تأمین آب پایدار برای 77 روستای خراسان شمالی

اترك: با توجه به اقدامات و برنامه های شركت آب و فاضلاب خراسان شمالی تاكنون آب شرب 77 روستای خراسان شمالی به حالت پایدار رسیده است.

به گزارش اترك، دسترسی به آب آشامیدنی سالم یكی از نیازهای اساسی جامعه بوده و به عنوان مهم ترین منبع حیاتی محسوب می شود و اهمیت و نقش بسزایی در زندگی انسان دارد.

با توجه به وضعیت خشكسالی و مشكلات حوزه آبی كه چند سالی ست به جرات می توان گفت تمام دنیا به نوعی با آن مواجه هستند، امروزه تأمین آب آشامیدنی سالم مورد نیاز و ارائه خدمات آبرسانی به مردم به دلیل محدودیت منابع آب، تغییر اقلیم، افزایش جمعیت و آلودگی منابع آب و... با چالش جدی مواجه شده است كه با یك برنامه ریزی دقیق و حساب شده می توان این مشكلات و چالش ها را به حداقل رساند.

توسعه و پیشرفت هر منطقه ای نیازمند آیتم ها و بخش های مختلفی است كه منابع آب یكی از بخش ها و امتیاز مهم توسعه و پیشرفت اغلب كشورها به شمار می رود چراكه با وجود منابع آبی علاوه بر اینكه نیازمندی انسان را رفع می كند در عرصه جذب سرمایه گذار نیز بسیار مؤثر خواهد بود.

خراسان شمالی استان واقع شده در شمال شرق كشور برای توسعه و پیشرفت نیازمند تأمین و توجه به زیرساخت ها و برنامه ریزی دقیق تری است تا بتوان با توجه كافی به داشته ها و نداشته های استان زمینه توسعه آن را فراهم كرد. اما همانطور كه گفته شده منابع آبی در بیشتر مناطق لازمه توسعه و پیشرفت است در خراسان شمالی نیز چنین می باشد كه متاسفانه چند سالی است وضعیت منابع آبی استانمان آنطور كه باید قابل قبول نیست و به نوعی استان با چالش های جدی حوزه آب مواجه شده است.

همانطور كه تأمین آب برای جامعه شهری اهمیت دارد، این مهم در جامعه روستایی نیز باید مورد توجه قرار بگیرد. هر چند كه شنیده شده اغلب روستاییان از آب شرب برای تأمین آب دام و یا آبیاری صیفی جان استفاده می كنند اما دلیل نمی شود كه تأمین خواسته و نیاز آن ها به كندی صورت بگیرد.

رویكرد مدیریت تأمین آب در روستاهای كشور و استانمان باید تحول یابد و اگر خواهان توسعه و پیشرفت به معنای واقعی هستیم باید از تجارب دیگر كشورهای در حال توسعه و توسعه یافته استفاده كرد چرا كه با مدیریت سنتی و طرح های منسوخ شده نمی توان انتظار تأمین آب موفق در كشور و استان داشت و در كنار این ها همچنین باید از مشاركت مردم از طریق سازمانهای محلی مانند شوراها و دهیاری ها هم بهره مند شد.

+وضعیت آب در خراسان شمالی

طبق آنچه كه در رسانه های خراسان شمالی گفته شده است این استان در 50 سال اخیر شدیدترین وضعیت كم آبی و خشكسالی را تجربه كرده كه مدیریت مصرف و منابع آب بر همگان ضروری است.

یكی از رسانه های استان گفته است«خراسان شمالی در سال های گذشته با خشكسالی مواجه بوده و این وضعیت موجب شده تا تغییراتی در نحوه آبیاری ضروری ساخته و به همین منظور در چند سال گذشته بیش از 20 هزار هكتار اراضی استان به سامانه آبیاری نوین تجهیز شده و راندمان آبیاری را از 37 درصد به 45 درصد افزایش داده است، هم اینك 38 هزار هكتار از اراضی كشاورزی استان مهجز به سامانه های ابیاری نوین است.

براساس آمارها حجم آب مصرفی بخش كشاورزی خراسان شمالی سالانه یك میلیارد و 54 میلیون متر مكعب است كه این میزان برابر 88 درصد مصرف آب قابل استحصال از منابع آبی استان است.

منابع آبی خراسان شمالی از سه هزار و 184 چشمه، هزار و 557 حلقه چاه عمیق، 2 هزار و 483 حلقه چاه نیمه عمیق و 630 رشته قنات تأمین می شود.

امسال 96.3 میلیمتر بارندگی در استان ثبت شده است كه این میزان نسبت به مدت مشابه پارسال 45 درصد كاهش دارد.

بر اساس شاخص اس.پی.آی (شاخص بارش استاندارد شده) در بازه 10 ساله تا پایان اسفند ماه سال گذشته، حدود 70 درصد از مساحت استان تحت تأثیر خشكسالی است كه میزان كاهش بارندگی ها در خراسان شمالی در 50 سال گذشته بی سابقه بوده است.»

