هاتف فرج اللهی

عصراقتصاد: سیاست های مدیریت منابع آب برای كشور یكی از مساله ساز ترین چالش های موجود برای دولت بوده است. از آنجا كه روز به روز دمای هوا افزایش می یابد و میزان بارش ها هم كمتر می شود، كشور در برخی از نقاط خود با تنش آبی همراه شده است. این تنش آبی به این معنی است كه میزان مصرف و منابع موجود سر به سر است و زمانی در مرحله بحرانی قرار می گیرد كه مقدار مصرف از موجودی منابع بیشتر شود.

بدون شك با قرار گرفتن در فصل تابستان و گرم تر شدن هوا، مصرف آب در كشور بالا می رود و این موضوع می تواند در مقاطعی از اوج مصرف باعث قطعی آب با افت فشار برای مشتركین شود.

بر اساس داده های موجود میزان بارش های سال جاری بر خلاف باور عوام 3 درصد نسبت به میانگین سال گذشته كاهش داشته است كه این موضوع می تواند به چالش های آبی كشور دامن بزند.

گزارش های شركت مدیریت منابع آب ایران حاكی است كه میزان بارندگی ها در سال آبی جاری نسبت به دوره مشابه پارسال، سه درصد كاهش داشته است. ارتفاع كل ریزش های جوی از اول مهر 1395 تا ششم تیرماه جاری (سال آبی 96-95) بیش از 223 میلیمتر است. این مقدار بارندگی نسبت به دوره مشابه سال آبی گذشته كه 231 میلیمتر بوده، سه درصد كاهش و نسبت به میانگین دوره های مشابه 48 سال اخیر كه 229 میلیمتر بوده نیز 3 درصد كاهش داشته است.

حجم بارش اول مهر پارسال تا ششم تیر ماه امسال یعنی سال آبی 96-95معادل 367 میلیارد و 51 میلیون مترمكعب گزارش شده است.

در این دوره زمانی، بارش ها در حوزه آبریز فلات مركزی 20 درصد افزایش داشته و از 130 میلیمتر در سال گذشته به 156 میلیمتر رسیده است. در مقابل، حوزه آبریز دریاچه ارومیه كمترین افت بارش را داشته و با 36 درصد كاهش بارندگی، از 321 میلیمتر به 205 میلیمتر رسیده است.

در همین حال معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا به ایسنا گفته است كه با توجه به وضعیت كشاورزی در كشور به دنبال تغییر بهره وری فیزیكی آب به بهره وری اقتصادی هستیم تا از این طریق بتوان در بخش كشاورزی از هر مترمكعب آب بیشترین ارزش افزوده را برداشت كرد.

رحیم میدانی با بیان اینكه صرفه جویی در بخش كشاورزی در گذشته معناهای مختلفی را القا می كرد، اظهار كرد: در ابتدا به دنبال ارتقای بهره وری آب و پس از آن به دنبال افزایش بهره وری فیزیكی آب حركت كردیم. بدین معنا كه اگر قرار است از آب برای تولید گندم استفاده شود، حداكثر استفاده صورت بگیرد.

وی با اشاره به آخرین جلسه شورای عالی آب عنوان كرد: بر اساس تصویب مصوبه ای در این جلسه جهاد كشاورزی موظف شد كه تا پایان سال الگوی كشت بهینه ملی را تعیین كند. به گونه ای كه مشخص شود در مناطق مختلف كشور چه محصولی تولید شود كه بیشترین درآمدزایی را برای كشور داشته باشد.

میدانی ضمن تاكید به اهمیت بهره وری اقتصادی در موضوع صرفه جویی آب تاكید كرد: صرفه جویی تنها در مسیر آب شرب صورت نمی گیرد و اگر گفته می شود كه در كشاورزی باید مصرف آب مدیریت شود به این دلیل است كه افزایش تولیدات كشاورزی موجب رشد اقتصادی كشور و توسعه امنیت غذایی می شود.

معاون وزیر نیرو ادامه داد: با صرفه جویی در مصرف آب در دو بخش شرب و كشاورزی می توان یكی از اصلی ترین مشكلات كشور را برطرف كرد. چرا كه در شرایط فعلی جمعیت رو به افزایش و منابع آبی در حال كاهش است. لذا اگر مدیریت مصرف صورت نگیرد در آینده ای نه چندان دور با مشكلات متعددی رو به رو خواهیم شد.

وی با بیان اینكه آب مصرفی كل كشور تنها 80 میلیارد مترمكعب تعیین شده، گفت: این در حالی است كه نیاز های جامعه برای آب شرب روز به روز افزایش می یابد و با توجه به تغییر اقلیم ممكن است كه شرایط از وضعیت فعلی وخیم تر شود، بنابراین لازم است كه به بهره وری اقتصادی در بخش كشاورزی توجه بیشتری صورت بگیرد.

