"امتیاز" در مورد مدیریت مصرف آب گزارش می دهد؛
راه گذر از تنش آبی

️ نوروزی
بحران آب در ایران سلسله چالش ها و مشکلات ناشی از کمبود آب و استفاده نادرست از منابع آب در کشور ایران است. بحران آب در ایران به مشکلات ناشی از کمبود آب در این کشور اشاره دارد. کمبود آب می تواند نتیجه دو مکانیسم متفاوت باشد: کمبود آب فیزیکی (مطلق) و کمبود آب اقتصادی. منظور از کمبود آب فیزیکی عدم وجود منابع کافی آب طبیعی برای تأمین تقاضای یک منطقه است، و کمبود آب اقتصادی نتیجه مدیریت ضعیف منابع آب کافی موجود است. نگرانی های اصلی ایران در مورد بحران آب شامل: تغییرپذیری اقلیمی زیاد، توزیع نامناسب آب و اولویت بندی توسعه اقتصادی است.
ایران در حال تجربه مشکلات جدی آب است. خشک سالی های مکرر همراه با برداشت بیش از حد آب های سطحی و زیرزمینی از طریق شبکه بزرگی از زیرساخت های هیدرولیک و چاه های عمیق، وضعیت آب کشور را به سطح بحرانی رسانده است. از نشانه های این وضعیت خشک شدن دریاچه ها، رودخانه ها و تالاب ها، کاهش سطح آب های زیرزمینی، فرونشست زمین، تخریب کیفیت آب، فرسایش خاک، بیابان زایی و طوفان گرد و غبار بیشتر است. تهران، پایتخت و بزرگترین شهر، به زودی میتواند مرکز این بحران باشد.
با خشک تر شدن زمین، کمبود آب معیشت مردم در سراسر ایران را تهدید می کند. در اوت 2019 برابر با مرداد 1398 طبق جدیدترین برآورد «مؤسسه منابع جهان» در «اطلس خطرات آبی»، ایران در رده چهارم بعد از قطر، اسرائیل و لبنان در نزدیک شدن به «روز آخر» یعنی روزی که منابع آبی در آن ممکن است به پایان برسد، قرار دارد. به عنوان نسبتی اندازه گیری شده از «برداشت از منابع آبی» و «موجودی آب در دسترس»، سه حوضه از هفت حوضه ی تحت تنش جهان در ایران قرار دارند (قم، هریرود، هیرمند).
جیره بندی آب در ماه های پایانی سال نداریم
بزرگ زاده سخنگوی صنعت آب با بیان اینکه در اسفند جیره بندی آب نداریم، گفت: برای مدیریت مصرف، فشار آب را در تهران کاهش دادیم. پیش بینی می شود که با این کار حدود 4 الی 5 درصد مصرف آب کمتر شود. منابع آبی تهران روزهای سختی را سپری می کند. مقدار بارندگی ها به شدت کاهش یافته و 85 درصد سدهای پایتخت خالی است. بسیاری بر این باورند که ممکن است وزارت نیرو در ماه های پایانی سال که مصرف آب به شدت افزایش می یابد، سراغ جیره بندی آب برود. البته مسئولین آبی کشور این ادعا را رد می کنند.
جیره بندی آب در دستور کار ما نیست و ما تنها به دنبال مدیریت مصرف آب در کشور هستیم
عیسی بزرگ زاده، سخنگوی صنعت آب با بیان اینکه جیره بندی آب در دستور کار ما نیست و ما تنها به دنبال مدیریت مصرف آب در کشور هستیم، گفت: برنامه های اضطراری برای عبور از خشکسالی در استان های کشور از جمله تهران در پیشانی تمرکز وزارت نیرو برای تأمین آب شرب قرار دارند.
او با بیان اینکه جیره بندی آب در دستور کار نیست به دنبال مدیریت مصرف هستیم، ادامه داد: چنانچه مردم تهران همراهی کرده و مقدار مصرف خود را 10 الی 15درصد کاهش دهند، می توانیم از تنش آبی امسال عبور کنیم.
در استان تهران چیزی حدود 18 هزار کیلومتر و در شهر تهران چیزی حدود 11 هزار کیلومتر لوله وجود دارد. گستردگی خطوط لوله باعث هدر رفت آب در شبکه توزیع می شود. برای حل این مشکل فشار آب را کاهش دادیم. برآورد می شود که کاهش فشار آب در تهران چیزی حدود 4 الی 5 درصد مصرف آب را کاهش دهد
سخنگوی صنعت آب در پاسخ به این سوال که برای مدیریت مصرف آب چه برنامه ریزی هایی صورت گرفته است، گفت: در استان تهران چیزی حدود 18 هزار کیلومتر و در شهر تهران چیزی حدود 11 هزار کیلومتر لوله وجود دارد. گستردگی خطوط لوله باعث هدر رفت آب در شبکه توزیع می شود. برای حل این مشکل فشار آب را کاهش دادیم.
او ادامه داد: برآورد می شود که کاهش فشار آب در تهران چیزی حدود 4 الی 5 درصد مصرف آب را کاهش دهد.
