عملیات بازسازی در 11 روستای خسارت دیده از سیل و بارش باران در شهرستان های بجنورد، شیروان،اسفراین، مانه و سملقان و فاروج بی سابقه و چیزی شبیه معجزه است كه با نیت پاك روستاییان و در قالب فرمول های علمی تبلور پیدا كرده است.
كارشناسان و مهندسان بنیاد مسكن در این روستاها عملیاتی برای بازسازی و مقابله با رانش زمین خلق كردند كه دیدنی و حق اصحاب رسانه است كه از بنیاد مسكن گلایه كنند، چرا یك حركت علمی با این گستردگی دور از چشم اهالی خبر باقی مانده است؟ اما جالب است كه برای اولین بار اقدامی بی سابقه، پر كار و پر هزینه در11 روستا انجام شد و بن بست مشكلات را در مقابله با رانش زمین ، سیل و .... شكست.
به گفته اهالی، سال های سال مردم این روستاها وقتی باران می آمد با یك چشم خوشحال و با یك چشم گریان بودند چون مسیر روستاها به وسیله سیل چندین روز مسدود می شد و بارها بیمارانی كه به طبابت نیاز داشتند و باید به بیمارستان می رفتند یا دانش آموزانی كه باید در مدارس حاضر می شدند با مشكل مواجه می شدند. بگذریم كه چه بیماران و دانش آموزانی از نعمت سلامتی یا مدارس محروم می شدند اما اكنون به بركت دعای خیر ساكنان منطقه عملیات بی سابقه و معجزه آسایی انجام شده است كه اگر به درستی در معرض افكار عمومی قرار گیرد جای ویژه ای در آنتن های خبری پیدا می كند.
بالاخره باید به مهندسان و كارشناسانی كه امروز بی سابقه ترین عملیات بازسازی را به یادگار ثبت كرده اند آفرین گفت و این عملیات را به عنوان یك مدیریت جهادی مرور كرد.
نباید از حق گذشت كه عملیات یاد شده چهره روستاها را تغییر داده و لباس دیگری بر مهندسی روستاها كرده است. با این عملیات ها شهركی مقاوم در نقطه صفر مرزی با مهندسی شهری به قلب روستا انتقال داده شده است؛ جالب است فرهنگ بومی و محلی اما مهندسی شهری. جان سخن این كه این عملیات ها را باید به مردم تبریك و به مهندسان بنیاد مسكن خسته نباشید گفت اما نباید فراموش كرد كه این گنجینه عملیاتی بدون معرفی به افكار عمومی انجام شد.

آگاهی- باران كه آمد زمین بخشی از روستاهای شان را بلعید. گلی، عرب و نرگسلو در بجنورد، زو در مانه و سملقان و نامانلو و سرانی در شیروان در نقطه صفر مرزی روستاهایی بودند كه بخشی از منازل ساكنان شان به طور كامل تخریب شدند و باید با ترس و وحشت شب ها را زیر سقف های لرزان سپری می كردند. بارش های سیل آسای اواخر سال 97 و اوایل سال 98 مشكلات روستاهایی را كه رودخانه از درون یا كنار آن ها می گذشت بیش از گذشته نمایان كرد؛ روستاهایی همچون خسرویه و هشت مرخ و نظر علی كه با هر بارش باران راه دسترسی اهالی به جاده اصلی مسدود می شد و در روستاهای شان محبوس می شدند به گونه ای كه حتی اهالی روستا نمی توانستند از روی رودخانه عبور كنند و به سمت دیگر روستا بروند یا حتی فرزندان شان به مدرسه بروند.روستاهای برج و ایزی در شهرستان اسفراین نیز با چنین شرایطی روبه رو بودند.
البته مردم این روستاها سال های سال بود كه مشكل رانش زمین و مسدود شدن مسیر گریبانگیرشان بود و دیگر وعده های مسئولان برای بازسازی روستای شان را باور نمی كردند.
تورم افسار گسیخته از یك سو و مشكلات ناشی از تحریم ها، عملی شدن وعده ها را برای مردم غیر باور كرده بود.
با این حال، بولدوزرهای آبادانی بنیاد مسكن راهی این مناطق و كارگاه های ساخت و ساز فعال شد. پس از گذشت 14 ماه از آغاز عملیات برای فعالیت های عمرانی پیشگیرانه از حوادث توسط بنیاد مسكن انقلاب اسلامی خراسان شمالی راهی مناطق دچار آسیب می شویم.

