خراسان شمالی سرزمین هزاران چشمه تشنه است؛
حفر چاه های كشاورزی كنار منابع آب آشامیدنی/272 روستای خراسان شمالی دچار تنش آبی هستند

خراسان شمالی به واسطه رودها، چشمه ها و جویبار های جاری و خروشان به سرزمین هزارن چشمه شهره بود، دیر زمانی به هر روستا و آبادی این استان سفر می كردی چشمه ای جوشان و معروف داشت كه ره گذران پای آن چشمه می نشستند و خستگی در می آوردند و چنان چشمه ها پر آب بودند كه هیچ كس گمان نمی كرد كه روزی بخشكند و حالا تنهاخاطره ای از آنها باقی مانده باشد.

به گزارش خبرگزاری علم وفناوری از خراسان شمالی حتی جوی های شهری نیز در بیشتر شهرهای خراسان شمالی از جمله اسفراین و بجنورد پر آب بودند و شر شر آب حال خوشی به اهالی منطقه دست می داد، اما هم اكنون با چالش كمبود آب مواجه هستیم و حتی شمشاد های كنار خیابان نیز در این تابستان گرم و داغ تشنه هستند.

كاهش نزولات جوی و خشكسالی های پی در پی باعث تغییر اقلیم استان خراسان شمالی شده است، خراسان شمالی كه به وجود منابع آبی فراوان معروف بود هم اكنون ازاین ناحیه دچار مشكل شده است و این استان در سال گذشته جزو سه استان اول خشكسالی شدید قرار گرفت حتی برخی از روستاها با تانكر سیار آبرسانی می شود و همچنین مزارع و باغ هایی كه به علت نبود آب خشكیده اند.

قنات هایی كه روزی پر آب بودند و آب گوارایی داشتند هم اكنون در معرض خشكی و یا خشك شده اند.

هم اكنون به علت كمبود و كاهش منابع آبی بخش كشاورزی و حتی دامی این استان تحت تاثیر قرار گرفته است، زنگ خطر بی آبی در این استان به صدا در آمده است و دغدغه و تامین آب به كابوسی برای كشاورزان تبدیل شده است.

به گفته مسئولان مربوط به حوزه آب، خراسان شمالی چهار هزار و 392 حلقه چاه، 627 رشته قنات و 2هزار و 635 دهنه چشمه دارد اما خشكسالی آنان را در وضعیت بحرانی و سخت قرار داده است. هم اكنون آب دهی بسیاری از رودخانه ها پایین آمده است ، قنات ها و چشمه ها خشكیده اند و بسیاری از كشاورزان و حتی دستگاه های مسئول تامین آب مجبور شده اند چاه های خود را عمیق تر كنند این در حالی است كه این امر نیز موجب شده است كیفیت آب در برخی از مناطق این استان تغییر كند و به شوری برود.

دمای خراسان شمالی نیز در این روزها به 40 درجه سانتیگراد رسیده است و این گرما نیز موجب افزایش مصرف آب دراین استان شده است، علاوه بر مصرف زیاد زیاد آب شرب در شهرها و روستاها آب مصرفی دام نیز افزایش یافته است كه حتی روستاییان در این حوزه نیز با مشكل مواجه شده اند، باغ ها و مزارع نیز كه با دمای زیاد دچار مشكل شده اند حتی می توان گفت پاییز در برخی از اراضی كشاورزی زود هنگام آمده است چرا كه برگ درختان رو به زردی رفته است و حتی خشكیده است.

كشاورزان این استان هم اكنون با چالش تامین آب مواجه هستند، اما هم اكنون آب شرب در شهرها بحرانی نشده است اما نیازاست كه در این خصوص صرفه جویی زیادی داشته باشیم تا باعث افزایش حفر چاه های بیشتری برای تامین آب شرب نشویم چرا كه باعث پایین آمدن سطح آب زیر زمینی خواهد شد.