+تخصیص 37 درصدی اعتبارات ابلاغی حوزه آبفای خراسان شمالی

رفع هر مشكلی قطعاً نیازمند تأمین منابع مالی است و رفع مشكلات حوزه آب نیز از این قاعده مستثنی نیست.

ساقی مدیرعامل شركت آب و فاضلاب خراسان شمالی در گفتگو با ما می گوید: «در سال مالی جاری و با عنایت به نگاه ویژه دولت، سیاست های وزارت نیرو و با پیگیری های نمایندگان مردم خراسان شمالی در مجلس شورای اسلامی مبلغ 623 میلیارد و 263 میلیون تومان اعتبار در حوزه آب و فاضلاب استان مصوب و ابلاغ شده كه از این مبلغ 233 میلیارد و 237 میلیون تومان معادل 37 درصد اعتبارات ابلاغی تخصیص یافته است.

ردیف این اعتبارات شامل 77 میلیارد و 325 میلیون تومان ردیف اعتبار فاضلاب برای شهرهایی كه در آن ها فاضلاب در حال اجراست، 39 میلیارد و 548 میلیون تومان ردیف اعتبار برای پروژه های بهره برداری و نگهداری در حوزه آب روستایی، 98 میلیارد و 318 میلیون تومان ردیف اعتبار ویژه محرومیت زدایی، 179 میلیارد و 713 میلیون تومان ردیف اعتباری برای اقدامات احداثی، 128 میلیارد و 500 میلیون تومان ردیف اعتبار كاهش تنش آبی شهرها و 100 میلیارد تومان ردیف اعتبار آبرسانی روستاهای اولویت دار است.»

+تأمین آب شرب پایدار 77 روستای خراسان شمالی

مدیرعامل شركت آب و فاضلاب خراسان شمالی ادامه می دهد: «شركت آب و فاضلاب استان در حوزه آب شهری ردیف اعتبار ملی ندارد اما در حوزه آب روستایی پنج ردیف اعتبار ملی دارد كه در حوزه آب استان تاكنون نه تنها اعتباری برگشت داده نشده بلكه اعتبارات سایر دستگاه ها و اعتبارات سفر مقام معظم رهبری تا دو برابر افزایش یافته نیز جذب شده است.

از اول مهرماه امسال تاكنون میزان بارش ها به اندازه دوره سال قبل از آن كه سال كم بارش بود هم نشده و در سند تدوین شده برای تأمین آب پایدار روستاهای استان در افق 1430 كه طی 2 سال گذشته انجام شد، 313 روستا دارای تنش آبی شناسایی شد اما تنش آبی به معنای وجود بی آبی نبوده و گویای وجود شرایط ناپایدار در تأمین آب است كه تنها 60 درصد روستاها وضعیت خاص دارند و حدود 16 هزار نفر را شامل می شود كه با پیش بینی و تخصیص اعتبار با حفر چاه و تجهیز آن می توان آب پایدار را تأمین كرد.

با اعتبار تخصیص یافته و اقدامات انجام شده و با وجود خشكسالی و كم بارشی های این سال ها تاكنون آب شرب 77 روستا به حالت پایدار رسیده و روستاهای دارای تنش از 313 روستا به 236 روستا كاهش یافته است.

تاكنون شركت آب و فاضلاب خراسان شمالی مشكل حاد آبرسانی نداشته و مشكل تأمین آب شرب 77 روستا از جمله روستاهای باغچق، گلیان، خانلق، محمد علی پهلوان و آذرسا،.... حل شده و در گام بعدی با مطالعات صورت گرفته 60 روستای باقیمانده از آب شرب پایدار بهره مند خواهند شد.

استراتژی شركت آب و فاضلاب روستایی سابق حفر چاه عمیق نبوده و عمدتاً آب شرب روستاها از چشمه های موجود و چاه هایی با عمق كم تأمین می شده كه در سال های خشكسالی، این چشمه ها و چاه ها غالباً خشك می شوند و در حال حاضر اولویت شركت آبفا حفظ پایداری آب روستاها با حفر چاه های عمیق و آهكی كه آن هم بسیار پرهزینه است.

+90 درصد جمعیت خراسان شمالی مشكل تأمین آب ندارند

ساقی مدیرعامل شركت آب و فاضلاب خراسان شمالی همچنین می گوید: «حدود 90 درصد جمعیت استان مشكل تأمین آب ندارند و میزان تولید آب در استان 80 میلیون متر مكعب است كه 36 میلیون متر مكعب از آن در روستاها تولید و 16 میلیون مترمكعب در بخش دام استفاده می شود حال آنكه وظیفه آبفا تأمین آب شرب دام نیست.

با توجه به اینكه استفاده از آب سدها به علت ناپایداری معمولاً دچار مشكل می شود و برای جلوگیری از بروز ناپایداری در تأمین آب، باید ضمن استفاده از آب سدها چاه های جدیدی نیز حفر شود در همین راستا از سال 97 تاكنون، 42 حلقه چاه برای پایدار كردن تأمین آب حفر شده و به 100 حلقه چاه موجود در گذشته اضافه شده است.