كارگاه فعال
«گلی» نخستین روستایی است كه عازم آن می شویم؛ روستایی كه رانش زمین در آن 5 خانه را به طور كامل بلعید و باعث ورود خسارت به دیگر منازل شد. با گذشت حدود یك سال از آن حادثه زمانی كه به محل رانش زمین می رسیم می بینیم كارگاه ساخت و ساز فعال است و شمع ها در حال پایه گذاری هستند. مدیر بنیاد مسكن انقلاب اسلامی بجنورد كه خود ناظر بر اجرای این پروژه بزرگ است از پیشرفت 60 درصدی آن خبر می دهد و می گوید: برای اجرای این پروژه در 7 هكتار از عرصه منطقه اصلاح شیب انجام گرفته است و با تخصیص 6 میلیارد تومان اعتبار به این پروژه تلاش می كنیم تا پایان شهریور به اتمام برسد. آن گونه كه «رئوفی» بیان می كند: برای اصلاح این منطقه دچار رانش شده 50 شمع كارگذاشته می شود و ضمن هزار و 700 متر لاشه چینی برای اجرای بند اصلاحی، 2 هزار مترمربع دیوار محافظ در حال احداث است. پیمانكار بنیاد مسكن استان می گوید: برای پیشگیری از نفوذ دوباره آب به لایه های زیرین زمین و شسته نشدن خاك آن هزار و 770 متر طول روستا در حال زهكشی است.
مشكلی كه هنوز وجود دارد
هنگام رانش زمین در روستای گلی طی سال گذشته كارشناسان پس از بررسی علل وقوع حادثه، وجود چاه های جذبی در روستا به دلیل نبود شبكه فاضلاب و همچنین نفوذ آب از لوله های فرسوده شبكه را از جمله دلایل نفوذ آب به لایه های زیرین روستا و در نتیجه رانش زمین بیان كردند؛ مشكلی كه بنا به گفته مشاور غیر بومی این طرح هنوز هم وجود دارد و اگر رفع نشود با وجود هزینه میلیاردی برای پیشگیری از رانش زمین دوباره این موضوع می تواند برای این روستا مشكل ساز شود. با مردم روستا كه همكلام می شویم، آنان وقتی روزهای دلهره آور سال گذشته را به یاد می آورند از دیگر دستگاه های اجرایی می خواهند همپای بنیاد مسكن استان برای كاهش مخاطرات این روستا همكاری كنند.
گلایه از جهاد كشاورزی
مردم روستا در این بین از جهاد كشاورزی استان گلایه دارند؛ گلایه ای كه وقتی به روستاهای خسارت دیده از سیل در سال گذشته می رویم، وجود دارد. یكی از اهالی روستای گلی وقتی متوجه می شود برای تهیه گزارش رفته ایم درباره این موضوع صحبت می كند و می گوید: با توجه به رانش زمین برخی اهالی می خواهند در زمین خودشان كه مجاور روستاست ساخت و ساز كنند اما قبل از آن باید مبلغ بالایی را به جهاد كشاورزی برای تغییر كاربری پرداخت كنند اما مردم خسارت دیده كه حالا باید برای ساخت منزل جدید هم هزینه كنند از كجا این مبلغ را بیاورند؟ وی با تقدیر از اقدامات بنیاد مسكن برای پیشگیری از دفن روستای گلی زیر خاك ادامه می دهد: بلایی كه رانش زمین سر مردم این روستا آورد خیلی بیشتر از زلزله بود چون منازل تخریب شده به طور كامل زیر خاك دفن شدند. در آن شرایط مردم امیدی به بازسازی خانه های شان نداشتند اما با كمك بنیاد مسكن انگار روستا دوباره ساخته شد. وی اظهار امیدواری می كند: دیگر دستگاه های اداری همچون بنیاد مسكن به وعده های شان عمل كنند تا مردم این روستاها به فكر مهاجرت به شهر نیفتند.
نصب شمع
عرب و نرگسلو دیگر روستاهای منطقه بدرانلو هستند كه اجرای طرح های عمرانی بازسازی مناطق دچار رانش شده آنان توسط بنیاد مسكن پیشرفت قابل توجهی دارد و آن گونه كه «رئوفی» می گوید: تا شهریور عملیات بازسازی این 3 روستا به پایان می رسد. به گفته مدیر بنیاد مسكن بجنورد برای بازسازی مناطق خسارت دیده به روستای عرب 2 میلیارد تومان اختصاص یافته است كه این اعتبار برای نصب 50 عدد شمع و اجرای 385 متر زهكشی هزینه می شود. در روستاهای عرب و گلی زمین هایی به منظور جا به جایی اهالی در نظر گرفته شده است كه «رئوفی» این مناطق را به ما نشان می دهد. نرگسلو دیگر روستایی است كه برای بازسازی مناطق آسیب دیده آن 2 میلیارد و 500 میلیون تومان اختصاص یافته و اقداماتی همچون نصب 75 شمع، 300 متر مكعب دیوار حائل و 200 متر كانال سنگی در آن در حال انجام است. همچنین برای این روستا 170 متر زهكشی انجام خواهد شد تا مانع از رانش زمین شود.