خراسان شمالی یك هزار و 300 روستا و آبادی دارد كه در این مناطق 378 هزار نفر سكونت دارند كه 671 روستا با 342 هزار نفر تحت پوشش شركت آب و فاضلاب روستایی هستند و 136 هزار نفر نیز در این روستاها سكونت دارند، 170 روستای غیر تحت پوشش این شركت ، 117 هزار خانوار زیر پوشش شركت آب روستایی هستند.

با وجود بارش های بهاری امسال میزان بارش باران در سال زراعی جاری این استان در مقایسه با دوره آماری بلندمدت 37.8 درصد كاهش یافته است.

جمع بارندگی در سال زراعی 97-96 ( یك مهر تا 21 اردیبهشت) 121.6 میلیمتر و در دوره آماری 195.5 میلیمتر بوده است.

این استان چندین سال است به دلیل كاهش بارندگی ها با خشكسالی دست و پنجه نرم می كند و سال گذشته از استان های نخست درگیر خشكسالی كشور اعلام شده است.

خشكسالی به عنوان پدیده ای خزنده شناخته شده است و بررسی علمی پدیده خشكسالی به منظور برنامه ریـزی و مدیریت منابع آب ضروری می باشد، طبق بسیاری از مطالعات خشكسالی شدید و بسیار شدید را در تمام ایستگاه های تحت مطالعه نشـان داده است و پـردوام تـرین خشكسـالی مربـوط بـه فاصله سال های 94 تا 97 بوده كه تاثیرات بسیار نـامطلوبی بـر منـابع آب هـای زیـر زمینـی گذاشـته اسـت.




272 روستای خراسان شمالی دچار تنش آبی هستند/ 54 روستای این استان با تانكر آبرسانی می شوند

مدیر عامل شركت آب و فاضلاب روستایی خراسان شمالی گفت: تابستان امسال ساكنان 272 روستا با جمعیت 145 هزار نفر از اهالی روستایی این استان با تنش آبی روبه رو هستند.

حمید روشن روان در بخش دیگر سخنان خود با اشاره به اینكه ساكنان شماری از روستاهای استان با تانكر آبرسانی می شوند تاكید كرد: شمار روستاهایی كه ساكنان آن به صورت سیار آبرسانی می شوند در چند سال گذشته روند رو به كاهش داشته است.

وی خاطرنشان كرد: به علت كاهش بارندگی ها و مشكلات ناشی از خشك سالی، اردیبهشت ماه امسال ساكنان 54 روستای استان با تانكر آبرسانی شدند كه البته پیش بینی می شود این رقم تابستان امسال به بیش از 60 روستا افزایش یابد.

روشن روان خاطرنشان كرد: در پایان سال گذشته، شمار روستاهایی كه ساكنان آن با تانكر آبرسانی شدند، 57 روستا گزارش شده است.

مدیرعامل شركت آب و فاضلاب روستایی خراسان شمالی، مصرف آب آشامیدنی تولیدی این شركت برای دام ها را از مشكلات اساسی این شركت عنوان كرد و گفت: بر اساس برآوردهای انجام شده 40 درصد از آب آشامیدنی تولیدی این شركت به مصرف دام روستاییان می رسد.

حمید روشن روان افزود: این شركت تكلیفی برای تامین آب دام روستاییان ندارد اما ساكنان این مناطق به برای فعالیت دامپروری خود به ناچار از آب آشامیدنی تولیدی این شركت برای سیراب كردن دام خود استفاده می كنند و باید در این باره فكر اساسی و جدی اندیشه شود.

وی افزود: این شركت در هشت ماه از سال مشكل خاصی برای تامین آب مورد نیاز روستاییان استان ندارد اما در چهار ماهه تیرماه تا شهریورماه، مشكل كمبود آب بشدت گریبانگیر ما می شود.

