خراسان شمالی روزگاری نه چندان دور به عنوان نگین سبز خراسان و برخوردار از بهترین منابع و دشت های آبی منطقه بود و طبیعتی سبز و روستاهای آباد آن را احاطه كرده بود بویژه زمانی كه آب آشامیدنی و كشاورزی روستائیان بدون كمترین مشكل و با بهترین كیفیت از چشمه ها و قنات ها تامین می شد هم اكنون بشدت دچار كم آبی شده است.
هم اكنون افت منابع آب های زیرزمینی و خشكیدن رودخانه ها، چشمه ها، چاه ها و قنات ها خوشبینی كه پیرامون دشت های وسیع سرسبز وجود داشت امید كشاورزان و دامداران را برای امرار معاش در روستاها از بین برده است.
بحرانی كه اگر چاره نشود، مهاجرت روستاییان به شهرها، بیكاری كشاورزان، باغداران و دامداران را به همراه خواهد داشت و دیری نخواهد پایید كه شهروندان خراسان شمالی علاوه بر دست و پنجه نرم كردن با كم آبی باید شاهد پدید آمدن مسائل جدیدی در حوزه اجتماعی- فرهنگی و گسترش ناهنجاری ها و فقر مضاعف باشند.
بی آبی و خشكسالی بحرانی است كه در دهه اخیر بخوبی چهره واقعی خود را در ایران زمین نشان داده و به رغم تلاش متولیان این حوزه زنگ خطر بی آبی در كشور به صدا درآمده است و این وضعیت روز به روز حادتر می شود.
بحران آب بر اثر خشكسالی ها، كمبود بارش برف و باران، از بین رفتن جنگل ها و مراتع، بارش باران های بی نظم، وقوع سیل، اعمال برخی سیاست های نادرست و بی توجهی مسوولان در گذشته از بهره برداری منابع آبی ایجاد شده لذا پدیده كم آبی از دیرباز با اكثر شهرهای كشور بخصوص خطه خراسان شمالی همراه بوده است.
استان خراسان شمالی با گستره 28 هزار و 179 كیلومترمربع در اقلیم خشك نیمه خشك قرار دارد كه سالانه 230 میلیمتر باران در این خطه می بارد.
این استان سه حوزه آبریز دریای خزر، فلات مركزی و قره قوم و همچنین 11 دشت دارد اما متاسفانه هشت دشت از مجموع این تعداد به علت برداشت های بیش از مجاز ممنوعه اعلام شده اند.
بر اساس گزارش شركت آب منطقه ای خراسان شمالی میانگین حجم بارش استان شش هزار و 450 میلیون متر مكعب، میزان تبخیر و تعرق پنج هزار و 100 میلیون متر مكعب، میزان پتانسیل منابع آب تجدید شونده یك میلیارد و 420 میلیون متر مكعب، سهم آب های سطحی از منابع آب تجدید شونده 873 میلیون متر مكعب، آب های سطحی تنظیم شده 164 میلیون متر مكعب، بهره برداری از آب های سطحی استان 213 میلیون متر مكعب، سهم آب های زیر زمینی از منابع آب تجدید شونده 530 میلیون متر مكعب، حجم تخلیه آب های زیر زمینی 600 میلیون متر مكعب، حجم كسری مخزن 70 میلیون متر مكعب و سرانه آب در استان یك هزار و 550 متر مكعب است.
مدیرعامل شركت آب منطقه ای خراسان شمالی در خصوص ساختار مصرف آب گفت: بیش از 90 درصد مصرف آب در استان مربوط به بخش كشاورزی، 4 درصد شرب و 2 درصد صنعت است كه حجم مصرف در بخش آب زیر زمینی 46 درصد و حجم مصرف در بخش آب سطحی 54 درصد است.
مهندس سیدابراهیم علوی تعداد چاه های عمیق و نیمه عمیق استان خراسان شمالی را پنج هزار و 645 حلقه عنوان كرد و افزود: همچنین سه هزار و 124 حلقه چشمه و 621 حلقه قنات نیز داریم.
وی اظهار كرد: در این استان از 867 حلقه چاه مجاز اضافه برداشت انجام می شود.

