بجنورد- ایرنا- كمبود و نبود آب آشامیدنی مطلوب، یكی از تبعات خشكسالی است كه مانند طاعونی سیاه خراسان شمالی را فراگرفته است و كارشناسان اعلام كرده اند كه 84 درصد گستره این خطه با این بحران رونده دست به گریبان است و این وضعیت، تامین آب آشامیدنی پایدار را به یكی از خواسته های اصلی مردم استان از دولت بدل كرده است.

خراسان شمالی دارای هشت شهرستان، 22 شهر و بیش از 850 روستای دارای سكنه است و براساس آمار آخرین سرشماری استان 44 درصد از جمعیت این خطه در روستاها ساكن هستند.

هم اكنون و در این روزهای گرم تابستانی مردم شهرها و روستاهای خراسان شمالی با نبود و كمبود آب دست و پنجه نرم می كنند و بنا به اعلام شركت آب و فاضلاب 11 شهر و 238 روستا دارای تنش آبی هستند و به 93 روستا نیز با تانكر آب رسانی می شود و نیاز به تامین آب پایدار بیش از همیشه احساس می شود و این نیاز موجب شده تا یكی از اصلی ترین مطالبات مردم از رییس دولت سیزدهم تامین آب پایدار برای استان باشد.

با وجود اینكه روستاییان از ایجاد شبكه آبرسانی در روستاها خشنودند، در عین حال خواهان تامین آب پایدار هستند كه بسیاری از آنان در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اعلام كرده اند بسیاری از روستاها با وجود داشتن شبكه آبرسانی در تمام مدت شبانه روز آب ندارند و گاهی فقط چند ساعت در روز آب در شبكه جریان دارد كه فشار آن نیز بسیار كم است.

روستاییان خواهان تامین آب پایدارند و از دیگر سو برخی دیگر از روستاها هم كه با تانكر آبرسانی می شوند از مسوولان درخواست دارند تا شبكه آبرسانی در این روستاها اجرا شود.

در عین حال 11 شهر استان نیز با تنش آبی مواجهند و ساكنان این شهرها و جمعیت شهری استان هم خواهان تامین آب پایدار و بهداشتی هستند.



مدیرعامل شركت آب و فاضلاب خراسان شمالی در مورد وضعیت بحرانی آب خراسان شمالی می گوید: 11 شهر این استان دارای تنش آبی و منابع آب آنها در معرض خطر است كه ممكن است بخشی از آب خود را از دست بدهند.

به گفته رضا نعیمی، كاهش بارش ها در سال آبی قبل كه موجب كاهش 45 درصدی میزان آبگیری سدها و افت 55 سانتی متری سطح آب منابع زیرزمینی استان را در پی داشت، 238 روستای خراسان شمالی را با تنش آبی مواجه كرد.

نعیمی پیش بینی می كند كه با فرارسیدن فصل گرما، تنش آبی نیز در روستاهای استان افزایش یابد.

به گفته وی 837 روستای دارای سكنه در خراسان شمالی وجود دارد كه تقریبا 96 درصد آنها با جمعیت 350 هزار نفر زیر پوشش خدمات شركت آب و فاضلاب استان هستند و اكنون 93 روستا به صورت سیار آبرسانی می شوند و در مجموع می توان گفت كه 70 درصد جمعیت روستایی استان زیر پوشش شركت آب و فاضلاب قرار دارند.

نعیمی با تشریح تاثیر كاهش بارندگی بر میزان ذخایر آبی می افزاید: كاهش بارندگی ها علاوه بر اینكه كاهش ذخیره مخازن شهرها را درپی دارد، آن ها را با خطر مواجه می كند.

وی خاطرنشان می كند: آب آشامیدنی سه شهرستان بجنورد، شیروان و اسفراین از سد تامین می شود و پیش بینی شده تابستان امسال مشكلی برای تامین آب نداشته باشیم، با این حال اگر همچنان كاهش بارندگی ها تدوام داشته باشد، این شهرها هم از نظر تامین آب با مشكل مواجه شوند.

وی منابع تامین آب استان را شامل 376 حلقه چاه، 178 دهنه چشمه، 11 قنات و سه سد بیان كرده و می گوید: كاهش بارش ها و نزولات جوی منجر به افت ذخایر آب های زیرزمینی، كاهش آبدهی قنوات و چشمه ها نیز می شود و هر چه منابع آب، قنات ها، چشمه ها و چاه ها به سدهای استان نزدیك تر باشند، بیشتر با كاهش آبدهی مواج خواهند شد.

مصرف غیرشرب

مدیرعامل شركت آب و فاضلاب خراسان شمالی با بیان اینكه در سال های خشكسالی، برداشت آب شرب به ویژه در مناطق روستایی بیشتر می شود، می افزاید: با كاهش و خشكیدن آب رودها و چشمه ها، روستاییان به ناچار از شبكه آبرسانی برای آبیاری زمین و شرب دام استفاده می كنند و همین امر فشار بر روی شبكه آب شرب را بیشتر می كند.

