سعید محمدی- آب كالای ارزشمندی است و اگر اقلیم خشك و كاهش نزولات آسمانی را هم در نظر بگیریم، بیش از پیش، ارزشمند بودن این كالا و نعمت خدادادی برایمان روشن تر می شود؛ كالایی كه علاوه بر مصارف شرب و معمول، جزء لاینفك بخش صنعت و كشاورزی است و نیاز است برنامه ریزی صحیحی در استفاده از آن صورت گیرد و اجرای طرح های فاضلاب بخشی از همین برنامه ریزی است.طرح فاضلاب شهری می تواند تعادل در چرخه استفاده از آب را برایمان ترسیم كند و در كنار تاثیر بر كاهش آلودگی های زیست محیطی و با استفاده از بازچرخانی آب، آب مورد نیاز بخش های مختلف را نیز تامین كند. در اجرای طرح های فاضلاب و ساخت تصفیه خانه ها و شبكه جمع آوری و انتقال مناسب، با توجه به اعتبارات محدود دولتی، می توان از ظرفیت و سرمایه بخش خصوصی نیز برای تسریع در اجرای این طرح ها استفاده كرد و اگر بخش های مختلف از جمله كشاورزی و به خصوص صنعت هم پای كار باشند می توان امیدوار بود كه علاوه بر دفع بهداشتی فاضلاب شهری و وارد نشدن خدشه ای به كیفیت آب شرب، آب برای آیندگان هم وجود داشته باشد. ضرورت تحت پوشش قرار گرفتن مردم از خدمات شبكه های فاضلاب بر كسی پوشیده نیست و در این شماره از روزنامه «خراسان شمالی»، از
مهندس«غلامحسین ساقی» مدیر عامل شركت آب و فاضلاب شهری خراسان شمالی كه چندی پیش در خصوص اجرای پروژه شبكه فاضلاب بجنورد برایمان گفت، از آخرین وضعیت اجرای پروژه شبكه فاضلاب و تصفیه خانه شیروان پرسیده ایم. خرداد 99؛ تاریخی است كه وی در خصوص زمان بهره برداری از تصفیه خانه شیروان، به عنوان تنها پروژه اجرا شده به روش BOT استان به آن اشاره می كند؛ پروژه ای كه از سال 95 روند ساخت آن شروع شده است و اكنون 85 درصد پیشرفت فیزیكی دارد.به گفته وی، هم اكنون پروژه شبكه فاضلاب كه شامل شبكه جمع آوری و انتقال فاضلاب و تصفیه خانه است در 4 شهر در حال اجراست و اگر بخش كشاورزی و صنایع پای كار باشند روند اجرای این پروژه ها سرعت بیشتری می گیرد.
ضرورت اجرای پروژه های فاضلاب
به گفته مهندس «غلامحسین ساقی»، تمامی پروژه هایی كه در كشور اجرا می شود، مطالعات فاز صفر دارند و ضرورت انجام آن پروژه ها از حیث اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی و ... بررسی می شود و عامل زیست محیطی مهم ترین ضرورت در خصوص اجرای پروژه های شبكه فاضلاب است.
وی به این موضوع اشاره می كند كه ممكن است برخی پروژه ها از نظر اقتصادی توجه داشته باشد ولی ایراد اجتماعی و یا زیست محیطی به آن وارد باشد و در حال حاضر اجرای طرح های فاضلاب، علاوه بر توجیه زیست محیطی، توجیه اقتصادی هم دارد. «جهانی فكر كردن و محلی عمل كردن» موضوعی است كه وی در خصوص طرح های زیست محیطی به آن اشاره كرد چرا كه آثار این طرح ها بر آیندگان نیز هست. مهندس «ساقی» با اشاره به اقلیم خشك و كاهش بارش باران، اجرای پروژه های فاضلاب برای كمك به بازچرخانی آب را ضروری دانست و ادامه داد: در استان، حدود یك میلیارد متر مكعب آب تجدید پذیر داریم كه حدود 90 درصد آن در بخش كشاورزی و صنعت استفاده می شود و مدیریت بهینه آب در این بخش ها ضروری است.
عاملی برای استقبال نكردن صنایع استان از پساب
وی تضاد منافع را عاملی مهم در استقبال نكردن صنایع استان از خروجی تصفیه خانه ها دانست و به این موضوع اشاره كرد كه آب مورد نیاز صنایع می تواند به جای آب اختصاص یافته از سوی آب منطقه ای، از طریق خروجی تصفیه خانه ها تامین شود و در این خصوص گریزی به نمونه موفق در پروژه سنگ آهن خواف زد.