سه هزار حلقه چاه غیرمجاز گلوی دشت های خراسان شمالی را می فشارد
معاون حفاظت و بهره برداری شركت آب منطقه ای خراسان شمالی گفت: همچنین دو هزار و 909 حلقه چاه غیر مجاز در استان وجود دارد كه 892 حلقه نیز پر شده است.
مهندس رضا نعیمی اظهار كرد: در استان خراسان شمالی شش سد شیرین دره، بیدواز، بارزو، چری، گلول، شورك با مجموع 16 میلیون و 402 هزار متر مكعب توان تنظیم وجود دارد كه این سد ها 20 هزار و 690 هكتار مساحت تحت پوشش دارند.
وی افزود: وضعیت افت سطح آب زیر زمینی در دشت های استان حتی از این نظر در سال 92 تا 93 برخی از دشت ها تا یك متر و نیم افت داشته ایم دشت سملقان بیشترین افت و بعد از آن نیز دشت شیروان بوده است.
این مسئول دلایل بروز بحران منابع آب زیر زمینی در این استان توسعه بدون توجه به قابلیت ها، بی ارزش نمودن آب، ایجاد فرصت برای مجاز شدن تخلف و عملكرد جزیره ای عنوان كرد.
وی سیاست گذاری های ناكارآمد، نبود نگرش سیستمی، وضع قوانین نامناسب وضعیت كشور را از دیگر دلایل بروز بحران منابع آب زیر زمینی دانست.
وی در خصوص اهداف طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب زیر زمینی نیز گفت: در برنامه میان مدت كنترل كسری متوسط سالانه حدود 100 میلیون متر مكعب در دوره 6 ساله، كنترل كسری مخز ن 1.3 میلیارد مترمكعبی در برنامه ای 20 ساله است، 56 درصد جلوگیری از اضافه برداشت چاه های مجاز ، 24 درصد انسداد چاه های غیرمجاز، 4 درصد تغذیه مصنوعی، 5درصد خرید چاه كشاورزی كم بازده ( چاه های مجاز فعال كشاورزی )، 5 درصد جایگزینی پساب با چاه های كشاورزی در دشت های ممنوعه و 6 درصد پروژه های دیگر را از برنامه های احیا و تعادل بخشی منابع آب زیر زمینی عنوان كرد.
وی چالش های پخش آب را به دو علت عدم تمایل كشاورزان به اصلاح الگوی كشت و كم رنگ بودن آینده بحران آب برای كشاورزان و ضعف اراده ملی آنان برای همكاری با دولت عنوان كرد و گفت: تجربه ناكافی در كار هماهنگ و تعاونی بین كشاورزان و ضعف تشكل های كشاورزی، كم رنگ بودن فعالیت های كشت و صنعت در سطح كشور، اتكاء و اعتماد به تجربه های قدما و عدم قبول ریسك تغییر وضعیت نامطلوب، ضعف دانش كشاورزی و منابع آب در عمده كشاورزان، عدم اعتماد به نظام حمایتی و انگیزشی دولتی را از دیگر علت ها عنوان كرد.
وی كم رنگ بودن آینده بحران آب برای كشاورزان و ضعف اراده ملی آنان برای همكاری با دولت، وضعیت فروش محصولات در بازار و تاثیر دلالان بر برنامه ریزی كشاورزان، ضعف نظام دولتی در اجرای طرح های زیربنایی بلند مدت نظیر اصلاح الگوی كشت، وجود قوانین موازی بین دستگاهی و ضعف همكاری برون سازمانی دستگاه های متولی، كمبود یا نبود اعتبار كافی برای مطالعه و اجرای این قبیل طرح ها را از دیگر چالش ها دانست.
وی بر اصلاح الگوی كشت تاكید و اظهار كرد: تعیین شاخص های اقتصادی برای نیل به افزایش بهره وری از منابع ( آب و خا ك) و درآمد حداكثر حفظ جایگاه محصولات اساسی (گندم، برنج، دانه های روغنی و ..) در الگوی كشت برای حفظ امنیت غذایی، لحاظ اولویت كشت آن گروه از محصولات كشاورزی ( پسته، زعفران و تولیدات گلخانه ای ) كه ازمزیت نسبی بالاتر و مطلوبیت اقتصادی بیشتری برخوردارند پس از محصولات اساسی و حفاظت از منابع پایه و محیط زیست به منظور پایداری در تولید محصولات كشاورزی باید مد نظر داشت.