نعیمی، میزان تولید آب شرب در استان خراسان شمالی را 83 میلیون متر مكعب در سال بیان كرده و خاطرنشان می كند: استاندارد سرانه مصرف آب در شهرها 170 لیتر و در روستاها 140 لیتر در روز تعیین شده است اما اكنون سرانه مصرف آب در شهرهای این استان 225 لیتر است كه در روستاها حتی از شهرها نیز پیشی گرفته و به 230 لیتر در روز رسیده است و اضافه برداشت از شبكه آبرسانی، به خصوص می تواند روستاها را با قطعی آب مواجه كند و بر این اساس مشتركان روستایی باید دقت بیشتری در مصرف آب داشته باشند.

وی می افزاید: یكی از مطالبات ما توسعه شبكه فاضلاب در استان است كه در برخی از شهرها اجرای این شبكه لازم و ضروری است و با اجرای آن می توان امیدوار بود بخشی از منابع آب حفظ شود.

نعیمی خاطرنشان می كند: برای رفع مشكل تامین آب آشامیدنی روستاییان و شهروندان استان، به چهار هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز است كه تامین آن در سفر رییس جمهور به استان مطرح می شود و اختصاص منابع مالی برای رساندن پوشش شبكه فاضلاب استان به میانگین كشوری نیز یكی دیگر از خواسته های این شركت است.

با نگاهی به آمارها می توان دریافت كه متوسط بارندگی درازمدت در استان خراسان شمالی 267 میلیمتر است كه حجمی معادل هفت میلیارد و 591 میلیون مترمكعب می شود و از كل حجم بارش دریافتی، 86 درصد معادل 6 میلیارد و 529 میلیون متر مكعب آن به دلیل تبخیر و تعریق از دسترس خارج شده و تنها یك میلیارد و 62 میلیون متر مكعب آب تجدید شونده را می توان در اختیار گرفت كه برابر استانداردهای مصوب شورای عالی 75 درصد آن باید مورد استفاده قرار گیرد.



به گفته كارشناسان؛ افت منابع آب در دشت های خراسان شمالی بیش از 50 سانتی متر برآورده شده است، بطوری كه هشت دشت استان ممنونه و ممنونه بحرانی است و سه دشت آزاد نیز ظرفیت های لازم را برای برداشت آب ندارند و هم اینك 50 درصد كشتزارهای آبی و باغی استان با تنش آبی مواجه است كه این وضعیت به علت كاهش بارندگی ها ایجاد شده و خشك شدن منابع آب و استمرار خشكسالی ها موجب شده تا 300 روستا با تنش آبی مواجه باشند.

كسری مخزن آبخوان ها

معاون حفاظت و بهره برداری شركت آب منطقه ای خراسان شمالی در مورد كسری آبخوان های استان و زنگ خطر بی آبی و بحران آب هشدار داده و می گوید: میزان كل كسری مخزن آبخوان های استان در 25 سال اخیر، معادل یك میلیارد و 969 میلیون متر مكعب بوده است كه به طور متوسط رقم 70 میلیون متر مكعب كسری مخزن در هر سال را نشان می دهد.

وحید واسطه می افزاید: 88.4 درصد آب استان در بخش كشاورزی، 9.5 درصد در بخش آشامیدنی و حدود 2.1 درصد در بخش صنعت مصرف می شود و از دیگر سو 45 درصد مصارف استان از منابع آب سطحی و 55 درصد آن از منابع آب زیرزمینی تامین می شود.

واسطه با بیان اینكه هم اینك سرانه آب هر فرد در استان به زیر هزار و 500 متر مكعب در سال رسیده است، می گوید: این در حالی است كه حد تنش آبی هزار و 750 متر مكعب به ازای هر فرد در سال است كه نشان از وجود تنش آبی در خراسان شمالی دارد.

وی اضافه می كند: اكنون یكی از مهم ترین تنگناهای ساختاری توسعه استان، كاهش فزاینده كمیت و كیفیت منابع آب و تداوم خشكسالی ها است.

معاون حفاظت و بهره برداری شركت آب منطقه ای خراسان شمالی می افزاید: علیرغم بارندگی های به وقوع پیوسته در روزهای اخیر، تنها 1.5 درصد حجم ذخیره سدها آبگیری شده و همچنان موضوع مدیریت مصرف آب و رعایت الگوهای مصرف باید مد نظر قرار گیرد و با توجه به اینكه مصارف، بیش از منابع آب تجدید شونده است، ما با بحران آب مواجهیم.

واسطه می افزاید: هم اینك مخازن سدهای استان تنها 75 میلیون متر مكعب آب دارند در حالی كه گنجایش این سازه ها بیش از 234 میلیون مترمكعب است و این در حالی است كه این میزان آب در بازه زمانی مشابه آن در سال گذشته 104 میلیون متر مكعب بوده است.

