 1 نفر هم در خراسان رضوی بودند. همچنین افزون بر این افراد در جریان سیل گلستان و مازندران را نیز به ترتیب در این استان ها 8 و 5 نفر كشته شدند. عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر كشور ایران خسارت سیل اخیر در ایران را بین 30 تا 35 هزار میلیارد تومان اعلام كرده است. او گفته 25 استان و بیش از چهار هزار و 400 روستا در كشور درگیر سیل شدند.
اما سیل باز هم تمامی ندارد. در این روزها كه سال 98 ماه های پایانی خودش را طی می كند، بارها استان های جنوبی ایران از اهواز و آبادان تا سیستان و بلوچستان درگیر سیل شده اند و مردمان این استان ها از جفایی كه مدیران كشور در حق محیط زیست ایران كرده اند رنج می كشند. خانه های مردم كوت عبدالله با هر بارندگی در فاضلاب غرق می شوند و مردم سیستان و بلوچستان از دست سیل به بالای درختان پناه می برند. گرچه جاری شدن سیل در ایران از تغییرات اقلیم و وضعیت آب و هوایی در جهان تبعیت می كند، اما نمی توان از این موضوع چشم پوشی كرد كه مدیران و تصمیم گیرندگان در ایران چه بر سر اقلیم، آب، خاك و به طور كلی محیط زیست كشور آورده اند و حالا خشم طبیعت با سیل به سوی ما سرازیر شده، همان چیزی كه جهان نیز گرفتار آن است. با این حال، شاید آینده ایران در شرایط تغییر اقلیم نیز قابل تامل باشد.
هلول علیجانی، استاد اقلیم شناسی دانشگاه خوارزمی و رئیس كارگروه هواشناسی و اقلیم شناسی هیئت ویژه گزارش ملی سیلاب ها در این باره به خبرآنلاین گفته است: «محققان علت وقوع چنین سیلی در سیستان و بلوچستان را تغییر اقلیم و فعالیت های انسانی می دانند، فعالیت هایی كه منجر به گرمایش زمین و در نتیجه بی نظم شدن اقلیم زمین شده است.» در واقع به گفته این اقلیم شناس، به علت گرمایش جهانی و افزایش دمای هوا در اروپا سیستم مانعی ایجاد شده كه زنجیره اتفاقات بعدی آن منجر به ایجادی سیلی ویرانگر در ایران شده است.
حال گرچه به گفته دانشمندان و محققان تغییرات اقلیم در ایران همچنان وقایعی چون سیل را به همراه خواهد داشت، عده ای جاری شدن سیل را به آغاز دوره ترسالی در ایران مربوط كرده اند. با این حال بسیاری از كارشناسان این موضوع را رد می كنند و معتقدند كه سیل و خشكسالی با هم می آیند. كریم عباسپور یكی از محققان این گروه و رییس گروه خارك، آب های زیرزمینی و زباله در موسسه فدرال علوم و تكنولوژی سوییس، در گفت وگویی با خبرآنلاین هشدار داده كه با افزایش دمای كره زمین احتمال وقوع سیل در برخی از مناطق ایران افزایش پیدا كرده و در این میان شدت خشكسالی هم بیشتر می شود. بخشی از نتیجه مطالعه آنها نقشه ای است كه نشان می داد احتمال وقوع سیل در مناطق مختلف ایران در آینده چقدر نسبت به گذشته افزایش پیدا می كند. عباسپور در این رابطه گفته بود: «احتمال وقوع سیل در بخش های از ایران به طور قابل توجهی افزایش پیدا می كند. ما احتمال وقوع تعدادی از سیل های گذشته را در آینده بررسی كردیم. به عنوان مثال، سیل آبان ماه 1394 در استان های ایلام و لرستان كه منجر به كشته شدن 9 نفر شده بود را بررسی كردیم، نتایج نشان می دهد این سیل در آینده نیز در این استان ها با احتمال وقوع بالاتری تكرار می شود. برای سیل های دیگر گذشته همین سرنوشت پیش بینی شده است.» از سویی این مطالعه بدون رد كردن نقش مهم عوامل مدیریتی در سیل ها و خشكسالی های ایران نشان داده است كه در كنار این سیل ها، مناطق مختلف ایران هم با دوره های خشك زیادی روبرو می شوند، دوره خشك دویست روز متوالی با بارش كمتراز دو میلیمتر تعریف شده است.
همه این موضوعات خبر از اتفاقی جدید می دهند، شاید امروز سیل های فروردین و سیل سیستان و بلوچستان برای شما اتفاقی طبیعی باشد، اما تا چندسال دیگر با گرم شدن زمین دیگر هیچ كسی از وقوع چنین حوادثی متعجب نمی شود.
شعارسال، با اندكی تلخیص و اضافات بر گرفته از روزنامه ابتكار، تاریخ انتشار: 28 دی 1398 ، كدخبر: _ ، www.ebtekarnews.com