مهمترین تعبیر از رابطه منافع ملی و دیپلماسی عمومی توسط ''فیلیپ سی یب'' مدیر مركز دیپلماسی عمومی كنگره امریكا به این مضمون بیان شده است: «اگر دیپلماسی عمومی معطوف به عمل و ارائه خدمات و نه تبلیغات صرف باشد، دیپلماسی عمومی آب، از جمله سرمایه گذاری هایی است كه می تواند ضمن تامین منافع ملی آمریكا، به مردمی كه به شدت به این ماده حیاتی نیاز دارند یاری برساند.»
چارچوب دیپلماسی عمومی آب در ایران: ایران در بین مدارهای 25 تا 40 درجه عرض شمالی در جنوب آسیا و نیمه جنوبی منطقه معتدل شمالی واقع شده است. در چنین موقعیت جغرافیایی، خشكی و كم آبی امری طبیعی است و مردمان ساكن در محدوده فلات ایران از دیرباز با آن دست و پنجه نرم كرده اند. ابداع قنات و كاربرد وسیع آن در ایران از دوران باستان تا كنون نشانه انطباق مردم ساكن در فلات ایران با واقعیت كم آبی در طول تاریخ است. فلات ایران در بین در منطقه بیابانی عربستان و تركستان واقع شده و در بخش های داخلی فلات نیز بیابان های ملی وسیع كویر نمك و لوت گسترده شده اند. وجود رشته كوه های زاگرس و البرز در محورهای غربی و شمالی و رشته كوه های ناحیه خراسان و بلوچستان در محود خاوری، امكان زیست در فلات ایران را ممكن كرده است. با دمای مرطوب و بارش زای غربی كه با جهت عمومی غرب به شرق می وزند بخش اعظم رطوبت خود را در دامنه های رو به جریان های مرطوب فرو ریخته و امكان پدید آمدن تمدن انسانی در این سرزمین خشك را فراهم كرده اند. در این میان رشته كوه زاگرس از نظر تاثیرات طبیعی، انسانی و زیست محیطی جایگاه ویژه ای دارد. وضعیت خاص ناهمواری ها و واقع شدن مناطق پربارش در حاشیه بیرونی رشته كوه ها، همچنین جغرافیای سیاسی خاص كشور در دو قرن اخیر و تجزیه بخش های وسیعی از ایران موجب شده است بخش اعظم جمعیت كشور و مراكز سكونت انسانی و مناطق حاصلخیز كشاورزی كه در نواحی حاشیه ای كشور و مجاورت همسایگان واقع شده اند و به شدت به منابع آب فرامرزی وارد شده به كشور وابسته شوند كه از جمله آنها می توان به سیستان، شرق خراسان رضوی، جلگه تركمن صحرا و دره ارس اشاره كرد. از سوی دیگر توپوگرافی و ساختار ناهمواری های كشور در نواحی غربی موجب شده حجم قابل ملاحظه ای آب از كشور خارج و وارد عراق شود. مجموعه وضعیت فوق الذكر طراحی و اجرای یك برنامه جامع و استراتژیك در خصوص آب را به امری ضروری بدل كرده است كه در این بین اتخاذ دیپلماسی آب فعال در رابطه منابع فرامرزی اعم از رودهای وارده و خارجه، آب مجازی انتقال آب بین حوضه ای و كشت های فراسرزمینی امری اجتناب ناپذیر است. علاوه بر موارد فوق اكوسیستم شكننده طبیعی كشور به ویژه در نواحی آبگیر زاگرس و البرز در رابطه با پدیده ریزگرد، جنگل زدایی و بیابان زایی بر اهمیت اتخاذ دیپلماسی فعال با كشورهای همسایه می افزاید. در این میان با توجه به اینكه دستگاه دیپلماسی رسمی كشور به تنهایی از عهده چنین بار سنگینی برنمی آید اهمیت دیپلماسی عمومی آب و مشاركت بخش خصوصی به ویژه سازمان های غیردولتی فعال در حوزه آب و محیط زیست بیش از پیش آشكار می شود.
به طوركلی چالش هایی كه دیپلماسی عمومی آب در ایران با آن روبروست به شرح زیر است:
1- متعادل نمودن مصرف و بهره برداری منابع تجدیدپذیر در نقطه بهینه در بخش های شهری، روستایی و صنعتی. 2- جلوگیری از افزایش رقابت و منازعه بر سر منابع در مقیاس ملی و منطقه ای. 3- برقراری همكاری در میان جوامع رقیب در قیاس ملی و منطقه ای. 4- برقراری همكاری بخش های خصوصی در كشورهای همسایه در زمینه آب و حفظ منابع ملی كشور. 5- بسترسازی برای حضور فعال بخش خصوصی در زمینه مدیریت آب با همكاری بخش دولتی. 6- برقراری تعادل میان سهم انسان و اكوسیستم طبیعی. 7- چگونگی مدیریت حوضه های آبی مشترك
پیشنهادات حوزه دیپلماسی عمومی آب به منظور بهره برداری بهینه از منابع آب تجدیدپذیر:
الف- در حوزه سیاستگذاری: 1- تلاش در جهت نهادیه كردن سیاستگذاری علمی به جای تصمیم های سیاسی. 2- نهادینه كردن آمایش سرزمین. 3- سازگارنمودن برنامه های توسعه كشور با شرایط جدید اقلیمی و كم آبی و تكیه بر صنعت و توریسم در قبال كشاوری. 4- انطباق سیاست خارجی و داخلی كشور با وضعیت جدید اقلیمی و كم آبی. 5- امنیتی كردن موضوع آب
ب- در حوزه مصرف (كلیات): 1- استفاده بهینه از آب در هر سه بخش شهری، صنعتی و كشاورزی. 2-كاهش تلفات آب و افزایش راندمان. 3- اصلاح الگوی مصرف ابزارهای اقتصادی از جمله اصلاح جدید قیمت آب.