وی با بیان اینكه ورود آب به مخازن سدهای استان در سال آبی جاری 20 درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته كاهش یافته، می گوید: به همین علت وضعیت سدها بحرانی است و ورود آب به مخازن سدهای این استان از مهرماه تاكنون 50 میلیون مترمكعب بوده است در حالی كه این رقم در مدت مشابه سال آبی قبل 62 میلیون متر مكعب بوده است.

وی اظهار می كند: هم اینك 64 درصد از حجم مخزن سد شیرین دره در مانه و سملقان، 16 درصد از سد بارزوی شیروان و 10 درصد حجم سد بیدواز اسفراین پر است.

آب پایدار

به گفته كارشناسان آب و فاضلاب، منابع تامین آب خراسان شمالی شامل، سدها، چاه ها، چشمه ها، قنات ها و آب های جاری است و بر این اساس پارسال بیش از 64 میلیون و 350 متر مكعب آب شرب استحصال و بین مشتركان توزیع شد كه نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن 10 درصد رشد یافت.

در عین حال گفته می شود این استان تابستان پارسال، بدترین سال آبی را در 52 سال گذشته داشته است و گویا امسال نیز وضعیت بدتر از سال قبل خواهد شد، زیرا چشمه ها و چاه های آب در حال خشكیدن است و باید برای تامین آب به فكر چاه های آهكی بود و این در حالی است كه آب بسیاری از روستاهای خراسان شمالی از چاه دستی و چشمه تامین می شود و با خشك شدن آنها لازم است برای تامین آب پایدار به فكر حفر چاه بود.

برآیند همه این موارد نشان می دهد كه اكنون استان خراسان شمالی دچار تنش آبی است و اگر این تنش استمرار داشته باشد به علت نبود بارش ها به بحران منتهی خواهد شد، در حالی كه دست این استان از منابع آبی زیرزمینی و چاه های آب باكیفیت نیز كوتاه است.

این استان شمالشرقی ایران دارای 863 هزار نفر جمعیت است كه 44 درصد آنان در روستاها زندگی می كنند.

براساس گزارش ها هم اینك ساكنان مناطق مختلف خراسان شمالی با مشكلات زیادی دست و پنجه نرم می كنند كه آبرسانی با تانكر به روستاها از جمله اقدامات دولت برای رفع تنش آبی در برخی روستاها است.

خراسان شمالی در منطقه خشك و نیمه خشك ایران قرار گرفته است كه علاوه بر این موضوع در دهه های اخیر وقوع پدیده تغییر اقلیم، یكی از عوامل تاثیرگذار بر منابع آبی این استان بوده است.

این استان دارای 2 شبكه رودخانه ای است، رودخانه اترك و سرشاخه های متعدد آن در ناحیه شمالی استان كه بخش اعظم استان را دربرمی گیرد و بخش جنوبی استان، كه جزو حوضه آبریزی كویر مركزی محسوب می شود از شبكه رودخانه ای و جریان آبی محدودی برخوردار است.

در این بخش رود كالشور و سرشاخه های محدود، كه مهم ترین آن مربوط به شهرستان اسفراین است، جریان دارد.

رژیم رودخانه های استان برفی - بارانی است به این معنی كه بخشی از جریان پایه آنها به خصوص در طول فصل بهار از ذوب برف تامین می شود و بخش عمده ای از جریان رودخانه ها مربوط به چشمه ها است كه در سطح حوضه به ویژه در ارتفاعات و دامنه ها وجود داشته و موجب بالا رفتن ضریب جریان می شود. مقایسه حجم آب عبوری در طی بازه های تعیین شده بیانگر كاهش آورد رودخانه ها به صورت متوسط 15 درصد در هر دوره است كه این تغییرات الگوی بارشی از برف به باران، گرم شدن استان، افزایش مصرف، كاهش تدریجی آبدهی چشمه ها ناشی از افت سطح آب های زیرزمینی در سرشاخه رودخانه ها است.

در استان خراسان شمالی تاكنون هشت سد و 11 بند انحرافی ساخته شده است.

بر اساس تحلیل شاخص «استاندارد بارش، تبخیر و تعرق» (SPEI) در بازه 10 ساله، 74.2 درصد از مساحت استان درگیر خشكسالی بوده است.

پهنه بندی شاخص خشكسالی SPEI، توسط مركز ملی پایش و هشدار خشكسالی ارایه می شود كه اكنون مناطق مختلف استان با درجات مختلف درگیر تبعات آن است و در شهرستان های بجنورد، اسفراین و راز جرگلان این درصد درگیری خشكسالی بیش از 90 درصد است.

خراسان شمالی 433 هزار هكتار عرصه كشاورزی و باغی دارد و كشاورزی و دامپروری از پیشران های اقتصادی این خطه محسوب می شوند.

برچسب ها
- بجنورد
- آب زیرزمینی
- كم آبی
- سفر استانی
- خشكسالی
- خراسان شمالی
- سیدابراهیم رییسی رییس جمهوری
- آبرسانی
- سرانه مصرف آب
- دولت سیزدهم