بزرگ زاده همچنین از افزایش انعطاف برای تامین آب تهران خبر داد و گفت:تامین آب غرب تهران را سدهای امیرکبیر و طالقان و تامین آب شرق تهران را سدهای ماملو، لار و لتیان بر عهده دارند. این شبکه های تامین آب در میانه های تهران به هم می رسند. در واقع به دنبال این هستیم که در صورت بروز و کسری در هر کدام از بخش ها، از منابع دیگر بخش ها هم استفاده کنیم.
این مقام مسئول در صنعت آب درباره دیگر اقدامات انجام شده برای گذر از تنش آبی گفت: بر اساس هماهنگی های انجام شده قرار است که چاه های آب نهادهای عمومی همچون شهرداری ها و نهادهای نظامی و انتظامی هم استفاده کرده و چاه های جدیدی حفر نکنیم تا از سطح فشار به منابع آبی زیر زمینی بکاهیم.
بزرگ زاده با بیان اینکه اکنون در چهارمین سال پیاپی خشکسالی هستیم، از شهروندان خواست تا با ادامه مدیریت مصرف آب، مدیران بخش آب کشور را در تأمین آب شرب پایدار برای همه نقاط کشور یاری دهند.
سخنگوی صنعت آب بارش با اشاره اجرای طرح های اضطراری وزارت نیرو برای تأمین آب در استان های دارای تنش آبی بیان داشت: برنامه های اضطراری برای عبور از خشکسالی در استان های خراسان رضوی (مشهد)، مرکزی (ساوه)، کرمان، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد، خراسان شمالی، سمنان، تهران و فارس پیش بینی شده، اما سیستان، مشهد، گلستان، فسا در استان فارس و تهران در پیشانی تمرکز وزارت نیرو برای تأمین آب شرب قرار دارند.
با توجه به کمبود منابع آبی در اختیار، اکثر استان های کشور با کمبود بارش مواجه هستند و در بخش کشاورزی نیز تنش آبی را تجربه می کنیم اما در بخش آب شرب پاسخ های لازم به منظور تأمین آب شرب را طراحی کردیم و نسبت به اجرای آن اقدامات لازم صورت گرفته است
به گفته او، با توجه به کمبود منابع آبی در اختیار، اکثر استان های کشور با کمبود بارش مواجه هستند و در بخش کشاورزی نیز تنش آبی را تجربه می کنیم اما در بخش آب شرب پاسخ های لازم به منظور تأمین آب شرب را طراحی کردیم و نسبت به اجرای آن اقدامات لازم صورت گرفته است.
دلایل بحران آب در ایران
ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی به عنوان یکی از کشورهای خشک و نیمه خشک شناخته شده و این مساله مخصوصا در بخش های شرقی و مرکزی بیشتر دیده میشود. علاوه براین، دلایل متعددی در رخ دادن و مواجه شدن با کمبود و بحران آب در ایران وجود دارند که برخی از آنها عبارتند از:
خشکسالی و بحران آب در ایران
در حالت کلی ایران از جمله کشورهایی می باشد که بارندگی کمی در طول سال داشته و به همین دلیل اغلب مناطق آن بیابانی و کویری بوده و با کمبود منابع آبی مواجه است. علاوه براین، در دو دهه اخیر با مشکل خشکسالی مواجه هستیم و به شدت بر میزان بارندگی ها در طول سال تاثیر منفی ایجاد نموده است. به طوریکه متوسط بارندگی 154 میلیمتری در سال به 150 میلیمتر کاهش یافته است.
افزایش جمعیت
رشد جمعیت و افزایش مصرف آب از دیگر مواردی می باشد که باعث تشدید بحران آب در ایران شده است. رشد جمعیت در دهه شصت و هفتاد نیاز به منابع آبی را افزایش داده و در مقابل خشکسالی نیز با آن همسو شده و در نهایت به کاهش آب های زیرزمینی و ذخایر آبی در سدها منجر شده اند.
مصرف بی رویه و سوء مدیریت منابع آبی
عدم رعایت استانداردها در کشاورزی و بخش های صنعتی و حتی زندگی شهری همگی باعث شده اند تا مصرف آب در ایران بی رویه و غیر قابل مقایسه با سایر کشورها باشد. استفاده از روش های آبیاری غرقابی، آبیاری فضای سبز شهری و شستشوی معابر و غیره با آب آشامیدنی از بزرگترین مشکلات در ایران می باشند که همه ساله بحران آب را جدی تر می کنند. علاوه براین، در کارخانجات و کارگاه های تولیدی و معادن نیز آب زیادی مصرف و آلوده شده و در نهایت به عنوان آب غیر قابل استفاده از چرخه خارج خواهند شد.