وی مهم ترین چالش ها ی بخش آب استان را عدم كفایت اعتبارات لایحه بودجه كه عملیات اجرایی پروژه ها را با مشكل مواجه ساخته، ضعف در اجرای الگوی كشت بهینه در جهت صرفه جویی منابع آب استان، توسعه اراضی كشاورزی به ویژه در بالادست سدهای در حال بهره برداری، فقدان ردیف اعتباری لازم برای اجرای طرح های فرهنگ سازی اهمیت آب در استان و لزوم اصلاح ساختار مصرف آب دانست.
وی همچنین روند ضعیف توسعه سامانه های آبیاری نوین ( بارانی - قطره ا ی) و حمایت از تشكل های بهره برداری در بخش آب سطحی و زیرزمینی، تخصیص ناكافی اعتبارات نگهداری و بهره برداری تاسیسات آبی خشكسالی های پی در پی چند سال اخیر استان، عدم تناسب تعرفه های آب و فاضلاب با قیمت تمام شده آن، پایین بودن شاخص برخورداری از آب شرب روستایی بهداشتی استان نسبت به متوسط كشوری از دیگر چالش ها عنوان كرد.

سطح آب زیرزمینی دشت شیروان فاروج سالانه 92 سانتیمتر كاهش می یابد
معاون حفاظت و بهره برداری شركت آب منطقه ای خراسان شمالی گفت: سطح آب زیرزمینی در دشت شیروان فاروج سالانه 92 سانتیمتر كاهش می یابد.
مهندس رضا نعیمی هشدار داد: چنانچه این روند ادامه یابد در آینده نزدیك نه تنها منابع آب در اختیار نداریم بلكه آبخوان های زیرزمینی نیز به صورت برگشت ناپذیر نابود شده اند.
وی افزود: تنها گذار از شرایط نامطلوب كنونی منابع آب، عزم همه اقشار جامعه است.
نعیمی خواستار انتقال سیاست ها و برنامه های شركت آب منطقه ای در زمینه طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب توسط نخبگان كشاورزی منطقه به سایر كشاورزان شد و هشدار داد: برداشت بیش از اندازه از منابع آب، فاجعه نابودی سفره های آب زیرزمینی را به دنبال دارد.

بحران آب در مدیریت منابع آبی است
دبیر انجمن صنفی كشاورزان شیروان با بیان اینكه كمیت منابع آب استان دچار بحران نیست گفت: بحران در مدیریت این منابع است.
علی كاظمی تاكید كرد: مدیریت جامع و یكپارچه منابع آب به دور از مصلحت های منطقه ای یا صاحبان نفوذ، تنها راه برون رفت از بحران پیش آمده در زمینه مدیریت منابع آب است.
وی خواستار مدیریت بین استانی آب توسط مسئولان استان خراسان شمالی و خراسان رضوی شد و گفت: دغدغه انجمن صنفی كشاورزان شیروان در زمینه بحران مدیریت آب بیشتر از شركت آب منطقه ای است و این انجمن آمادگی كامل برای همكاری در این زمینه را دارد.
انجمن چاه داران شیروان و انجمن صنفی كشاورزان این شهرستان از برنامه های شركت آب منطقه ای خراسان شمالی برای اجرای طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب در دشت شیروان فاروج حمایت كردند و خواستار رفع بحران مدیریت منابع آب شدند.
بر اساس گزارش شركت آب منطقه ای خراسان شمالی در شرایط كنونی سالانه 140 میلیون متر مكعب آب به صورت غیرمجاز از منابع آب زیرزمینی این استان برداشت می شود.
37 میلیون متر مكعب از این رقم از چاه های غیرمجاز و 103 میلیون متر مكعب نیز با اضافه برداشت غیرمجاز از چاه های دارای پروانه برداشت می شود.
بر اساس گزارش آب منطقه ای خراسان شمالی، شمار چاه های غیرمجاز شناسایی و ثبت شده در استان بیش از سه هزار و 500 حلقه است كه این چاه ها بیشتر در سرشاخه رودخانه ها حفر شده است.