ساخت روستایی جدید در نقطه صفر مرزی
با گذر از 3 روستای بدرانلو كه در 15 كیلومتری مركز استان قرار دارند، به سمت روستاهای نامانلو و سرانی شیروان می رویم؛ روستاهایی كه 150 كیلومتر از مركز استان فاصله دارند و در نقطه صفر مرزی با تركمنستان قرار گرفته اند و نزدیك ترین روستاهای مرزی به پایتخت تركمنستان هستند و فاصله آنان با عشق آباد بسیار كمتر از بجنورد است. وقتی به نامانلو می رسیم می بینیم كه بنیاد مسكن استان برای رفع مشكل این روستای مرزی به جای اقدامات مسكّن وار، مشكل را با ساخت یك روستای جدید به شكل ریشه ای حل كرده است. برای این منظور بنیاد مسكن سایتی به وسعت 20 هكتار را آماده سازی كرده است. هم اكنون دیگر از آن روستای فرسوده خبری نیست و با فراهم شدن زیرساخت های اساسی اهالی به روستای جدید كوچ كرده اند یا در حال كوچ هستند تا در روستایی آسفالت شده، جدول گذاری شده و بر اساس اصول معماری زندگی جدیدی را آغاز كنند. تاكنون حدود 30 خانوار در روستای جدید ساكن شده اند. یكی از اهالی می گوید: سال گذشته پس از رانش روستا گمان نمی كردیم در مدت یك سال صاحب یك خانه نو شویم. «رشیدی» ادامه می دهد: مردمان نامانلو علاوه بر ساختن منازل نو با تسهیلات بلاعوض و كم بهره بنیاد مسكن هم اكنون صاحب یك روستای نو و مرتب شده اند؛ روستایی كه هر چند هم اكنون زیر كوه قرار گرفته اما مسیر سیلاب آن مشخص و اجرا شده است. همراه با معاون بنیاد مسكن استان ضمن گذر از كوچه های عریض و آسفالت شده روستا به سمت مسیل در حال ساخت آن می رویم. استاد كار مشغول دیوار چینی است و در گفت و گو با معاون بنیاد مسكن از سختی های كار در این روستا می گوید.
هزینه 3 برابری برای تهیه مصالح
«عفتی» با اشاره به 70 كیلومتر مسافت پر پیچ و خم و گردنه های این روستا تا شیروان، تأمین مصالح را سخت ترین قسمت كارش بیان می كند و ادامه می دهد: اهالی برای تأمین مصالح دچار مشكل هستند به گونه ای كه باید 3 برابر قیمت معمول بابت حمل آن كرایه پرداخت كنند. وی همچنین با اشاره به طبیعت منطقه از باب تهیه سنگ می افزاید: در این منطقه سنگ درشت كمتر پیدا می شود ضمن آن كه منابع طبیعی اجازه استخراج سنگ را نمی دهد. وی خاطرنشان می كند: پیمانكاران و اهالی این روستا حتی برای تأمین آب مورد نیازشان برای كارهای ساختمانی دچار مشكل هستند اما با این وجود برای استفاده از تسهیلات اعطا شده سخت مشغول كار هستند تا یك روستای آباد و مقاوم در برابر حوادث مختلف داشته باشند.
محبوس شدن در روستا با هر بارش باران
در مسیر بازگشت به سمت شیروان این بار به روستای نظر علی می رویم. روستایی كه به گفته اهالی طی سال های گذشته با هر بارش باران مسیر دسترسی اش به جاده اصلی قطع می شد. «رحمتی» یكی از اهالی در این باره می گوید: رودخانه از روی جاده ورودی روستا می گذشت و با هر بار بارش باران اهالی در روستا محبوس می شدند و حتی دانش آموزان نمی توانستند به مدرسه بروند اما پس از ساخت پل توسط بنیاد مسكن اهالی دیگر هیچ نگرانی بابت بارش رحمت الهی ندارند. «حسینی» یكی دیگر از اهالی كه با موتورسیكلت اش از روی پل عبور می كند، تعریف می كند كه در گذشته اهالی با چه مكافاتی از روی رودخانه ورودی روستا عبور می كردند و چه خسارت هایی به خودروی شان وارد می شد. «صابری» معاون بنیاد مسكن در این خصوص می گوید: پس از تخصیص 300 میلیون تومان اعتبار برای ساخت پل روی رودخانه روستای نظرعلی پیمانكار در دی سال گذشته احداث آن را آغاز كرد. وی ادامه داد: پیمانكار این پروژه با وجود سرمای این منطقه كه سردترین منطقه استان است با استفاده از نصب برزنت در اطراف رودخانه عملیات اجرایی را با سرعت پیش برد و حدود یك ماه پیش این پل به بهره برداری رسید. وی با اشاره به افزایش چند برابری قیمت میلگرد خاطرنشان می كند: ساخت این پل در شرایط كنونی حدود 3 برابر هزینه می برد.