چاه هایی كه در جوار چاه های آب آشامیدنی حفر می شوند

روشن روان درباره مشكلات تامین آب آشامیدنی در روستاهای استان اظهار داشت: یكی از مشكلات تامین آب در روستاهای ما، حفر چاه های كشاورزی در جوار چاه های این شركت است.

وی تصریح كرد: برخی از كشاورزان با شناسایی موقعیت های چاه های حفر و تجهیز شده این شركت، اقدام به حفر چاه می كنند و ما را در تامین آب مورد نیاز روستاییان با مشكل روبه رو می كنند، برخی از این چاه ها عمیق تر از چاه های ما است و منابع ما را تحت تاثیر قرار می دهد.

وی گفت: اولویت در استفاده از منابع آبی، تامین آب آشامیدنی است و در این باره انتظار می رود شركت آب منطقه ای نسبت به شناسایی و مسدود كردن چاه های غیرمجاز تلاش بیشتری داشته باشد.




77 درصد از روستاییان خراسان شمالی از آب سالم بهره مندند

مدیرعامل شركت آب و فاضلاب روستایی خراسان شمالی گفت: هم اكنون با اقدامات انجام شده در سال های گذشته، میزان بهره مندی روستاییان استان از آب آشامیدنی سالم به 77 درصد رسیده است.

روشن روان اظهار داشت: شاخص بهره مندی روستاییان استان از آب آشامیدنی سالم در سال 92، 71 درصد بود كه از متوسط كشوری در این شاخص كه 77 درص بود پایین تر بود.

وی خاطرنشان كرد: اكنون میزان بهره مندی روستاییان استان از آب آشامیدنی سالم 77 درصد است كه به میانگین كشوری رسیده است.

وی با بیان اینكه آب مورد نیاز روستاییان استان از 257 حلقه چاه و 188 دهنه چشمه و قنات تامین می شود تصریح كرد: برای تامین آب اشامیدنی مورد روستانی استان اكنون به طور متوسط 100 لیتر بر ثانیه كسری داریم.

مدیرعامل شركت آب و فاضلاب روستایی خراسان شمالی خاطرنشان كرد: برای جبران این میزان كسری آب باید 57 حلقه چاه حفر و تجهیز شود كه اعتبار مورد نیاز در این زمینه 300 میلیارد ریال براورد شده است.

آب آشامیدنی این استان ارزان ترین آب در كشور است

مدیرعامل شركت آب و فاضلاب خراسان شمالی با بیان اینكه آب آشامیدنی این استان ارزان ترین آب در كشور است گفت: اكنون هر متر مكعب از آب آشامیدنی برای هر شهروند، سه هزار ریال است كه هزینه تمام شده برای این شركت به ازای هر متر مكعب، 10 هزار ریال است كه با تحویل گرفتن آب سد شیرین دره، این رقم به 27 هزار ریال می رسد.

غلامحسین ساقی اظهار داشت: تا زمانی كه قیمت ها اصلاح نشود، مشتركان انگیزه ای برای صرفه جویی ندارند.

وی افزود: هر مشترك در این شركت بطور متوسط 13.6 مترمكعب آب مصرف می كند و سرانه مصرف هر مشترك در الگوی تعریف شده، 20 مترمكعب در هر ماه است اما ما خواستار تغییر این الگو هستیم.

مدیرعامل شركت آب و فاضلاب خراسان شمالی با اشاره به اینكه كاهش بارندگی ها و افزایش جمعیت سبب شده تا در تامین آب آشامیدنی مورد نیاز شهروندان در برخی از شهرها با مشكل روبه رو شویم گفت: یكی از علت های مهم در نبود صرفه جویی در مصرف آب، پایین بودن قیمت آن است.

وی افزود: مسئولان مرتبط با مصوب شدن افزایش قیمت آب بها باید قبول كنند كه در وضعیت كنون، میزان درآمدهای آب با هزینه ها همخوانی ندارد و باید در این باره تعامل بیشتری با شركت آب و فاضلاب وجود داشته باشد.