حدود سه هزار حلقه چاه دارای پروانه بهره برداری در استان وجود دارد كه طبق برنامه های طرح احیا و تعادل بخشی نظارت كامل بر برداشت آب از این چاه ها و همچنین انسداد چاه های غیرمجاز به صورت جدی در دستور كار این شركت قرار دارد.
تاكنون تنها حدود 11 درصد از مزارع و باغ های آبی این استان به شیوه های نوین آبیاری مجهز شده است.
خراسان شمالی 344 هزار هكتار عرصه كشاورزی دارد كه 146 هزار هكتار آن آبی است و تاكنون 16 هزار و 850 هكتار از این سطح زیر پوشش شیوه های نوین آبیاری رفته است.

دریافت جریمه از كشاورزان در اضافه برداشت، آب فروشی است
نایب رئیس انجمن چاه داران شیروان گفت: دریافت جریمه از كشاورزان توسط شركت آب منطقه ای در ازای اضافه برداشت آب از چاه های دارای پروانه به منزله آب فروشی است.
قربان باقری اظهار كرد: تداوم این روند بر خلاف سیاست های وزارت نیرو برای احیا و حفاظت از منابع آب است.
وی خواستار برخورد جدی شركت آب منطقه ای با برداشت های غیرمجاز از منابع بویژه چاه های غیرمجاز شد و افزود: جلوگیری از اضافه برداشت چاه های مجاز و همچنین ممانعت از مصرف آب چاه های كشاورزی در مصارفی به جز كشاورزی از دیگر خواسته ها است.
وی اظهار كرد: همچنین شركت آب منطقه ای با كشت غیرمجاز و توسعه كشت آبی در بالادست سد شیروان نیز باید برخورد جدی داشته باشد چرا كه عدم برخورد با روند تجاوز به حقوق آب پایین دست در بالا دست سد موجب برهم ریختن نظم حاكم بر حقوق آب منطقه شده است.

آب منطقه ای خراسان شمالی با مصرف كننده های طمع كار جدی برخورد كند
مدیركل سازمان تبلیغات اسلامی خراسان شمالی گفت: شركت آب منطقه ای این استان جلوی افراد طمع كاری كه بی رویه آب استفاده می كنند را بگیرد.
به گزارش ایرنا حجت الاسلام علی خادمی در همایش تبیین نقش مبلغان دین در صیانت از منابع آب این استان بر اجرای قوانین در این حوزه تاكید كرد و افزود: مردم باید اجرای قانون توسط دستگاه هایی كه با منابع آبی سر و كار دارند را ببینند تا فرهنگ سازی و اطلاع رسانی تاثیرگذار شود.
وی با بیان اینكه اما این مهم عملی نمی شود افزود: افرادی طمع كارانه به جان منابع آبی افتاده اند و بی رویه و نادرست از این منابع استفاده می كنند كه كسی نیز جلو دار آنان نیست.
وی اظهار كرد: در قدم اول برای ترویج فرهنگ درست مصرف كردن باید دستگاه های نظارتی كار خود را درست انجام دهند و آب را هدفمند در اختیار كشاورزان و سایر مصرف كننده ها قرار دهند اگر این اقدام به صورت جدی انجام شود آن زمان نوبت تبلیغات نیز خواهد رسید.
وی با بیان اینكه روحانیون در جایگاه مرجعیت و هدایت گری در جامعه قرار دارند وبر كسی پوشیده است گفت: اما باید در تبلیغ به نكاتی از جمله خوب سخن گفتن، هدایت گری، پیام رسانی درست توجه شود و بر اساس آموزه های قرآنی سخن موثر و آگاهانه ارایه شود.

نحوه مصرف آب مطابق آداب دینی نیست
مدیر كل سازمان تبلیغات اسلامی خراسان شمالی با بیان اینكه در درست مصرف كردن با آداب دینی فاصله داریم گفت: با وجود اینكه در آموزه های دینی و قرآن كریم بسیار به درست مصرف كردن، دوری از ریخت و پاش و اسراف نكردن تاكید شده است اما متاسفانه گرفتار استفاده نادرست شده ایم كه از این نظر در دنیا رتبه های اول را داریم.