پایانی بر ورود سیل به روستا
وی همچنین هنگام گذر از روستای پالكانلو از اجرای دیوار ساحلی در این روستا با هزینه كرد 200 میلیون تومان خبر می دهد تا دیگر مانند گذشته سیل رودخانه وارد این روستا نشود.
ساخت پل با هزینه یك سوم
از مناطق شمالی شیروان عبور می كنیم و به سمت خسرویه یكی از روستاهای جنوبی فاروج و از جمله روستاهای هدف گردشگری استان می رویم؛ روستای بزرگی كه به واسطه باغ های پر بارش و همچنین رودخانه پر آبش یكی از جاذبه های گردشگری استان محسوب می شود اما مردم این روستا سال های سال برای عبور از رودخانه دچار مشكل بودند. رودخانه ای كه از دل روستا می گذرد و علاوه بر محل عبور اهالی روستای خسرویه، اهالی روستای هشت مرخ باید از آن عبور كنند اما گذر از آن در شرایط معمولی سخت و در شرایط بارانی گاهی غیر ممكن می شد.با توجه به عرض رودخانه در حالی كه عده ای از كارشناسان اعتبار مورد نیاز برای ساخت پل روی رودخانه خروشان خسرویه را یك میلیارد و 800 میلیون تومان تخمین می زدند بنیاد مسكن استان با یك سوم هزینه یعنی اعتبار 600 میلیون تومان احداث پل روی این رودخانه را آغاز كرد و طی ماه گذشته آن را به بهره برداری رساند.
خاطره تلخی كه فراموش نمی شود
وقتی پای صحبت خانواده های «عبدلعلی زاده»، «شكفته» و «مهربان» می نشینیم آنان خاطرات تلخ زیادی از مكافات مردم روستا هنگام عبور از این رودخانه دارند اما تلخ ترین خاطره مردم این روستا به روزگاری بر می گردد كه آب رودخانه 2 كودك این روستا را با خودش برد. به گفته اهالی، مردم این روستا پیش از احداث پل هزینه های زیادی را بابت وارد شدن خسارت به جلوبندی خودروی شان پرداخت می كردند اما امروز صاحب یك پل بزرگ و از این بابت قدردان زحمات بنیاد مسكن هستند. البته اهالی از تأمین نشدن روشنایی پل و جاده دسترسی به آن گلایه داشتند و از ادارات متولی خواهان تأمین روشنایی آن به ویژه برای پیشگیری از تصادفات هستند.
سال پر كار
بنیاد مسكن انقلاب اسلامی خراسان شمالی كه پس از بارش های سیل آسای سال گذشته، سال پر كاری را آغاز كرد. علاوه بر این پروژه های پر هزینه، در دورترین نقاط استان پروژه های دیگری را برای پیشگیری از حوادث مرتبط با بارش باران و سیل به بهره برداری رسانده است یا در حال اجرا دارد. پروژه دیوار ساحلی در روستای زوی مانه و سملقان و پروژه های دیگر در اسفراین و روستای دورافتاده سرانی از جمله دیگر پروژه هایی هستند كه بنیاد مسكن با وجود تورم بالا و در روزهایی كه كرونا افسار گسیخته است، به صورت جهادی در حال اجرای آنان است. فراموش نكنیم بنیاد مسكن استان علاوه بر اجرای این پروژه ها طی 9 ماه گذشته ساخت بیش از 6 هزار واحد مسكونی را در نقاط مختلف استان آغاز كرد كه هم اكنون ساخت این منازل بیش از 95 درصد پیشرفت فیزیكی دارد و امروز هزاران نفر از مردم استان در نقاط صفر مرزی و سخت گذر صاحب منازل نو و مقاوم در برابر زلزله و بارش های سیل آسا شده اند.