+اعتبار 300 میلیارد تومانی برای رفع طعم و بوی بد آب بجنورد

مدیرعامل آبفای خراسان شمالی همچنین در خصوص تغیرات گاه و بیگاه طعم و بوی آب بجنورد اظهار می كند: «در حال حاضر سد شیرین دره اصلی ترین منبع تأمین آب شهر بجنورد به دلیل عدم بارش و خشكسالی ها، ورود سیلاب، تغییر طعم و بوی آب به علت جابجایی فصل ها، نمی توان به پایداری آن تكیه كرد، لذا شركت آب و فاضلاب با پیش بینی حفر 11 حلقه چاه در منطقه پلنگ دره كه 8 حلقه آن حفر شده و 3 حلقه دیگر نیز در دست اقدام است در صدد انتقال آب با كیفیت این چاه ها به مركز استان بوده و برای انجام این كار حدود 300 میلیارد تومان اعتبار مورد نیاز است.

شركت آبفا تا قبل از سال 95، جزو شركت های برتر كشور نبوده اما از سال 96 تاكنون درارزیابی های جشنواره شهید رجایی استان همواره و متوالی جز شركت های برتر خراسان شمالی بوده است و دو عنوان برتر كشوری را نیز در كارنامه خود دارد.

مطابق سند تأمین آب شرب پایدار برای افق 30 سال آینده در استان، یك هزار و 713 میلیارد تومان اعتبار مورد نیاز می باشد.»

مشكلات حوزه آبی و برنامه ریزی برای رفع آن به اینجا ختم نمی شود بلكه سایر مسیولان مرتبط با این حوزه نیز در فكر اجرای اقدامات موثری هستند.

سید عقیل مرتضوی مدیر عامل شركت آب منطقه ای خراسان شمالی در نشست شورای حفاظت منابع آب استان گفته است: «به استناد مصوبات هیئت وزیران و مفاد قانون برنامه و بودجه سال 1400، اعمال ممنوعیت و محدودیت كشت برنج در سطح استان ها به كارگروه سازگاری با كم آبی استان ها واگذار شده است و بر این اساس مصوب شد با توجه به خشكسالی شدید حادث شده و محدودیت بارش ها و منابع آبی، سطح كشت برنج در اراضی استان به میزان 50 درصد كاهش یابد.

در سطح استان حدود 40 روستا اقدام به كشت برنج می كنند كه 2 روستای آن در شهرستان بجنورد و باقی آن ها در سطح شهرستان مانه و سملقان قرار دارند. سطح اراضی زیر كشت برنج در استان حدود 800 هكتار است و طبق برنامه ریزی های انجام شده جهاد كشاورزی، سطح كشت برنج برای سال آبی پیش رو باید به 400 هكتار كاهش یابد و این میزان كاهش به تصویب شورای حفاظت منابع آب و كارگروه سازگاری با كم آبی استان رسید.

در این شورا همچنین مصوب شده كه میزان آب تحویلی، خدمات جهاد كشاورزی، اخذ تعرفه ها و... به اراضی مجاز برای كشت برنج باید بر اساس دستورالعمل ابلاغی باشد.

در سطح دشت های خراسان شمالی حدود 2 میلیارد متر مكعب كسری تجمیعی داریم و سالانه حدود 70 میلیون متر مكعب به این عدد اضافه می شود.

طبق برنامه سازگاری با كم آبی در پنج سال آینده باید 300 میلیون متر مكعب از این كسری با برنامه های صرفه جویی در مصرف آب مدیریت شود.

بر این اساس یكی از برنامه های سند سازگاری با كم آبی، تعدیل پروانه های بهره برداری از منابع آب زیرزمینی در دشت های استان است.

+30 درصد مخازن سدهای خراسان شمالی آب دارند

وحید واسطه معاون حفاظت وبهره برداری شركت آب منطقه ای خراسان شمالی نیز در ادامه این جلسه گفته است: «سالانه 988 میلیون متر مكعب آب در استان مصرف می شود كه 873 میلیون متر مكعب بیش از 88 درصد در بخش كشاورزی است.

تنها 30 درصد از مخازن سدهای استان آب دارد و از 234 میلیون متر مكعب حجم مخازن سدهای استان تنها 70 میلیون متر مكعب آب داریم.

+ وضعیت آب در خراسان شمالی مناسب نیست

مهدی رشیدی سرپرست معاونت هماهنگی امور عمرانی استانداری خراسان شمالی نیز در این نشست گفته است: «وضعیت منابع آب مناسب نیست و نیازمند فكر و برنامه های كوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت دارد.

خشكسالی وضعیت نگران كننده ای دارد و ممكن است حتی در تأمین آب شرب نیز دچار مشكل شویم، به همین منظور باید در حوزه های مختلف كشاورزی، بهره وری، انتقال و تأمین آب تمهیداتی اندیشیده شود.

كمیته های ذیل شورای حفاظت منابع آب فعال شود و برای موانع پیش رو از هم اكنون برنامه ها تعیین شود.

لازم به ذكر است استان خراسان شمالی 11 دشت دارد كه 8 دشت آن ممنوعه و ممنوعه بحرانی است. »