خادمی افزود: متاسفانه در حوزه انرژی، آب، مواد غذایی و حتی مواد آرایشی بیش از سایر كشور ها استفاده می كنیم كه این امر باید فرهنگ سازی شود.
وی بر نهادینه شدن فرهنگ درست مصرف كردن در جامعه تاكید كرد و گفت: در این راستا باید دستگاه های مسئول ، ارگان های نظارتی، روحانیون، رسانه ها و مطبوعات باید تلاش جدی داشته باشند.
دبیر دینی و رییس دفتر نمایندگی امور منابع آب مانه و سملقان در خراسان شمالی نیز در این همایش به فرمایشات رهبری در خصوص سال اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل اشاره كرد و گفت: صیانت از آب را باید جدی بگیریم.
مهندس اسحاق خسروپناه بر ترویج فرهنگ درست مصرف كردن تاكید كرد و افزود: در این راستا از روحانیون، ائمه جمعه و جماعات می خواهیم كه به موضوع مصرف بهینه از آب بپردازند تا این فرهنگ در جامعه نهادینه شود.
وی با بیان اینكه استان خراسان شمالی در محدوده اقلیم خشك و گرم قرار دارد افزود: متوسط باران سالیانه به 250 میلی متر نیز نمی رسد.
وی اظهار كرد: با توجه به محدودیت های بارش و وضعیت خشكسالی در 10 سال اخیر وضعیت منابع آب استان مناسب نیست كه این امر موجب مشكلاتی در بخش های مختلف خواهد شد.

سطح منابع آب زیرزمینی دشت های اسفراین و مانه و سملقان یك و نیم متر افت پیدا كرده است
وی با بیان اینكه سطح منابع آب زیرزمینی دشت های اسفراین و مانه و سملقان یك و نیم متر افت پیدا كرده است گفت: باید برای تعادل بخشی منابع آبی چاره ای اساسی را جستجو كرد كه در این راستان تبلیغ و فرهنگ سازی توسط روحانیون می تواند مفید واقع شود.
وی افزود: بیش از 90 درصد منابع آبی در بخش كشاورزی مصرف می شود كه باید در این راستا نیز برای بهینه مصرف كردن اقدامات جدی انجام شود تا بحران آب بهتر مدیریت شود.
مهندس رضا نعیمی معاون حفاظت و بهره برداری شركت آب منطقه ای گفت: مصرف بیش از اندازه آب كشاورزی و برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی منجر به از دست دادن غیرقابل برگشت سفره های آب زیرزمینی می شود.
وی افزود: در شهرستان مانه و سملقان سالانه حدود 63 میلیون متر مكعب آب از منابع زیرزمینی برداشت می شود كه برداشت 22 میلیون متر مكعب آب از این مقدار به صورت غیرمجاز است.
نعیمی تصریح كرد: از 22میلیون مترمكعب برداشت غیرمجاز آب زیرزمینی در شهرستان مانه و سملقان، 18میلیون و 46 هزار متر مكعب به صورت اضافه برداشت از چاه های دارای پروانه و بقیه از چاه های غیرمجاز برداشت می شود.
وی تصریح كرد: علاوه بر آب های زیرزمینی، 73 میلیون متر مكعب آب سطحی نیز در شهرستان مانه و سملقان برای كشاورزی برداشت می شود كه 41میلیون متر مكعب توسط 236 سردهنه و 32 میلیون متر مكعب نیز توسط یك میلیون و 197 هزار موتور تلمبه برداشت می شود.
معاون حفاظت و بهره برداری شركت آب منطقه ای خراسان شمالی با اشاره به وضعیت بحرانی منابع آب سطحی و زیرزمینی این استان گفت: به همین دلیل وزارت نیرو توسعه بهره برداری از منابع آب در هشت دشت از 11 دشت خراسان شمالی را ممنوع اعلام كرده است.

بارندگی ها تاثیری در افزایش ذخایر سدهای خراسان شمالی نداشت
مسوول روابط عمومی شركت آب منطقه ای خراسان شمالی گفت: بارندگی های اخیر تاثیرچندانی در افزایش ذخایر سدهای استان نداشته است.