راهکارهای مدیریت آب
همان طور که اشاره شد برخی از دلایل که منجر به جدی تر شدن بحران آب در ایران شده اند؛ از قبیل خشکسالی و کاهش بارندگی غیر قابل کنترل می باشند. در مقابل برخی دیگر از دلایل را می توان با مدیریت صحیح و استفاده از تکنولوژی و فناوری تا حد زیادی رفع نمود. از جمله راهکارهای مدیریت آب در ایران می توان به موارد زیر اشاره نمود:
استانداردسازی کشاورزی و آبیاری
بیشترین مصرف آب را در بخش های کشاورزی شاهد هستیم و سالانه مقدار زیادی از آب سفره های زیرمینی و چاه و قنات ها توسط مزارع کشاورزی استفاده میشود. علاوه براین، در این صنعت از کودهای شیمیایی و آفت کش های شیمیایی به وفور استفاده شده و به همین دلیل منجر به آلوده شدن آب ها می شوند. استفاده از روش های آبیاری نوین از جمله آبیاری قطره ای و انتخاب محصولات مناسب با هر اقلیم برای کشت از جمله راهکارهای مدیریت آب در این حوزه می باشند.
مدیریت بحران آب در ایران با بازیافت فاضلاب
یکی از بهترین راهکارهای مدیریت بحران آب در ایران و سایر کشورها، بازیافت فاضلاب و بازگردانی آب های خاکستری می باشد. استفاده از تجهیزات تصفیه فاضلاب در کارخانه ها، کشتارگاه ها، واحدهای درمانی و آب های خاکستری تولید شده در مناطق مسکونی یکی از بهترین راهکارها برای استفاده مجدد از این آب ها در کشاورزی و واحدهای صنعتی می باشد. جالب است بدانید که عمان که از جمله کشورهای درگیر با کمبود منابع آبی قابل شرب می باشد، موفق به بازیافت 100 درصدی فاضلاب و بازگردانی 78 درصد آنها برای مصرف در بخش های کشاورزی و صنعتی شده است.
تصفیه فاضلاب برای مدیریت آب
مناطق شرقی و مرکزی و همچنین جنوب ایران به شدت با بحران آب مواجه می باشند و به همین دلیل از چاه ها و برکه هایی با آب های غیر استاندارد استفاده می کنند. به منظور عبور از این شرایط و حفظ سلامتی و جان انسان، بهتر است با استفاده از تجهیزات تصفیه آب، آلودگی ها و میکروب و میکروارگانیسم های موجود در آنها از بین بروند. انجام این فعالیت ها نیاز به مدیریت بزرگی داشته و با صرف هزینه و اختصاص بودجه بدون شک می توان شرایط را برای زندگی بهتر در کنار مدریت منابع آبی فراهم نمود.
آب شیرین کن صنعتی
علاوه بر کمبود منابع آبی و کاهش بیش از اندازه بارندگی، مشکل شور بودن آب دریاهای که شمال و جنوب ایران را احاطه کرده اند نیز بر این مساله تاثیر منفی ایجاد کرده اند. در مناطق کویری و مرکزی و شرقی ایران نیز اغلب منابع آبی به دلیل سطح بالای املاح در آنها شور و غیر قابل شرب می باشند. یکی از راهکارهای ارائه شده در این زمینه، استفاده از تجهیزات آب شیرین کن صنعتی می باشد که می تواند آب های شور را قابل شرب کند.
روش های زیادی برای شیرین سازی و تصفیه آب شور دریا وجود دارد که از مهم ترین آنها می توان به روش های غشایی، حرارتی و ترکیبی اشاره نمود. این آب ها می تواند به منبع مناسبی برای آبیاری مزارع و باغات و همچنین واحدهای صنعتی و کارخانه ها تبدیل شوند.
اصلاح تاسیسات آبرسانی
استفاده از تاسیسات غیر استاندارد برای شبکه های آبرسانی بین شهرها و حتی در مناطق مسکونی باعث شده است تا نشتی آب به وفور مشاهده شود. به عنوان مثال در اغلب منازل مسکونی شیرآلات آشپزخانه و سرویس بهداشتی چکه میکند. مقدار آب هدر رفته در این شرایط شاید به ظاهر زیاد نباشد، اما واقعیت این است که حجم بسیار زیادی از آب های قابل شرب به همین دلیل هدر می روند. نظارت و بررسی وضعیت تاسیسات در شبکه های آبرسانی از دیگر راهکارهای مدیریت آب در شرایطی می باشد که ایران به شدت با بحران آب مواجه است.
جداسازی آب شرب و غیر قابل شرب
یکی از بزرگترین مشکلاتی که در ایران وجود دارد این است که آب مورد استفاده برای آبیاری فضای سبز و شستشو و حمام و سرویس بهداشتی قابل شرب می باشند. اغلب کشورهای توسعه یافته و پیشرفته آب شرب و غیر قابل شرب را در زندگی شهری از هم جدا نموده و قطعا مدیریت منابع آبی با این شیوه بهتر انجام میشود.
همچنین لازم به ذکر است که برخی از شیرآلات دارای سیستم هواساز بوده و باعث میشود تا آب با فشار بیشتر همراه با هوا از آنها خارج شود. این تجهیزات تاثیر بسیار زیادی بر کاهش مصرف آب داشته و می تواند مصرف آب در محیط های مسکونی را بهتر مدیریت کند و شرایط را برای عبور از بحران آب در ایران فراهم نماید.