مردم ایران در حالی نخستین روزهای تابستان را می گذرانند كه شدت گرما و مشكلات ناشی از آن از مرز بحران عبور كرده است. گرمای بی سابقه در برخی مناطق كشور و قطعی مداوم آب و برق، زندگی را در نخستین روزهای تیر دشوار كرده، تا جایی كه بیماران گرمازده، بیشترین مراجعان بیمارستان ها را تشكیل داده اند. بر اساس اعلام هواشناسی، استان خوزستان در روزهای گذشته گرم ترین شهر جهان بوده و گرمای طاقت فرسا در برخی استان ها ساعات كاری ادارات را كاهش داده است. اعضای هیأت دولت به استانداران ٩ استان كشور كه تجربه دمای بالاتر از ٤٥ درجه را دارند، اختیار تغییر ساعات فعالیت دستگاه های اجرایی را داده تا مصرف برق در تابستان مدیریت شود. با افزایش دمای هوا و افزایش مصرف انرژی، قطعی های آب و برق در برخی استان ها هم افزایش پیدا كرده است. موضوع جیره بندی آب در استان های كم آب از سوی مسئولان محلی مطرح شده و در چند استان هم در حال انجام است. قطعی آب و برق، آتش سوزی جنگل ها و مراتع، گرمازدگی و حتی مرگ فقط بخشی از مشكلات ناشی از گرم شدن بیش از حد هوا در ایران است.
نیاز به آب، فقط به اندازه شرب
دو روز پیش بود كه خبر درخواست استاندار خوزستان برای جیره بندی آب در این منطقه در رسانه ها منتشر شد؛ خبری كه در همان ساعات ابتدایی تكذیب شد و غلامرضا شریعتی اعلام كرد چنین اظهارنظری نداشته و استفاده از آب در خوزستان روال طبیعی دارد. شرایط اما در روستاهای استان های كم آب وخیم تر است. از روستاها خبر می رسد آب رسانی به این مناطق با تانكر انجام می شود؛ تانكرهایی كه اگر یك روز غیبت كنند، وضعیت روستا بیش ازپیش بحرانی خواهد شد. پیش ازاین مدیرعامل شركت آب و فاضلاب روستایی استان مركزی از جیره بندی آب در 116 روستای استان مركزی در تابستان امسال خبر داده بود. یوسف عرفانی نسب، مدیرعامل شركت آب و فاضلاب روستایی استان مركزی می گوید: درست است كه امسال، سال آبی خوبی را در استان شاهد بودیم و میانگین بارش در حدود هشت درصد نسبت به سال های گذشته افزایش داشت ولی این به معنای این نیست كه در مصرف آب دقت كافی را نداشته باشیم.
هشدار به 5 استان در معرض خطر
هفته گذشته بود كه مدیرعامل شركت آب و فاضلاب شهری استان كرمان، وضعیت آبی در 15 شهر كرمان را قرمز عنوان كرد و گفت: بیشترین چالش مربوط به كرمان، رفسنجان و زرند است كه دراین میان كرمان وضعیت بدتری نسبت به بقیه شهرها دارد. طاهری با اشاره به هزار و 900 كیلومتر خط انتقال آب در استان كرمان تصریح كرد: منابع آبی ما روزبه روز در حال فاصله گرفتن از نقاط جمعیتی هستند و آب كرمان از فاصله صد كیلومتر و قلعه گنج از فاصله 70 كیلومتری تأمین می شود. او گفته برای تابستان امسال درصورتی كه گرمای هوا طاقت فرسا نشود و مصرف را مدیریت كنیم، جیره بندی آب نخواهیم داشت و می توانیم با كنترل فشار، شهر را اداره كنیم. بر اساس اعلام وزیر نیرو، استان های بوشهر، سیستان و بلوچستان، خوزستان، اصفهان و كرمان در معرض خطر جیره بندی آب در فصل تابستان قرار دارند. در استان خراسان جنوبی هم كارشناسان نسبت به كمبود آب در تابستان هشدار داده اند. به باور كشاورزان و فعالان عرصه منابع طبیعی، اجرای طرح های آبخیزداری نه تنها در تغذیه و تقویت سفره های زیرزمینی مؤثر است بلكه از ویرانی زیرساخت های عمومی و منابع آبی جلوگیری می كند و میزان آبدهی قنات ها، چشمه ها، چاه های عمیق و نیمه عمیق را نیز افزایش می دهد. از سوی دیگر، شرایط آب وهوایی و جغرافیایی، لزوم اجرای چنین طرح هایی در مناطق گرم وخشك و كم آب كشور به ویژه در این استان را دوچندان كرده است. نصرآبادی، مدیركل منابع طبیعی استان خراسان جنوبی می گوید: امروزه با توجه به بهره برداری بی رویه از منابع آبی و گستردگی دامنه فعالیت ها و افزایش جمعیت انسانی باعث شد كمبود آب، یكی از مشكلات اساسی استان باشد كه در این ارتباط باید توجه ویژه ای به فعالیت های آبخیزداری برای تغذیه منابع آبی صورت گیرد.