بابك بهادری افزود: در بارش های اخیر به دلیل عدم تمركز بارندگی در حوضه آبریز سدها و جاری نشدن رواناب مناسب در رودخانه های منتهی به سدهای استان، این بارش ها موجب افزایش ذخایر سدها نشده است.
وی تصریح كرد: و با وجود جریان رواناب در سایر رودخانه هایی كه به سدها منتهی نمی شدند مناسب بوده اما جریان قابل ملاحظه ای برای ذخیره در پشت سدها ایجاد نكرده است.
وی گفت: شدت كم بارش و پراكندگی زمانی آن برای كشت دیم مناسب بوده و بخش زیادی از بارندگی صرف تامین رطوبت خاك شده است.
وی حجم مفید ذخایر سدهای استان را در پایان فروردین ماه حدود 82 میلیون متر مكعب ذكر كرد و گفت: این ذخایر در مقایسه با زمان مشابه در دوره دراز مدت 10 سال 24 درصد كاهش یافته است.
وی تصریح كرد: متوسط این شاخص در زمان مشابه دوره 10 ساله، حدود 108 میلیون متر مكعب بوده است.
وی حجم مفید آب موجود در سد شیرین دره در شرایط كنونی را 52 میلیون متر مكعب ذكر كرد و گفت: ذخیره این سد در مقایسه با زمان مشابه در دوره دراز مدت 28 درصد كاهش یافته است.
وی با اشاره به اینكه ذخایر سدهای اسفراین و چری نیز در مقایسه با دوره یاد شده به ترتیب 46 و 33 درصد كاهش یافته است، اعلام كرد: حجم ذخایر آب قابل استفاده سدهای شیروان، اسفراین و چری در شرایط كنونی به ترتیب 19، 10 و یك میلیون متر مكعب است.
به گفته این مسئول شش سد ساخته شده در این استان توان ذخیره 250 میلیون متر مكعب آب و توان تنظیم سالانه 165 میلیون متر مكعب را دارند و 20 هزار و 670 هكتار زمین كشاورزی و باغ زیر پوشش شبكه های آبیاری این سدها است.

ذخایر سدهای خراسان شمالی 24 درصد كاهش یافت
مسئول روابط عمومی شركت آب منطقه ای خراسان شمالی با بیان اینكه ذخایر سدهای این استان 24 درصد كاهش یافته است گفت: بارش های فصل گذشته تاكنون موجب افزایش ذخایر سدهای این استان نشده است.
بابك بهادری اظهار كرد: حجم ذخایر آب سدهای خراسان شمالی نسبت به دوره دراز مدت 10 ساله، حدود 24 درصد كاهش یافته و 60 درصد مخازن سدهای استان خالی است.
وی با اعلام تداوم روند شرایط خشكسالی در سال جاری از كشاورزان و بهره برداران پایین دست سدهای استان خواست تا كشت ها را با توجه به تداوم كمبود منابع آب، برای كشت محصولاتی كه به آب كمتری نیاز دارند، برنامه ریزی كنند تا دچار مشكل نشوند.
وی گفت: در شرایط كنونی، سدهای خراسان شمالی در مجموع 79 میلیون و 570 هزار متر مكعب آب قابل استفاده دارند كه این رقم در دوره درازمدت 104 میلیون 330 هزار متر مكعب بوده است.
وی حجم موجود آب قابل استفاده در سد شیرین دره را در شرایط كنونی 51 میلیون متر مكعب ذكر كرد و افزود: این حجم ذخیره در مقایسه با دوره دراز مدت 28 درصد كاهش نشان می دهد.
این مسئول گفت: سد اسفراین نیز با كاهش 36 درصدی حجم آب ذخیره شده نسبت به دوره دراز مدت، اكنون 10 میلیون و 550 هزار متر مكعب آب دارد.
وی حجم آب قابل بهره برداری موجود در مخازن سد شیروان را 17 میلیون متر مكعب و سد چری در فاروج را 850 هزار متر مكعب اعلام كرد و افزود: ذخایر این دو سد به ترتیب 11 و 38 درصد در مقایسه با دوره دراز مدت كاهش یافت است.
