گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، حسین اكبری؛ پروپیلن به عنوان یك محصول پایه ای در صنعت پتروشیمی اهمیت خاصی دارد. زیرا محصولات پایین دستی با ارزشی از این ماده تولید می شود. در حال حاضر بیشترین تولید پروپلین دنیا به صورت روش های غیر مستقیم بوده و پروپیلن به صورت محصول جانبی تولید می شود. با توجه به كمبود پروپیلن در دنیا و رشد تقاضا در سال های آینده، روش هایی برای تولید مستقیم این محصول در نظر گرفته شده است.

پیش از سال 2006 ظرفیت بالای پروپیلن تولیدی به صورت جانبی تولید شده و 95 درصد عرضه ی جهانی از طریق واحد های اتیلن و واحد های بخار صورت گرفته است. در حال حاضر روش های مستقیم گسترش یافته و در كشور خودمان نیز آغاز شده است.

در سال 1369 میزان پروپیلن تولید شده در كشور حدود 1 میلیون تن بوده است كه از این میزان سهم قابل توجهی از آن توسط 6 پتروشیمی مارون، رجال، پلی نار، اراك و پلی پروپیلن جم به وجود آمده. با توجه به مصرف بالای پلی پروپیلن در صنایع نساجی و پلاستیك در كشور، میزان تقاضای این ماده در كشور بیشتر از میزان تولید در پتروشیمی های ذكر شده است به طوری كه در سال 96، حدود 127 میلیون دلار پلی پروپیلن به كشور وارد شده است.

همچنین به دلیل كمبود پلی پروپیلن در كشور، بیشتر معاملات این ماده در بورس كالا در وضعیت رقابت معامله می شود و خریداران مجبور به پرداخت هزینه های بالاتر از قیمت پایه می شوند.

تولید پلی پروپیلن در بجنورد و موانع پیش رو
از این رو در سال 94 و همزمان با سفر رئیس جمهور به خراسان شمالی، فاز دوم پتروشیمی بجنورد موسوم به جی تی پی پی كلنگ زنی شد. در پروژه gtpp پتروشیمی خراسان، هدف، تولید پلی پروپیلن از گاز طبیعی بود، اما فرآیند تولید به نحوی است كه در میانه كار ابتدا متانول تولید می شود، سپس متانول به پرو پیلن تبدیل شده و در نهایت پلی پروپیلن از آن تولید خواهد شد. با توجه به ارزیابی اقتصادی، تولید متانول سودآور تر از ادامه فرآیند و تولید پلی پروپیلن است. از سویی دیگر كشور به پلی پروپیلن نیاز دارد و از این رو دولت مجوز طرح GTPP را با تامین گاز طبیعی با 30٪ تخفیف اعطا می كند. این موضوع باعث می شود عده ای معتقد باشند در صورت عدم نظارت، پتروشیمی ها به جای تولید پلی پروپیلن، كار را در قسمت تولید اتانول متوقف كنند و به جای تولید ماده مورد نیاز كشور، به سود اندوزی رو آورند.

مصطفی سعیدی، دانشجوی بجنوردی دكتری مهندسی شیمی دانشگاه علم و صنعت در این خصوص به خبرنگار ما گفت: این پروژه برای استان تهدید نیست و كاملا سود دارد. شرق كشور فقط 2 پتروشیمی دارد كه یكی در بجنورد و دیگری به تازگی در چابهار تاسیس شده. در این مورد رانتی هم اتفاق نمی افتد. در تمام كشور قیمت گاز برای داخلی ها همین اندازه است. نیروگاه سیكل تركیبی فقط در كشور ما صرفه اقتصادی دارد و آن هم به خاطر قیمت پایین گاز است.

یكی دیگر از موضوعاتی كه برخی مسئولان را از شروع این پروژه بیمناك كرده، تامین آب مورد نیاز برای فاز دوم پتروشیمی است. سعیدی در این خصوص نیز بیان داشت: به ازای هر تن پروپیلن نیاز به 400 متر مكعب آب است. حال یك واحد 450 هزار تنی پروپیلن، حدود 180 میلیون مترمكعب آب لازم دارد كه عدد بالایی است.

