سلامت نیوز:سیستان و بلوچستان از جمله استان هایی است كه همواره با مشكل كم آبی روبرو بوده است و در چند سال اخیر بدلیل كمبود و مصرف نادرست آب، هر روز بر افت سفره های آبی آن افزوده می شود. به گزارش سلامت نیوز به نقل از روزنامه اطلاعات ،با توجه به خشكسالی های 15 ساله اخیر و پیش بینی ادامه این روند در سال های آینده، ایجاد تعامل در عرضه و تقاضای آب در حوضچه های آبریز و محدوده های مطالعاتی استان روز بروز مشكل تر و به چالش اصلی و مهم برای مدیریت منابع آب و توسعه پایدار تبدیل شده است. واقعیت امر نشان دهنده استفاده بیش از توان آبخوان های آبرفتی است و متأسفانه افت آب های زیرزمینی به راحتی قابل جبران نیست. مدیرعامل آب منطقه ای سیستان و بلوچستان در این باره می گوید؛ متوسط بارندگی استان 101 میلی متر و حجم آب حاصل از بارش تقریباً 20 میلیارد متر مكعب است. مهندس اتابك جعفری می افزاید؛ متوسط تبخیر آب در استان بر اساس اعلام ایستگاه های موجود 3800 میلی متر و حداكثر تبخیر 4963 میلی متر مربوط به ایستگاه بندان و كمترین تبخیر 2274 میلی متر مربوط به ایستگاه چاه نیمه است. وی درباره مدیریت آب سدها در استان می گوید: با توجه به كمبود بارندگی از یك طرف و توزیع نامناسب مكانی و زمانی آن در جنوب و شمال استان از طرف دیگر و نیز وابستگی منابع آبی شمال استان به آوردهای برون مرزی رودخانه هیرمند و تأثیرپذیری مستقیم و صد در صدی منابع آبی اعم از سطحی و زیرزمینی از آن و همچنین بارندگی های رگباری با حجم روان آبهای بالا چنین به نظر می رسد انجام هرگونه اقدام در راستای تنظیم و ذخیره این روان آبها، سدسازی و افزایش حجم سدهای موجود، نیاز مبرم شرایط فعلی استان برای تأمین آب نسبتاً پایدار برای تمامی مصارف است. او تأكید دارد؛ به موازات آن موضوع شیرین سازی آب دریا نیز باید به عنوان گزینه اصلی و درازمدت تأمین آب استان در دستور كار قرار گیرد. مدیرعامل آب منطقه ای سیستان و بلوچستان معتقد است؛ با توجه به وقوع بارندگی های سیل آسا و ترسالی های 1 و 2 ساله بعد از هر دوره 10 الی 16 ساله خشكسالی منطقی است كه طراحی مخازن سدها نه بر اساس متوسط آورد درازمدت بلكه بر اساس حداكثر حجم آورد مطلق انجام گیرد. وی درباره چگونگی مدیریت آب سدها در جنوب و شمال استان نیز می گوید؛ تجارب چندین ساله بهره برداری از مخازن سدها در شمال و جنوب استان و تأثیر منفی خشكسالی های 10 الی 15 ساله اخیر بر منابع آبی و مطرح بودن ذخیره مخازن سدها به عنوان منبع تأمین آب بویژه در منطقه سیستان و شهرستان های چابهار و نیك شهر مبین این موضوع است كه بهره برداری بهینه و اصولی از این منابع فقط بوسیله یك شركت و سازمان امكان پذیر نیست و می طلبد تمامی عوامل مسئول در امر ذخیره، تأمین و توزیع و بهره برداری آب در قالب یك سیستم واحد عمل كرده و در این راستا باید برای اطلاع رسانی و فرهنگ سازی مصرف منابع آبی تلاش كنیم. به گفته اتابك جعفری با توجه به محدوده مطالعاتی آزاد با تبخیرات سطح آبی منفی و محدوده مطالعاتی ممنوعه، در سیستان و بلوچستان 1 محدود مطالعاتی دارای پیشنهاد برای ممنوعیت و 14 محدوده بدون آبخوان