در استان خراسان شمالی شش سد با توان ذخیره حدود 250 میلیون متر مكعب آب ساخته شده و پنج سد دیگر نیز در دست ساخت است.
در استان خراسان شمالی از جمعیت 917 هزار نفری بیش از 400 هزار نفر در قالب 117 هزار خانوار در روستاها سكونت دارند كه 344 هزار هكتار اراضی كشاورزی را با 82 هزار بهره برداری راهبری می كنند.
سالانه در این استان بیش از یك میلیون و 300 تا یك میلیون و 500 هزار تن انواع محصول باغی، زراعی و دامی تولید می شود.
تاكنون تنها حدود 11 درصد از مزارع و باغ های آبی این استان به شیوه های نوین آبیاری مجهز شده است.
خراسان شمالی 344 هزار هكتار عرصه كشاورزی دارد كه 146 هزار هكتار آن آبی است و تاكنون 16 هزار و 850 هكتار از این سطح زیر پوشش شیوه های نوین آبیاری رفته است.
از مجموع زمین های آبی این استان در شرایط كنونی تنها 50 هزار هكتار استعداد لازم برای اجرای سامانه های نوین آبیاری قطره ای و بارانی را دارد و برای بقیه عملا نمی توان از این شیوه ها استفاده كرد.

میزان آبدهی رودخانه های خراسان شمالی به نصف رسیده است
مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شركت آب منطقه ای خراسان شمالی گفت: بر اساس آمار و اطلاعات حاصل از 61 ایستگاه اندازه گیری، میزان آبدهی رودخانه های استان در 5 سال اخیر و در نقاط خروجی رودخانه های اصلی به نصف كاهش یافته است.
مهندس جواد مشكینی دلیل كاهش رواناب رودخانه ها در این استان را كاهش میزان بارندگی ها بویژه بصورت برف ، پراكنش و توزیع نامناسب بارندگی اعلام كرد.
وی افزود: در این میان، افزایش میزان برداشت از منابع آب های سطحی به واسطه افزایش میزان سطح زیركشت محصولات كشاورزی ، تبدیل اراضی دیم به آبی و تبدیل مزارع به باغات نیز سبب شده تا میزان آبدهی رودخانه های استان كاهش یابد.
وی گفت: اكنون سطح كشت زمین های كشاورزی بیشتر شده است و حتی عرصه های طبیعی و زمین های شیبدار پای كوه ها نیز به كشاورزی تغییر كاربری داده شده است.
مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شركت آب منطقه ای خراسان شمالی اظهار داشت: متاسفانه دستگاههای مرتبط نیز این تخلفات محرز و تغییركاربری ها را جدی نگرفته و برخوردی با آنها انجام نمی شود.
به گفته مهندسی مشكینی میزان آب قابل برنامه ریزی از منابع آب سطحی استان 576 میلیون مترمكعب است اما در عمل حدود 700 میلیون مترمكعب آب از این منابع برداشت می شود.

سرعت شناسایی چاههای غیرمجاز در استان دو برابر انسداد آنها است
معاون حفاظت و بهره برداری شركت آب منطقه ای خراسان شمالی گفت: سرعت شناسایی چاه غیر مجاز آب در این استان از سرعت انسداد آن بیشتر است.
مهندس 'رضا نعیمی' گفت: این شركت در سال گذشته در دشتهای استان 146 حلقه چاه غیرمجاز را مسدود كرده و از برداشت سالانه یك میلیون و 800 هزار متر مكعب آب زیرزمینی پیشگیری كرده است.
او تصریح كرد: در همین مدت بر اساس آمارهای موجود، 242 حلقه چاه غیرمجاز در استان شناسایی و ثبت شده و روند موجود نشان می دهد كه تعداد چاه های حفر شده غیرمجاز بیشتر از تعداد شناسایی شده است.
وی شمار چاه های غیرمجاز شناسایی و ثبت شده در استان را بیش از سه هزار و 500 حلقه ذكر كرد و گفت: این چاه ها بیشتر در سرشاخه رودخانه ها حفر شده و سالانه 35 میلیون متر مكعب آب به صورت غیرمجاز از آنها برداشت می شود.