با تمام این تفاسیر، فعلا خبری از شروع این پروژه نیست. در سال های اخیر بار ها سخن از آغاز این طرح به گوش رسیده، اما بعد از مدتی دوباره به فراموشی سپرده شده است.

دولت به تعهدش عمل نكرده است/ مشكل تامین آب نداریم
علی محقر، رئیس هیئت مدیره پتروشیمی خراسان در این خصوص گفت: وزیر تعاون، كار و رفاه اجتماعی وقت در سال 94 در سفر رئیس جمهور كلنگ این طرح را زد، ولی به تعهدشان عمل نكرده اند.

محقر ادامه داد: سالانه 15 میلیون متر مكعب آب پساب داریم و فقط به درد صنعت می خورد كه در همان زمان فاینانسور نقد داشتیم و با لایسنسور شركت خارجی «لرگی» هم «ام او یو» امضا كردیم، بنابراین منابع مالی، آبی و نیروی انسانی تأمین شده است.

رئیس هیئت مدیره پتروشیمی خراسان خاطرنشان كرد: در سفر روحانی به استان، رئیس جمهور در سخنرانی اش در بجنورد اظهاركرد: «700 میلیون دلار از منابع صندوق توسعه را به این امر اختصاص دادم» بنابراین در همان زمان هم منابع خارجی و هم 700 میلیون دلار قول رئیس جمهور را داشتیم.

وی افزود: با این وجود دولت، مسئولان، شستا و وزارت تعاون كوتاهی كردند و باید كوتاهی شان را جبران كنند، نه این كه این طرف و آن طرف كسی را پیدا كنند كه بگوید توجیه ندارد. درباره طرح اوره آمونیاك 2 با استاندار مذاكره كردم و طی پیگیری هایی عمق قضیه، كارشكنی ها و نیت برخی افراد مشخص شد. در نتیجه جمع بندی استاندار این بود كه موضوع را به رئیس جمهور بگوید تا در جریان كارشكنی مدیران میانی باشد.

دولت تصمیم گرفت این طرح كنار دریا اجرا شود
اصغر ابراهیمی اصل، معاون پیشین وزارت نفت نیز در خصوص این پروژه ی بر زمین مانده گفت: سال ها قبل از اجرای طرح جی تی پی پی برای تبدیل گاز به محصول پلی پرو پیلن در واحد های پتروشیمی كشور تعریف شد.

ابراهیمی اصل خاطرنشان كرد: آب بر بودن این طرح همچنین هزینه تولید بالای آن از مهمترین معایب این طرح بود كه دولت تصمیم گرفت اجرای این طرح فقط در واحد های پتروشیمی كنار دریا اجرایی شود.

معاون پیشین وزارت نفت در ادامه به مجتمع پتروشیمی خراسان اشاره و بیان كرد: سال ها قبل در راستای انجام طرح توسعه برای این مجتمع، اجرای طرح جی تی پی پی برای این مجتمع تعریف و كلنگ آن با حضور رئیس جمهور بر زمین زده شد، با این وجود، پس از مدتی به علت پر آب طلب بودن این طرح و هزینه تولید بالای آن، اجرای طرح از دستور كار خارج شد.

آغاز دوباره حرف و حدیث ها
اما با تمام این مباحث در چند روز گذشته باز هم این موضوع به سر زبان ها افتاد. در دیداری كه استاندار خراسان شمالی و مجمع نمایندگان استان با رئیس صندوق توسعه ملی داشته اند، اعلام شده با طی شدن روند اجرای طرح جی تی تی پی در پتروشیمی خراسان شمالی، 700 میلیون دلار به این موضوع اختصاص می یابد.