میدانی همچنین چندی پیش گفته بود: 6 كلانشهر اصفهان، بوشهر، بندرعباس، شیراز، كرمان و مشهد و 289 شهر كشور در معرض تنش آبی قرار دارند یعنی منابع آب و مصرف در این شهرها در حالت سربه سر است.

وی تاكید كرد در این وضعیت، كنترل مصرف از سوی مشتركان به ویژه در ساعت های اوج مصرف برای پایداری خدمات بسیار تعیین كننده است.

معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا همچنین گفت: برای این كه هیچ روستایی در كشور با تانكر آبرسانی نشود نیاز به 12 هزار میلیارد تومان سرمایه است كه اگر این سرمایه تحقق پیدا كند معدود روستاهایی باقی می ماند كه به دلیل پراكنده بودن احتمال آبرسانی به جز تانكر در آنها وجود ندارد.

میدانی با بیان این كه بخش آب نیازمند سرمایه گذاری است، اظهار كرد: با كمك دولت تاكنون نزدیك به 2.5 میلیون نفر در روستاها از نعمت آب شرب بهداشتی و سالم برخوردار شدند.

وی ادامه داد: صنعت آب كشور در شرایط فعلی در وضعیتی قرار گرفته كه می توان گفت 100 درصد در تاسیسات خودكفایی دارد، لذا با توجه به پتانسیل های موجود دراین صنعت لازم است كه توجه بیشتری به این حوزه شود.

ای مقام مسئول با بیان این كه در طول دولت یازدهم 23 سد با حجم مخزن 4.3 میلیارد مترمكعب به بهره برداری رسید، تصریح كرد: حدود سه سد نیز با حجم 370 میلیون متر مكعب آبگیری شده و پیش بینی می شود كه تا دولت یازدهم پنج سد دیگر را نیز با حجم 566 میلیون مترمكعب آبگیری كنیم.

به گفته میدانی، طی دولت تدبیر 23 طرح آبرسانی به بهره برداری رسید كه بر این اساس 792 میلیون مترمكعب آب در اختیار مشتركان قرار می گیرد. علاوه بر این 18 تصفیه خانه نیز با ظرفیت 850 هزار مترمكعب در شبانه روز ساخته شد.

اما در همین راستا شنبه شب گذشته جلسه شورای عالی آب با ریاست معاون اول رئیس جمهور برگزار شد.

اسحاق جهانگیری در این نشست با بیان اینكه كیفیت آب شرب تهران همواره یكی از دغدغه ها بوده است، اقدامات صورت گرفته از سوی وزارت نیرو و سایر دستگاه های مربوطه برای سلامت آب شرب تهران را كارآمد و مؤثر ارزیابی كرد و گفت: خوشبختانه با كارهای انجام شده، امروز این اطمینان وجود دارد كه آب شرب سالم در اختیار مردم تهران قرار دارد.

معاون اول رییس جمهوری افزود: در چند سال اخیر در مقاطعی، نگرانی در خصوص كیفیت آب شرب تهران باعث شد كه جلساتی برای كنترل شرایط برگزار شود ولی خوشبختانه امروز دغدغه ها مرتفع شده است و نگرانی در این خصوص وجود ندارد.

جهانگیری همچنین با اشاره به پیشنهادات و مصوبات شورای عالی آب، ضرورت اجرای مصوبات از سوی دستگاه های اجرایی را مورد تاكید قرار داد و تصریح كرد: باید منابع مورد نیاز اجرای طرح های تكمیلی در خصوص كیفیت و كمیت آب تهران تأمین و موانع موجود بر سر راه اجرای این طرح ها برطرف شود.

وی ادامه داد: لازم است صنایع در حاشیه رودخانه های تأمین كننده آب شرب تهران ساماندهی و محدودیت های در نظر گرفته شده در این مناطق با جدیت اعمال شود تا شاهد بهبود هرچه بیشتر كیفیت آب شرب تهران در سالهای آینده باشیم.

معاون اول رییس جمهور اجرای طرح های متعدد فاضلاب و تصفیه خانه و نیز استفاده از پساب فاضلاب را از اقدامات و دستاورد های مهم دولت برشمرد و بر لزوم تلاش بیشتر برای توسعه این گونه برنامه ها تاكید كرد.

در این جلسه وزیر نیرو نیز گزارشی از وضعیت كیفیت منابع آب شرب تهران در حوضه های سدهای ماملو، لتیان، طالقان، لار و امیركبیر ارائه كرد و به تشریح تغییرات شاخص كیفیت آب شرب تهران در سالهای گذشته پرداخت.