معاون حفاظت و بهره برداری شركت آب منطقه ای خراسان شمالی اظهار داشت: بحران برداشت غیرمجاز از منابع آب استان بسیار گسترده تر از حفر چاه های غیرمجاز است و سالانه حدود 110 میلیون متر مكعب آب نیز به صورت غیرمجاز و اضافه برداشت از چاه های پروانه دار استان برداشت می شود.
مهندس نعیمی افزود: سرعت اضافه برداشت غیرمجاز از چاه های دارای پروانه بهره برداری نیز در خراسان شمالی به لحاظ حجمی، حدود 5 برابر سرعت كنترل و حفاظت از این منابع است.
به گفته او سالانه حدود 110 میلیون متر مكعب آب از چاه های دارای پروانه بهره برداری به صورت غیر مجاز اضافه برداشت می شود و این درحالی است كه این شركت با مجموعه اقدامات انجام داده در طی یك سال گذشته تنها توانسته است از اضافه برداشت 19 میلیون متر مكعب آن جلوگیری كند.
وی تخصیص كم و دیر هنگام اعتبارات حفاظت از منابع آب، افت سطح منابع آب زیرزمینی، خشكسالی مداوم طی دهه گذشته و توسعه اراضی كشاورزی و باغات و همچنین نبود پشتوانه اجرایی قوی و ناكارآمدی روند انسداد چاه های غیرمجاز را از دلایل عمده آن ذكر كرد.
مهندس نعیمی تصریح كرد: حجم منابع آب تجدیدپذیر استان خراسان شمالی یك میلیارد و 420 میلیون متر مكعب برآورد شده است كه 530 میلیون متر مكعب از این مقدار منابع آب زیرزمینی را تغذیه می كند و 790 میلیون متر مكعب نیز آب های سطحی را تشكیل می دهد.

تنها 37 كیلومتر از رودخانه های استان ساماندهی شده است

معاون حفاظت و بهره برداری شركت آب منطقه ای خراسان شمالی گفت: از ابتدای تشكیل استان تا كنون تنها 37 كیلومتر از رودخانه های استان ساماندهی شده است.
مهندس رضا نعیمی اعلام كرد: این میزان، معادل كمتر از 10درصد از طول رودخانه هایی است كه در اولویت ساماندهی قرار گرفته اند.
وی با بیان اینكه این شركت برای ساماندهی رودخانه های استان با كمبود اعتبار روبه رواست افزود: در استان ساماندهی 400 كیلومتر از رودخانه های استان در اولویت قرار گرفته است كه نیاز به ساماندهی دارند اما به علت كمبود اعتبار تا كنون 37 كیلومتر از این طول، ساماندهی شده است.
به گفته وی طول رودخانه ها در این استان 6هزار و600 كیلومتر است كه از این طول، دو هزار و100 كیلومتر از رودخانه ها و مسیل های مهم به شمار می آیند و تا كنون مطالعه سراسری تعیین حد بستر و حریم یكهزار و 251 كیلومتر از رودخانه های استان انجام شده است.
نعیمی گفت: 650 كیلومتر از رودخانه های استان نیاز به بازگشایی و لایروبی دارند كه از این طول، تنها 69 كیومتر لایروبی و بازگشایی شده است.
وی گفت: ساماندهی هر كیلومتر از رودخانه ها به یك و نیم میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد اما تخصیص اعتبار به این بخش در سال های 92 و 93 صفر بوده است.
وی با بیان اینكه اعتبارات محل حوادث نیز در سال های اخیر صفر بوده است اظهار داشت: در سال 91 هم تنها 100 میلیون تومان اعتبار برای لایروبی و بازگشایی رودخانه به استان تزریق شده است.
معاون حفاظت و بهره برداری شركت آب منطقه ای خراسان شمالی افزود: در سال 94 نیز پنج میلیارد و 500 میلیون ریال اعتبار برای مطالعه و اجرای طرح های ساماندهی رودخانه های استان مصوب شده است كه از این رقم، 500 میلیون ریال صرفا برای پرداخت بدهی چهار میلیارد ریال به مشاور طرح مطالعاتی منظور شده است.
استان خراسان شمالی دارای 344 هزار هكتار عرصه كشاورزی و باغی دارد.
3007/ 6042