ارزش اقتصادی آب واقعی نیست.

مدیرعامل شركت آب منطقه ای خراسان شمالی گفت: اكنون یك میلیارد مترمكعب آب در بخش كشاورزی استان مصرف می شود بدون اینكه ریالی بها برای آن پرداخت شود.

سید ابراهیم علوی اظهار داشت: تا زمانی كه تولیدكننده برای مصرف آب، بها پرداخت نكند برای صرفه جویی و مدیریت مصرف انگیزه ای ندارد.

وی افزود: در سال آبی جاری یعنی از ابتدای مهرماه تا كنون تنها 173.2 میلی متر بارندگی در استان به ثبت رسیده این در حالی است میزان بارندگی در سال گذشته در همین مدت 176.8 میلی متر بود.

علوی اظهار داشت: میزان بارندگی ها در بلند مدت 241.6 میلی متر به ثبت رسیده است كه بر این اساس میزان بارندگی ها حدود 30 درصد كاهش یافته است.

وی خاطرنشان كرد: كاهش بارندگی ها سبب كاهش میزان آبدهی رودخانه ها و آب ورودی به سدهای استان شده علاوه بر آن كاهش میزان بارندگی ها سطح آب های زیرزمینی در دشت های استان را نیم تا یك متر كاهش داده است.

وی تصریح كرد: خراسان شمالی در سال آبی 95-96 جزو پنج استان درگیر با خشكسالی شدید قرار گرفت و امسال نیز برای دومین سال پیاپی به عنوان استان دچار خشكسالی شدید شناخته می شود.

علوی با بیان اینكه اكنون حجم آب ذخیره شده در سدهای استان به نسبت مدت مشابه پارسال 25 درصد كاهش یافته است افزود: سال گذشته 73.7 میلیون مترمكعب آب در مخازن سدهای استان ذخیره بود اما این رقم اكنون به 57.9 میلیون مترمكعب رسیده است.

وی با اشاره به اینكه برای مدیریت مصرف آب، اقدامات پیشگیرانه در این شركت در حال انجام است اظهار داشت: كشت پاییزه در پایین دست سدها بارز و بیدواز استان انجام نشده و در كشت های بهاره نیز آب كشاورزی تنها به باغ ها اختصاص یافته است.

وی اظهار داشت: كاهش بارندگی و تغییر اقلیم، سبب شده تا خشكسالی به گونه ای در كشور و استان پایدار شود و دیگر نمی توان گفت خشكسالی پدیده ای است كه یك سال هست و سال آتی مرتفع می شود از این رو باید خود را با كم آبی سازگار كنیم.

وی گفت: در این باره برنامه هایی در سطح كشور و نیز در شورای حفاظت از منابع آب استان در حال پیگیری است، سند سازگاری با كم آبی استان تدوین شده و قرار است در هفته جاری در شورای حفاظت از منابع آب به تصویب برسد.

وی افزود: این سند، چراغ راه برای برنامه های تعادل بخشی آب خواهد بود و به نوعی برای مدیریت مصرف آب ریل گذاری می شود.

وی گفت: كنترل برداشت از دشت های ممنوعه و ممنوعه بحرانی استان، پر و مسلوب المنفعه كردن چاه های غیر مجاز، جلوگیری از اضافه برداشت از چاه های دارای مجوز از جمله برنامه های تعادل بخشی منابع آب زیر زمینی است.

وی افزود: اجرای این برنامه ها امسال 160 میلیارد ریال اعتبار دارد كه نیمی از این اعتبار از منابع ملی و نیمی نیز از منابع استان تامین می شود.

علوی خاطرنشان كرد: از11 دشت استان، چهار دشت ممنوعه، چهار دشت ممنوعه بحرانی و سه دشت آزاد است.