داریم. وی می گوید؛ مجموع برداشت آب از آبخوان های زیرزمینی 2 میلیارد متر مكعب است و حجم آب تجدیدپذیر 4ر1 میلیارد متر مكعب برآورد شده است بنابر این 600 میلیون متر مكعب كسری مخزن در كل دشت های استان وجود دارد. او با اشاره به این كه سدهای جنوب استان وضع مناسبی ندارند، می افزاید؛ سد خیرآباد نیك شهر در شرایط بحرانی قرار دارد و امكان تأمین آب آشامیدنی و كشاورزی بصورت جیره بندی حداكثر تا پایان سال امكان پذیر است و تأمین آب كشاورزی در حد زنده ماندن درخت ها میسر خواهد بود. لذا برای جلوگیری از قطع كامل آب شهر نیكشهر، پیشنهاد حفر 5 حلقه چاه در بالادشت سد و جابجایی و توسعه چاه های موجود با آب فاضلاب شهری ارائه شده است. به گفته اتابك جعفری در حال حاضر 1300 رشته قنات فعال در جنوب بلوچستان وجود دارد كه طولانی ترین آن قنات شاهی آباد در شهرستان نیك شهر است. مجتبی شجاعی بخشدار بخش مركزی خاش نیز می گوید؛ سیستان و بلوچستان به عنوان وسیع ترین استان كشور با متوسط بارندگی سالانه پایین و سطح تبخیر بالا بخشی از لایه بیرونی و پر خطر كم آبی در دایره خشكسالی و كاهش منابع آبی است. وی افزود: بخش مركزی خاش با 10 هزار كیلومتر مربع وسعت با ویژگی های جغرافیایی و پراكندگی جمعیت و اقتصاد كشاورزی به عنوان مهمترین بستر درآمد اهالی، دارای 4 حوزه آبریز دشت آبخوان، تهلاب پشت كوه و كارواندر است. بخشدار خاش معتقد است؛ حفر چاه های غیرمجاز، استفاده بی رویه از حوضه های آبریز و نبود عزم جدی در مصرف بهینه آب از چالش های بخش آب های زیرزمینی است كه در كنار اثرات منفی ناشی از افت سطح آب های زیرزمینی از جمله كاهش آبدهی منابع آب زیرزمینی و كف شكنی مكرر چاه ها، تهدیدات جدی را پیش روی جامعه قرار داده است. وی اعلام كرد: در بخش مركزی شهرستان خاش سالانه از استحصال 167 میلیون مترمكعب آب فقط 100 میلیون متر مكعب تجدیدپذیر بوده و متأسفانه این شهرستان تحت تأثیر خشكسالی های سیستان و بی تأثیری از بارندگی های جنوب استان بسیار نرم در حال ورود به دوران كم آبی است و تأثیرات اقلیمی به سمت نیمه كویری سبب شده كه خاش با مشكلات بی آبی و كم آبی روبرو شود. مجتبی شجاعی می گوید؛ متأسفانه اقلیم عادی در حال تبدیل به اقلیم نیمه خشك و خشك است و با پایین رفتن سطح منابع آب زیرزمینی عمدتاً پوشش گیاهی نیز بسیار كمتر شده و یا از بین رفته اند. او می گوید: كشاورزان از آبخیزداری و روش های مشابه فاصله گرفته اند و از 93 رشته قنات كه میراث معنوی خاش هستند 80 درصدشان در بحران به سر می برند و مدیریت مصرف آب در بخش كشاورزی نیاز به عزم عمومی دارد. وی با تأكید بر این كه حركت مطالعات باید به سمت شناسایی آب های عمیق یا انتقال آب دریا باشد، معتقد است؛ صرفه جویی و مدیریت مصرف از طریق روش های نوین آبیاری و تغییر نوع كشت ها نیز در مقابله با مشكل كم آبی مؤثر است. به گفته شجاعی یكی از اصلی ترین دغدعه های مهم دولت در شرایط موجود خاش مدیریت و تأمین آب آشامیدنی برای روستائیان است. وی توسعه منابع آب، افزایش نزولات و توسعه شبكه آبرسانی را سبب ماندگاری و افزایش جمعیت روستایی می داند و می افزاید؛ شرایط فعلی آب در سیستان و بلوچستان بسیار بحرانی است و اگر چاره اندیشی نشود، با مهاجرت روستائیان به شهرها، توسعه حاشیه نشینی، امنیت ملی و منطقه ای را مورد تهدید قرار خواهد داد. اگرچه این كم آبی اثرات نامطلوب خود را چه در شمال استان و چه در جنوب استان كه از طریق مخازن ذخیره سازی و قنات تأمین می شود بجای گذاشته است. همگان اطلاع دارند كه شدت بحران به حدی است كه چنانچه تدابیری برای جاری شدن آب در بستر رودخانه ها اتخاذ نشود در آینده ای نه چندان دور به فاجعه ملی و محیطی تبدیل خواهد شد. وضع آب آشامیدنی روستاهای سیستان و بلوچستان مطلوب نیست و در حال حاضر از 6553 روستا تعداد 3846 روستا بدون شبكه آبرسانی است و 2ر63 درصد نسبت به شاخص كشوری از آب آشامیدنی بهره مندند كه این شاخص با اجرای تأسیسات آب آشامیدنی در روستاهای استان محقق شده است.مهندس محمدرضا نارویی مدیرعامل آبفار سیستان و بلوچستان می افزاید؛ در منطقه سیستان صد در صد آب آشامیدنی مورد نیاز از آب های سطحی(چاه نیمه ها) و در منطقه بلوچستان 91 درصد از طریق 538 حلقه چاه، 8 درصد از طریق 66 حلقه چشمه و یك درصد از طریق قنات تأمین می شود. وی گفت: شمار زیاد روستاها و پراكندگی آنها، بارندگی بسیار كم، فقر طبیعی منابع آبی، تداوم خشكسالی ها و نیز عقب ماندگی تاریخی در زمینه زیرساخت های آبرسانی روستایی از ویژگی های سیستان و بلوچستان است. او همچنین معتقد است؛ شرایط ویژه استان ایجاب می كند كه برای تأمین آب آشامیدنی شهرها و روستاها بدنبال منابع تأمین آب پایدار باشیم. مهندس نارویی می گوید؛ مطالعات روستاهای بدون آب آشامیدنی استان با اولویت مجتمع سازی تأسیسات آب آغاز شده است و این طرح مهم موجب تأمین آب آشامیدنی پایدار برای جوامع روستایی خواهد شد. وی می افزاید؛ در حال حاضر 1022 روستا واجدشرایط آبرسانی سیار هستند كه متأسفانه بدلیل محدودیت منابع مالی و امكانات نتوانسته ایم خدمات رسانی كنیم. این در حالی است كه تا شعاع 1500 متری از روستا هیچ گونه منابع آبی وجود ندارد. او با اعلام این كه بحران كم آبی در روستاهای استان روبه افزایش است یادآور می شود؛ ما برای عبور از این بحران به 600 میلیارد ریال اعتبار نیاز داریم. به گفته مهندس نارویی عمده ترین چالش ها و مشكلات پیش روی استان، خشكسالی ها، فقر طبیعی و ذاتی منابع آبی و فرسودگی شدید شبكه ها و خطوط انتقال توزیع آب روستایی است كه باعث هدر رفت شدید منابع آبی می شود. او با اشاره به نبود ردیف اعتباری مصوب سالانه برای آبرسانی سیّار به روستاها، گفت: روستازایی در استان یكی از مشكلات بزرگ استان است بگونه ای كه بطور متوسط سالانه 200 روستا به روستاهای سیستان و بلوچستان افزوده می شود. مدیرعامل شركت آب و فاضلاب روستایی سیستان و بلوچستان می گوید؛ بر اساس آمار سال 85 تعداد روستاهای استان 5719 روستا بوده كه سال 90 به 6553 روستا افزایش یافته است. مهندس نارویی یادآور شد: در حال حاضر 12 طرح مجتمع آبرسانی در حال اجرا و 5 طرح نیز آماده اجرا است كه با اتمام عملیات اجرایی آنها شاخص بهره مندی آب آشامیدنی جامعه روستایی استان 20 درصد افزایش خواهد یافت. ب