وی گفت: پروژه سنگ آهن خواف در سال، 22 میلیون متر مكعب آب لازم داشت و یكی از گزینه های پیش روی آن ها ایجاد سد بود و با این كار تنها 2 میلیون متر مكعب تامین شد و هنوز 20 میلیون متر مكعب آب كم داشتند و گزینه بعدی تامین آب از دریای عمان بود و به قیمت آن زمان متر مكعب 16 هزار تومان برایشان هزینه داشت.
مدیر عامل شركت آبفای شهری استان ادامه داد: در این خصوص آن ها با مجموعه آبفای شهری خراسان رضوی مذاكره كردند و اجازه گرفتند كه شبكه اجرای فاضلاب برخی شهرها را اجرا، تصفیه و منتقل كنند و بعد انجام كار، آب مورد نیاز با هزینه بسیار كمتری در اختیارشان قرار گرفت. مهندس «ساقی» با توجه به اختصاص آب توسط شركت آب منطقه ای به برخی صنایع ابراز كرد: نمونه آن، اختصاص آب از سد شیروان به نیروگاه سیكل تركیبی شیروان بود ولی با كم شدن سطح آب سد و كاهش باران، نیروگاه اقدام به تامین آب از چندین چاه كرد تا به فعالیت خود ادامه دهد.
وی یكی دیگر از زمینه های بهره برداری از خروجی تصفیه خانه ها را در بخش كشاورزی دانست و افزود: به جای آب چاه، می توان خروجی تصفیه خانه ها را در اختیار كشاورزان قرار داد و از طرفی به آن ها گفته شود كه آب چاه ها را به دامداران بدهند و نمونه موفق این موضوع، استفاده كشاورزان مشهدی از پساب بود و آن ها تا قبل آن به ویژگی های پساب پی نبرده بودند و با این كار نیازشان به كود برطرف شد.
ضرورت تقویت سه ضلع مثلث
وی آب منطقه ای (تامین كننده آب)، صنعت (استفاده كننده آب و پساب) و آبفای شهری (تامین كننده پساب) را سه ضلع مثلثی دانست كه نیاز است بیش از پیش تقویت شود و در حال حاضر، تنها صنعت از این سه ضلع منفعت بیشتری می برد.
وجود 4 تصفیه خانه در استان
مهندس «ساقی» از وجود 4 تصفیه خانه در استان خبر داد به طوری كه در هر یك از شهرهای بجنورد، آشخانه، شیروان و اسفراین یك تصفیه خانه وجود دارد. به گفته وی، در تصفیه خانه ها، فرآیند تصفیه مبتنی بر فرایندهای هوازی و غیر هوازی است.
نیاز شیروان به 165 كیلومتر شبكه جمع آوری فاضلاب
به گفته مدیر عامل شركت آب و فاضلاب شهری استان، شیروان در مجموع نیاز به 165 كیلومتر شبكه جمع آوری و انتقال فاضلاب دارد و در حال حاضر حدود 40 كیلومتر آن (یك چهارم كل پروژه طرح فاضلاب شیروان) انجام شده است.
مهندس «ساقی» به این موضوع هم اشاره كرد كه شیروان به وسیله یك مسیل طبیعی، به دو بخش تقریبا مساوی شرقی و غربی تقسیم شده است.
شیروان به ایستگاه پمپاژ نیاز ندارد
به گفته وی، تصفیه خانه 12 هزار متر مكعبی شیروان در سال 91 با توجه به شیب زمین، در ضلع جنوب غربی این شهر جانمایی و طرح فاضلاب در دومین شهر بزرگ استان نیز در همان سال عملیاتی شد و با توجه به شیب زمین، خوشبختانه شیروان از شهرهایی است كه نیاز به ایستگاه پمپاژ ندارد.
مهندس «ساقی» با بیان این كه اجرای شبكه های اصلی و انتقال فاضلاب اولین كاری بود كه در شیروان در اولویت اجرایی قرار گرفت و خط انتقال فاضلاب شیروان كامل در حال حاضر اجرا شده است، ابراز كرد: تمركز اجرایی شبكه انتقال در ضلع غربی شیروان و نزدیك به تصفیه خانه است و از حدود 80 كیلومتری كه باید در این ضلع انجام شود حدود 40 كیلومتر اجرا شده است.
قراردادهای BOT چیست؟
BOT روشی پذیرفته شده برای مشاركت بخش خصوصی در توسعه پروژه های زیربنایی است و دولت ها از این روش برای سرمایه گذاری بخش خصوصی و ساخت سریع پروژه ها بهره می گیرند.