وی گفت: مخازن آب های زیر زمینی استان در دشت های ممنوعه و ممنوعه بحرانی به صورت تجمیعی 2 میلیارد مترمكعب كسری دارند كه نیمی از كسری مخازن دشت های استان مربوط به دشت اسفراین است.

علوی افزود: در این سال ها با اقدامات انجام شده جلوی شدت افت سطح منابع زیرزمینی دشت اسفراین گرفته شده است.

وی خاطرنشان كرد: از منابع دشت های استان سالانه 140 میلیون مترمكعب آب برداشت می شود كه 105 میلیون مترمكعب از این میزان به صورت اضافه برداشت از چاه های مجاز و مابقی یعنی معادل 35 میلیون مترمكعب از چاه های غیرمجاز برداشت می شود.

مدیرعامل شركت آب منطقه ای خراسان شمالی گفت: در برنامه های تعریف شده برای مدیریت مصرف منابع زیر زمینی، قرار است تا سال 1400 تمام سه هزار و 800 حلقه چاه غیرمجاز استان مسدود شوند و امسال بیش از 500 حلقه چاه غیرمجاز در استان بسته می شود.




543 حلقه چاه غیرمجاز مسدود می شود

مدیرعامل شركت آب منطقه ای خراسان شمالی با اشاره به مشكل برداشت آب از چاه های غیرمجاز گفت: امسال 543 حلقه چاه غیرمجاز در استان مسدود می شود.

سیدابراهیم علوی اظهار داشت: با مسدود شدن 543 حلقه چاه غیرمجاز استان از برداشت پنج میلیون و 100 هزار مترمكعب آب جلوگیری و در مصرف آن صرفه جویی می شود.

وی با بیان اینكه اكنون میزان اضافه برداشت از چاه های مجاز استان معادل سه برابر میزان برداشت از چاه های غیر مجاز است افزود: سالانه حدود 105 میلیون مترمكعب آب از منابع چاه های مجاز به صورت غیرقانونی و اضافه از آنچه در پروانه ذكر شده، برداشت می شود كه باید مدیریت شود.

علوی در باره وضعیت منابع آبی زیر زمینی استان گفت: با كاهش میزان بارندگی بویژه كاهش میزان بارش برف، سطح منابع آبی زیرزمینی نیز تحت تاثیر قرار گرفته و دشت های استان اكنون شرایط مناسب ندارند.

وی تصریح كرد: اكنون چهار دشت از 11 دشت استان، ممنوعه بحرانی است به این معنا كه كمبود آب سفره ها با علائمی چون تغییر كیفیت و شور شدن آب و یا نشست زمین خودنمایی كرده است.

وی خاطرنشان كرد: چهار دشت نیز ممنوعه و سه دشت هم آزاد است.

علوی گفت: برای تعادل بخشی و احیای آبخوان های زیرزمینی، پروژه های تعادل بخشی آب در دستور كار است كه مهم ترین این طرح ها، بستن چاه های غیرمجاز و جلوگیری از اضافه برداشت از چاه های مجاز است.

مدیرعامل شركت آب منطقه ای خراسان شمالی تصریح كرد: اكنون با شناسایی 200 چاه غیرمجاز، شمار چاه هایی كه بدون مجوز مورد استفاده بهره برداران كشاورزی قرار گرفته به سه هزار و 800 حلقه رسیده است.

كاهش میزان آبدهی رودخانه ها

مدیرعامل شركت آب منطقه ای خراسان شمالی با اشاره به كاهش میزان بارندگی ها در استان گفت: میزان آبدهی رودخانه های استان در بالادست سدها به نسبت سال گذشته 31 درصد كاهش یافته است.

علوی اظهار داشت: سال آبی گذشته 61 میلیون مترمكعب آب به مخزن سدهای استان وارد شد اما این رقم در سال زراعی جاری به 41 میلیون مترمكعب رسیده است.