بر این اساس به نظر می رسد كه  با توجه بیشتر مدیران ارشد آب كشور ،این مدیران در تلاشند تا كیفیت آب موجود را بهبود بخشند و نگاه  و دغدغه چندان ویژه ای به مشكل كمبود آب مشاهده نمی شود.

مسئولین همچنین روز شنبه گذشته اعلام كردند كه هیچ برنامه ای برای كاهش فشار آب وجود ندارد و منابع آب شرب كشور مشكلی اساسی ندارند.

این در حالی است كه قائم مقام وزیر نیرو به ایرنا می گوید، برای تامین آب شرب شهرها و روستاها از آذرماه پارسال تاكنون 350 حلقه چاه در سراسر كشور حفر شده است.

ستار محمودی همچنین گفته است : همه این 350 حلقه چاه، شامل منابع آبی جدید نمی شود و برخی از آنها احیا كننده چاه های قدیمی بود؛ به این ترتیب كه چاه های قدیمی از رده خارج شده بودند و اكنون چاه های جدید به فاصله 20 تا 30 متری آنها حفر شده است.

وی ادامه می دهد : به طور میانگین 35 درصد از آب شرب كشور از منابع سطحی (مانند سدها) و مابقی از منابع زیرزمینی (چاه ها) تامین می شود.

قائم مقام وزیر نیرو درباره منابع تامین آب شرب شهر تهران نیز معتقد است : حدود 70 درصد از آب شرب تهران از آب های سطحی و 30 درصد نیز از آب های زیر زمینی تامین می شود؛ بیشترِ این آب ها در مخازن با یكدیگر تركیب و از مخازن به شبكه آب منتقل می شود.

قائم مقام وزیر نیرو با تاكید بر اینكه «با حفر چاه های جدید، بحران كم آبی شهرهای بزرگ را مرتفع كرده ایم»، اظهار می دارد : در سال 1393 ، 12 كلانشهر كشور از نظر تامین آب شرب در شرایط بحرانی قرار داشت؛ در سال 1394 این تعداد به هفت كلانشهر و پارسال به سه كلانشهر رسید؛ امسال هیچ یك از كلانشهرها از نظر تامین آب در شرایط بحرانی قرار ندارد.

به گفته وی، شرایط بحرانی یعنی به دلیل كمبود منابع آب شرب، شركت آب منطقه ای در زمان اوج مصرف ناگزیر به نوبت دهی و جیره بندی آب در آن شهر است.

محمودی تاكید می كند: سال گذشته 570 شهر با تنش آب شرب مواجه بود كه این تعداد نیز امسال به 300 شهر كاهش پیدا كرده است.

محمودی درباره كاهش منابع آب در ده های گذشته نیز گفته است : بر اساس آمارهای منابع آبی كشور، حدود 48 سال پیش، 130 میلیارد متر مكعب آب به عنوان منابع آبی در كشور وجود داشته است؛ 10 سال پیش این دخل در نتیجه تغییرات اقلیمی به حدود 116 میلیارد متر مكعب كاهش پیدا كرد و در 6 سال گذشته این رقم به حدود 100 میلیارد متر مكعب رسید.

قائم مقام وزیر نیرو می افزاید : بارش ها نسبت به پارسال سه درصد و نسبت به میانگین 48 سال اخیر نیز سه درصد كاهش داشته ؛ این كاهش در بعضی از استان ها خیلی زیادتر و در برخی استان ها كمتر بوده است؛ امسال از بین 31 استان كشور، نزولات جوی 19 استان كمتر از پارسال بوده است.

وی تاكید می كند : با این حال برنامه ریزی ها از سال گذشته در دستور كار قرار گرفته و تمهیداتی صورت گرفته است كه با كمترین مشكل از این دو ماه عبور كنیم.

بر اساس گفته های قائم مقام وزیر نیرو می توان دریافت كه با وجود كاهش منابع آب ، تنش آبی در سال های گذشته كاهش یافته است، در نتیجه می توان این گونه برداشت كرد كه با وجود همین میزان منابع آب تنش های آبی كشور قابل كنترل است و نیاز به مدیریت صحیح برای این منابع كاملا احساس می شود. چرا كه یك مدیریت یكپارچه و منظم می تواند كشور را با وجود همین منابع آبی از چالش های موجود در خصوص كم آبی نجات داد.

از این رو برخی بر این باورند كه مدیریت آب در كشور عامل اصلی تنش های موجود است، چرا كه اگر ساز و كاری برای مدیریت مصرف در حوزه كشاورزی ایجاد شود و از طرفی هم ساختمان انتقال برداشت آب كشور نوسازی شود، با این میزان منابع آب، جمعیت بالای 100 میلیون نفر هم در كشور با چالش های آبی مواجه نمی شوند. البته این در صورتی است كه مردم نیز الگو های سنتی استفاده از آب را كنار گذاشته و به تعقل در مصرف آب توجهی ویژه داشته باشند.