حال این سئوال مطرح می شود كه این آغاز دوباره، با توجه به نزدیك شدن به فصل انتخابات، حركتی تبلیغی است و یا دولت عزم جدی برای راه اندازی این پروژه در استان كم درآمد خراسان شمالی دارد؟

مزیت ها و معایب این طرح از زبان یك دانشجو
احسان حسینی مجد، دانشجوی فعال مهندسی شیمی در گفتگو با خبرگزاری دانشجو در خصوص این پروژه گفت: تصمیم های بدون تدبیر دولت تدبیر و امید این بار گریبان پتروشیمی خراسان را گرفته است، تصمیم هایی كه مطالعات زیست محیطی و شرایط اقلیمی در آن ها دیده نمی شود.

حسینی ادامه داد: استان خراسان شمالی با مسائل و مشكلات كم آبی مواجه است و كشاورزی استان تحت تاثیر این كمبود آب قرار دارد. حالا اجرای فاز دوم پتروشیمی خراسان نیز مزید بر علت شده است كه بر این مشكلات افزوده شود.

دانشجوی فعال رشته مهندسی شیمی خاطر نشان كرد: طرح گسترش و توسعه پتروشیمی خراسان با اشتغال حدود 2 هزار نفر به صورت مستقیم و غیر مستقیم در استان، نقش بسزایی در ایجاد اشتغال و محرومیت زدایی را می تواند ایفا كند.

وی برخی مزیت های این طرح را نیز برشمرد و عنوان كرد: تولیدات پتروشیمی خراسان دارای اهمیتی استراتژیك برای كشور است و خریداران دست به نقد خارجی و ارز آوری دارد. نزدیك بودن به خط لوله سراسری انتقال گاز از پالایشگاه خانگیران به نكا و قدیمی و فرسوده شدن تجهیزات و دستگاه ها و حفظ مهم ترین كارخانه ی استان و جلوگیری از دچار شدن به سرنوشت كارخانه الیاف شیروان، مسئولین استانی را ترغیب به اجرای طرح GTPP می كند.

حسینی ادامه داد: اما مسائل بسیار مهمی كه در اجرای این پروژه مهم اعمال نشده و اجرای آن را در هاله ای از ابهام فرو برده، مسائل زیست محیطی و اقیلمی استان است.حضور شركت های بزرگ سرمایه گذاری و فاینانس های بین المللی كه می توانست كمك شایانی در بحث حمایت های مالی اجرای پروژه انجام دهد، با اعمال تحریم ها عملا غیر ممكن شده است. استان خراسان شمالی كه با مشكلات كم آبی در بحث كشاورزی و شرب مواجه است در حال پاسخگویی به درخواست آب فاز اول این مجموعه با حجم آبی حدود دو برابر آب مصرفی در شهر بجنورد بوده.

این دانشجو اظهار كرد: استان پتانسیل جوابگویی به این حجم آب درخواستی را ندارد. حفر چاه نیز موجب پایین رفتن آب های زیر زمینی و نابودی كشاورزی در زمین های پایین دستی می شود. می توان به جای استفاده از آب شرب مصرفی در پتروشیمی، استفاده از فاضلاب های شهری و تصفیه را در دستور كار قرار داد كه لازمه ی این امر وجود فاضلاب یك پارچه شهری و استفاده از حجم بالای فاضلاب هاست. پتروشیمی خراسان با ایجاد فاضلاب شهری در مركز استان می تواند آب مورد استفاده را به صورت رایگان برای مدت محدود استفاده كند. این در حالی است كه آبفای خراسان شمالی مشتاق چنین همكاری با پتروشیمی خراساناست.

وی در پایان بیان داشت: با در نظرگرفتن تمام ابعاد این مسئله می توان گفت كه با اجرای این طرح كمك بسزایی به استان می شود.

موافقان و مخالفان اجرای طرح برای خود دلایلی دارند، اما آن چه كه اهمیت دارد تصمیم گیری سریع برای پتروشیمی خراسان است.