وی با بیان اینكه میزان آبدهی در سایر رودخانه های استان نیز نسبت به سال قبل كاهش یافته است، درباره وضعیت بارندگی ها در سال گذشته خاطرنشان كرد: سطح ذخایر برف استان در سال گذشته سه هزار و 600 كیلومتر مربع بود كه این سطح در مقایسه با زمستان سال ماقبل آن به یك ششم رسیده است.

وی افزود: به علت كاهش چشمگیر بارش برف، چشمه ها و قنات ها تغذیه نشد و به تبع آن میزان آبدهی رودخانه ها كاهش یافته است.




ذخایر سدها 20 درصد كاهش یافت

علوی با بیان اینكه میزان بارش ها در سال آبی جاری در مقایسه با پارسال 20 درصد كاهش یافته است اظهار داشت: اكنون 71.5 درصد مخزن سدهای استان خالی است.

استاندارخراسان شمالی نیز بر هماهنگی شورای حفاظت آب تاكید كرد

استاندار خراسان شمالی خواستار هماهنگی بیشتر مسئولان و دستگاههای عضو شورای حفاظت منابع آب و كارگروه سازگاری با كم آبی در این استان شد.

محمدرضا صالحی در پنجمین نشست شورای حفاظت منابع آب این استان تاكید كرد: برای اقدام اجرایی در سازگاری با كم آبی به هماهنگی بیشتری نیاز است اما قبل از تدوین و اجرای هر برنامه ای به تفاهم رسیدن بر سر آمار و اطلاعاتی كه اساس برنامه ریزی را تشكیل می دهند، ضروری است.

وی همچنین خواستار ارتباط و گفت و گوی بیشتر اعضای شهرستانی دستگاههای عضو شورای حفاظت منابع آب و كارگروه سازگاری با كم آبی در شهرستانها و مناطق دارای تنش آبی در این استان شد و از دستگاههای مسئول خواست تا نشستهایی با حضور فرمانداران، شركتهای آب منطقه ای و آب و فاضلاب، جهاد كشاوری و سازمان مدیریت و برنامه ریزی داشته باشند.




10 درصد قنات های خراسان شمالی خشك شد

مدیر آب و خاك و امور فنی و مهندسی سازمان جهاد كشاورزی خراسان شمالی گفت: با توجه خشكسالی های چند ساله اخیر و كاهش نزولات جوی، هم اكنون 10 درصد قنات های این استان خشك شده اند.

بهروز عربی در گفت و گو با ایرنا با اشاره به كاهش 21 درصدی بارندگی سال جاری در مقایسه با پارسال اظهار داشت: هم اكنون 66 رشته قنات در خراسان شمالی خشك و یا به مرز خشكی رسیده اند.

وی گفت: بیشترین قنات های خشك شده در شهرستان های شیروان، اسفراین، جاجرم و گرمه است كه تحت تاثیر خشكسالی ها خشك شده اند.

وی با اشاره به اقدامات انجام شده در این خصوص افزود: از مجموع كل 629 رشته قنات در خراسان شمالی، مرمت و لایروبی 250 رشته قنات در دست اجرا است كه از محل اعتبارات سال 96، 194 میلیارد ریال برای آن در نظر گرفته شده است.

مدیر آب و خاك و امور فنی و مهندسی سازمان جهاد كشاورزی خراسان شمالی گفت: هم اكنون ظرفیت سالانه آب موجود در قنات های این استان 85 میلیون متر مكعب است كه 33 هزار هكتار از اراضی زراعی و باغی استان را زیر پوشش قرار داده اند.

خراسان شمالی 629 رشته قنات دارد كه شیروان و اسفراین با 320 رشته قنات، بیشترین قنات های این استان را دارا است.

استان خراسان شمالی در منطقه نیمه خشك واقع شده و میانگین سالانه بارش باران در این استان حدود بین 250 تا 260 میلی متر است كه در سال های اخیر، به دلیل كاهش بارش ها و بروز خشكسالی، به این میانگین نرسیده است.

گفتگو از محسن محمدی