BOT از تركیب حروف اول سه واژه Build (ساختن)، Operate (بهره برداری) و Transfer (واگذاری) تشكیل شده است و این قراردادها را در فارسی می توان معادل قراردادهای «ساخت، بهره برداری و واگذاری» قلمداد كرد.
با توجه به كاهش اعتبارات دستگاه ها و شركت های دولتی و از طرفی طولانی شدن زمان اجرای پروژه های كلان شهری و استانی و حتی ملی، دولت می تواند با تعریف ساز و كاری مشخص از ظرفیت بخش خصوص در تكمیل پروژه های كلان خود بهره ببرد و به نوعی وارد معامله ای شود كه حاصلش برد- برد خواهد بود. از طرفی نیاز به تعطیل كردن بسیاری از پروژه ها به دلیل نبود و یا كمبود اعتبار نخواهد بود و از طرفی بخش خصوصی سرمایه خود را در پروژه های داخل كشور به كار می گیرد و سرمایه ها راهی خارج كشور نمی شود و چرخه اجرای پروژه ها در كشور رونق بیشتری می گیرد.
در این زمینه باید به این نكته توجه كرد كه سرمایه گذار متعهد می شود كه در زمان مشخصی كه در قرارداد آمده است، پروژه را به اتمام برساند و در شرایط اقتصادی فعلی كشور، نگرانی از بابت افزایش قیمت مصالح و تزریق اعتبارات قطره چكانی دیگر وجود نخواهد داشت و می توان اطمینان داشت كه پروژه در كمترین زمان و به بهترین شكل به اتمام خواهد رسید چرا كه سرمایه گذار، خود تا مدت ها به عنوان بهره بردار آن پروژه خواهد بود و پس از پایان زمان بهره برداری نیز پروژه با شرایط قابل قبولی تحویل سرمایه پذیر خواهد شد.
اجرای پروژه تصفیه خانه شیروان به روش BOT
به گفته مهندس «ساقی»، در استان تنها اجرای پروژه شبكه فاضلاب شیروان به روش BOT است و تفاوت این پروژه در شیروان نسبت به سایر شهرها هم همین است.
در پروژه ساخت تصفیه خانه شیروان نیز هلدینگ شایگان به عنوان سرمایه گذار حضور دارد و شركت آبفای شهری استان نیز در این پروژه سرمایه پذیر محسوب می شود. به گفته وی، طبق قراردادی كه بین هلدینگ شایگان و آبفای شهری استان در سال 95 منعقد شد، قرار بود تصفیه خانه شیروان دو ساله ساخته شود و بهره برداری از آن به مدت 25 سال بر عهده هلدینگ شایگان باشد و پس از آن، با نو كردن تجهیزات و دستگاه ها، به شركت آبفای شهری استان به عنوان سرمایه پذیر تحویل دهد.
وی به این موضوع هم اشاره كرد كه هلدینگ شایگان، كارهای سازه ای مربوط به تصفیه خانه را با كیفیت و سرعت خوب انجام داده و از تسهیلات 12 میلیارد تومانی یكی از بانك های استان هم استفاده كرده است و البته آیتم نظارتی هم در خصوص كیفیت اجرای این پروژه وجود دارد.
به گفته وی، سرعت یكی از مزیت های اجرای پروژه ها به روش BOT هست و به طوری كه پروژه ساخت تصفیه خانه آشخانه از سال 91 به روش معمول شروع شده و هنوز به سرانجام نرسیده است ولی پروژه احداث تصفیه خانه شیروان به روش BOT از سال 95 شروع شده است و اگر تحریم ها نبود، سرمایه گذار می توانست سال گذشته نصب دستگاه ها را انجام دهد و بهره برداری كند.
وی با اشاره به این موضوع كه تكلیف شركت آبفای شهری استان به عنوان سرمایه پذیر نسبت به سرمایه گذار (هلدینگ شایگان) این است كه باید فاضلاب خام را از شهر با حجم مشخص جمع كند و در ورودی تصفیه خانه تحویل سرمایه گذار دهد، ادامه داد: در 5 سال اول فعالیت تصفیه خانه شیروان باید 6 هزار متر مكعب در شبانه روز فاضلاب خام تحویل سرمایه گذار دهیم و اگر نتوانیم این مقدار را تحویل دهیم مشمول جریمه های خاص می شویم و در این خصوص تلاشمان باید این باشد كه شبكه فاضلاب شیروان را توسعه دهیم و روند این كار را تسریع ببخشیم.