او تأكید كرد: با توجه به افت شدید منابع آبی و نشست دشت ها لازم است دیدگاه مدیریت جامع آبخیز با نگاه بهره برداری توسعه پایدار از منابع آبی با همكاری همه نهادها و دستگاه های اجرایی مانند سازمان جهاد كشاورزی، محیط زیست، وزارت نیرو، سازمان صنایع و معادن و... صورت بگیرد.
هشدار برای استان های سرد و پرآب
هشدار درباره كمبود آب فقط درباره استان های گرم و پرآب نیست و اردبیل به عنوان یكی از سرد ترین و پرآب ترین استان های كشور در معرض هشدار قرار گرفته است. كارشناسان امور آب و مدیریت بحران می گویند: مدیریت مصرف در تمام بخش ها ازجمله آب آشامیدنی، كشاورزی و حتی صنعت در استان اردبیل ضروری است، ضمن اینكه باید در بازیابی سفره های زیرزمینی استان نیز كه وارد مرحله بحران شده، تدابیر ویژه ای اتخاذ شود. علی دولتی مهر، مدیركل هواشناسی استان اردبیل به ایرنا گفت: متوسط مجموع بارش های این استان در سال زراعی جاری تا روزهای پایانی خرداد به میزان 269,5 میلی متر ثبت شده كه در مقایسه با سال زراعی دوره آماری به میزان 303,9 میلی متر بیش از 10 درصد كاهش داشته است. در این حال، نبی الله پاسبان عیسی لو، معاون حفاظت و بهره برداری شركت آب منطقه ای اردبیل هشدار می دهد كه وضعیت سفره های زیرزمینی استان اردبیل همچنان اسفناك است و باید برای احیا و نجات آن فعالیت و تلاش همه جانبه صورت گیرد.
براساس آمارها، میزان ذخایر آبی دشت اردبیل از سال 1350 تاكنون به طور متوسط 11 متر پایین رفته و سالانه 15 سانتی متر سفره های زیرزمینی پایین می رود، این دشت از دشت های ممنوعه بوده و اگر به همین منوال پیش رود در آینده قسمتی از دشت های ممنوعه بحرانی خواهد شد.
گرمای هوا ادامه خواهد داشت
در روزهای گذشته، گرمای هوا روند معمول زندگی شهروندان را از بین برده و گزارش ها از برخی استان ها حاكی از آن است كه زندگی تا حد زیادی در این مناطق فلج شده است. علاوه بر كاهش ساعات كاری دستگاه های اجرایی، ساعات كاری دیگر شهروندان هم كاهش داشته است. یكی از شهروندان آبادانی می گوید كه ساعات كار كسبه این شهر هم در روزهای گذشته كاهش داشته، تا جایی كه مغازه های شهر در طول روز كمتر از چهار ساعت خدمات ارائه می كنند. به گفته او، این درباره فروشگاه های خدماتی خصوصی بیشتر است چون آنها معتقدند هزینه ای كه بازكردن فروشگاه و مغازه به آنها تحمیل می كند، بیش از درآمد است. بااین حال، اداره هواشناسی استان خوزستان اعلام كرده كه روند افزایشی دما در این استان پایدار خواهد بود. همایون یوسفی، نماینده اهواز هم به یكی از روزنامه ها گفته با توجه به پایداربودن این شرایط باید فكری به حال گرما شود. به گفته او، گرمای هوا در خط جنوبی ایران ازجمله در بوشهر، هرمزگان و سیستان وبلوچستان و حتی نیمه های مركزی شدیدتر می شود و اگر فكر مناسبی برای آن نكنیم، مشكلات آن بیشتر می شود و به تهدید جدی زیست محیطی ما تبدیل خواهد شد چون فلات ایران، بیشترین تغییرات محیط زیستی را در قرن 21 تجربه خواهد كرد.