ج- در حوزه مصرف (جزئیات): 1- بخش كشاورزی: اصلاح الگوی كشت، افزایش نقش آب مجازی،كشت مشترك با همسایگان، تشویق كشت محصولات كم آب بر و ممنوعیت كشت محصولات پرآب بر، كشت هیدروپونتیك با استفاده از رطوبت هوا، توسعه قنات ها، توسعه استفاده از فن آوری مدرن و نوین در زمینه آبیاری. 2- بخش صنعت: مكان گزینی صنایع بر اساس الگوی آمایش سرزمینی، جلوگیری از آلودگی آب های زیرزمینی سطحی با تصفیه پساب های صنعتی. 3- بخش شهری: جدایی آب شرب و خانگی از سایر مصارف در شهرها، توسعه سیستم فاضلاب شهری، استفاده از پساب ها تصیفه شده در مصارف شهری غیر شرب و كشاورزی، اصلاح الگوی مصرف و سرانه مصرف آب، برگزاری كارگاه های آموزشی به منظور افزایش آگاهی شهروندان از مسائل آب با استفاده از امكانات شهرداری ها، شورایاری ها و سراهای محله.
د- دیپلماسی عمومی آب: تشویق كاربرد مدیریت یكپارچه در حوضه های آب های مشترك و فرامرزی سطحی و زیرزمینی از طریق ایجاد سازمان مشترك رودهای مرزی، گسترش همكاری میان شهر های واقع در یك حوضه آبریز مشترك فرامرزی به منظور استفاده بهینه از آب های مشترك از طریق قراردادهای شهری، سازماندهی بخش خصوصی در حوضه های آب های مشترك به منظور ایجاد نهادهای مردمی و كمك به بخش دولتی در جهت مدیریت كارآمد حوضه های مشترك.
ه- انجام پروژه های پژوهشی در زمینه مسائل سیاسی، اجتماعی اقتصادی و مدیریتی آب به منظور توسعه حكمرانی آب در سطوح محلی، ملی و منطقه ای و ارائه مشورت های لازم به بخش دولتی
زمان بندی طرح های پیشنهادی دیپلماسی عمومی آب:
الف- طرح های كوتاه مدت (یك تا 3 سال): 1- امنیتی كردن موضوع آب. 2- ممنوعیت كشت محصولات پرمصرف. 3- تشویق و گسترش كشت محصولات كم مصرف. 4- اصلاح الگوی مصرف و كاهش سرانه مصرف آب. 5- برگزاری كارگاه های آموزشی به منظور افزایش آگاهی شهروندان با استفاده از امكانات شهرداری ها، سراهای محله، شوراهای شهر و دهیاریها. 6- گسترش همكاری میان شهرهای واقع در یك حوضه آبریز مشترك فرامرزی از طریق عقد قراردادهای خواهر شهری و ساماندهی بخش خصوصی در حوضه های آب های مشترك به منظور اعمال مدیریت كارآمد از طریق توسعه سازمان های غیردولتی. 7- مدیریت پساب های شهری و صنعتی و روستایی. 8- انجام پروژه های پژوهشی در خصوص مسائل سیاسی، اجتماعی اقتصادی، دیپلماسی و مدیریتی آب
ب- طرح های میان مدت (3 تا 6 سال): 1- اصلاح الگوی كشت. 2- افزایش نقش آب مجازی. 3- كشت مشترك با همسایگان. 4- كشت هیدروپونتیك با استفاده از رطوبت هوا. 5- توسعه قنات ها. 6- توسعه آبیاری مدرن. 7- جدایی آب شرب و خانگی از سایر مصارف شهری. 8- توسعه سیستم فاضلاب شهری در سراسر كشور. 9- اعمال مدیریت یكپارچه در حوضه های آب های مشترك فرامرزی از طریق ایجاد سازمان مشترك رودهای مرزی.
ج- طرح های بلندمدت (6 تا 10 سال): 1- نهادینه كردن سیاستگذاری علمی به جای تصمیم سازی و تصمیم گیری سیاسی و منافع كوتاه مدت. 2- طراحی و اجرای كامل طرح آمایش سرزمین. 3- سازگارنمودن برنامه های توسعه كشور با شرایط جدید اقلیمی و كم آبی. 4- انطباق سیاست خارجی كشور با شرایط جدید اقلیمی و كم آبی. 5- تامین امنیت غذایی كشور. 6- مدیریت یكپارچه اكوسیستم و محیط زیست.