پیشرفت 85 درصدی پروژه تصفیه خانه شیروان
هم اكنون پروژه تصفیه خانه شیروان به گفته مدیر عامل شركت آبفای شهری استان، 85 درصد پیشرفت فیزیكی دارد.
به گفته وی برآورد مبلغ پیمان ساخت تصفیه خانه شیروان در سال 95، 30 میلیارد تومان بود و اگر اكنون تصفیه خانه ای مشابه آن ساخته شود، حدود 100 میلیارد تومان اعتبار لازم دارد.
مهندس «ساقی» به این موضوع هم اشاره كرد كه تصفیه خانه شیروان 12 هزار متر مكعب در شبانه روز قابلیت تصفیه دارد ولی تاسیسات فیزیكی و مقدماتی این تصفیه خانه برای 24 هزار متر مكعب در شبانه روز ساخته شده است.
زمان تكمیل تصفیه خانه شیروان
به گفته وی هر متر اجرای شبكه فاضلاب در سایزهای مختلف و به طور متوسط حدود یك میلیون تومان اعتبار نیاز دارد و برای تكمیل 40 كیلومتر شبكه فاضلاب در غرب شیروان حدود 40 میلیارد تومان اعتبار نیاز است. وی گفت: افقی كه برای بهره برداری پروژه شبكه فاضلاب شیروان پیش بینی شده این است كه تصفیه خانه شیروان تا خرداد 99 تكمیل شود و هر چند كه نصب انشعاب را در این تصفیه خانه شروع و هم اكنون حدود 200 انشعاب در شیروان نصب شده است.
همدلی فرماندار، شهردار و اعضای شورای شهر شیروان در اجرای پروژه شبكه فاضلاب
مهندس « ساقی» مدیر عامل شركت آب و فاضلاب شهری استان، یكی از دلایل پیشرفت قابل توجه طرح فاضلاب شیروان را همدلی و همراهی اعضای شورای شهر و شهردار سابق و همچنین اعضای شورای شهر و شهردار فعلی شهر شیروان دانست و به این موضوع تاكید كرد كه مدیران شهری شیروان به ویژه فرماندار محترم این شهرستان در اجرای این پروژه همراه آبفای شهری بوده اند و حساسیت و ضرورت اجرای شبكه فاضلاب شیروان را به خوبی می دانند.
افزایش ردیف اعتبار پروژه شبكه فاضلاب شیروان
وی از افزایش اعتبارات پروژه شبكه فاضلاب شیروان طی امسال نسبت به اعتبار ابلاغی آن در زمان اجرا هم سخن به میان آورد و افزود: اعتبار ابلاغی پروژه شبكه فاضلاب شیروان از سال 95 به مبلغ 500 میلیون تومان بود و 350 میلیون تومان آن تخصیص داده است و در حال حاضر این اعتبار به عدد 10 میلیارد تومان رسیده و رشد 20 درصدی را نشان می دهد كه لازم است از نماینده محترم مردم شهرستان شیروان در مجلس شورای اسلامی هم تشكر و قدردانی نماییم. وی دلیل این افزایش اعتبار را نخست، توجه ویژه وزارت نیرو با توجه به حضور سرمایه گذار در این پروژه دانست چرا كه در صورت كم كاری در بحث تكالیف، باید جریمه پرداخت شود.
مجوز ماده 56 برای پروژه های شبكه فاضلاب شهری استان
وی گریزی هم به اخذ مجوز ماده 56 زد كه در پی آن آبفای شهری استان برای پروژه های شبكه فاضلاب خود، موافقت 75 میلیارد تومان را از دولت گرفته است.
به گفته وی، دولت و وزارت نیرو پذیرفته اند كه شركت آبفای شهری استان تا 75 میلیارد تومان سرمایه گذار بگیرد و شبكه جمع آوری فاضلاب را اجرا كند و توسعه بدهد و 6 ماه بعد اتمام كار، مبلغ آن را با عدد پیشنهاد خود سرمایه گذار طی بازه زمانی مشخص پس دهد و دولت تضمین پرداخت این مبلغ را داده است.
مهندس «ساقی» از برگزاری فراخوان در این خصوص خبر داد و افزود: اكنون در مرحله گرفتن قیمت هستیم و با توجه به این كه صنعت همراهی خوبی ندارد و اعتبارات معمول هم كفاف كار نمی دهد، ان شاءا... ماده 56 را عملیاتی می كنیم و پروژه شبكه فاضلاب شیروان هم سرعت بیشتری خواهد گرفت.