به گزارش تراز ، بازوی پژوهشی مجلس با بررسی سرانه مصرف آب شرب در ایران و جهان، راز غیرواقعی بودن قیمت تمام شده آب در ایران را اعلام كرد. بر اساس برخی از محاسبات قیمت تمام شده آب شرب كه در سال گذشته حدود 800 تومان برآورد می شد، در سال جاری به رقم 1200 تا 1500 تومان افزایش یافته است. ارزیابی ها نشان می دهد وجود استهلاك بالا، ساختار گسترده شركت های آب و فاضلاب و همچنین حجم زیاد آب به حساب نیامده در شبكه توزیع همگی باعث افزایش قیمت تمام شده آب شرب در ایران می شود.

به علاوه این موارد باعث می شوند كه نقش سوء مدیریت ها در زیان شركت های آب و فاضلاب از نقش فاصله بین قیمت تمام شده و فروش آب قابل تفكیك نباشد. موضوع مهم دیگر كه باید در تعیین قیمت تمام شده آب مدنظر قرار گیرد، مقوله كیفیت آب ارائه شده از سوی شركت های آب و فاضلاب است. با توجه به اینكه در نقاطی از كشور كیفیت آب شرب ارائه شده مناسب نیست، این امر باید به طور مناسب در تعیین قیمت تمام شده و فروش آب مدنظر قرار گیرد. همچنین فرآیند محاسبه قیمت تمام شده از مبدا تا مقصد باید با یك روش مشخص و قابل قبول صورت گیرد. متاسفانه در حال حاضر فرآیند مذكور به صورت شفاف محاسبه نمی شود كه در نهایت به غیرواقعی بودن قیمت های تمام شده می انجامد. بر اساس گزارشی كه از سوی معاونت پژوهش های زیربنایی و امور تولیدی تهیه شده متوسط مصرف سرانه آب شهری برای كشورهای كم مصرف، متعادل و پرمصرف به ترتیب 110، 160 و 250 لیتر در روز برای هر نفر یا 16، 22 و 35 مترمكعب در ماه برای یك خانوار با بعد 6/ 4 نفر است. از كشورهای كم مصرف می توان به جمهوری چك، بلژیك، آلمان و پرتغال اشاره كرد. از كشورهای با مصرف متعادل نیز می توان به دانمارك، لهستان، كره جنوبی، فرانسه، هلند و انگلیس و كشورهای پرمصرف نیز آمریكا، كانادا، ژاپن و استرالیا اشاره كرد. ساختار متداول برای تعرفه آب بها در كشورهای مختلف شامل چهار نوع شارژ ثابت، شارژ حجمی ثابت، بلوكی افزایشی و بلوكی كاهشی است. در شارژ ثابت پرداخت ماهانه ثابت برای مصارف متغیر در ماه های فصول مختلف سال لحاظ می شود. در شارژ حجمی ثابت پرداخت بر اساس میزان مصرف ماهانه و قیمت ثابت برای تمام مقادیر مصرف است. در روش بلوكی افزایشی، پرداخت بر اساس مقدار مصرف و بر مبنای قیمت فزاینده تعیین شده برای هر مترمكعب آب در هر طبقه یا بلوك است. در این روش برای هر بلوك یا مقدار مشخص از مصرف، قیمتی تعیین می شود و مقادیر مصرف مازاد بر آن مشمول پرداخت با قیمت بیشتر مربوط به بلوك بالاتر می شود. این روش محاسبه هم اكنون در ایران متداول است. در روش بلوكی كاهشی نیز پرداخت بر اساس مقدار مصرف و بر مبنای قیمت كاهنده تعیین شده برای هر مترمكعب آب در هر طبقه یا بلوك است. در این روش برای هر بلوك یا مقدار مشخص از مصرف قیمتی تعیین می شود و مقادیر مصارف مازاد بر آن مشمول پرداخت با قیمت كمتر مربوط به بلوك بالاتر می شود. در سال های اخیر توصیه سازمان های جهانی مبنی بر استفاده از تعرفه بلوكی افزایشی است. در ایران با توجه به محدودیت منابع آب و شرایط اقلیمی این روش بیشتر استفاده می شود. روش بلوكی افزایشی در كشورهای چین، مالزی، هند، سنگاپور، سریلانكا و فیلیپین نیز مورد استفاده قرار می گیرد. بر اساس توصیه سازمان ملل باید حدود 5 مترمكعب آب در ماه برای هر فرد به آسانی در اختیار همه مصرف كنندگان قرار گیرد. همچنین توصیه موكد بانك جهانی این است كه حداكثر سهم هزینه های آب در سبد خانوار نباید از 3/ 3 درصد بیشتر باشد.

رقم مذكور سقف قابل تحمل را نشان می دهد كه بنابر عرف متداول شامل كلیه هزینه های آب و دفع فاضلاب است. در ایران بر اساس اعلام شركت مهندسی آب و فاضلاب كشور، به علت اختلاف بین قیمت فروش و قیمت تمام شده آب شرب، هر ساله زیان ناشی از این اختلاف به صورت زیان انباشته به مبالغ سال های قبل افزوده می شود. مطابق با اعلام این شركت از سال 1383 تا 1393 حدود 100 هزار میلیارد ریال زیان انباشته در شركت های آب و فاضلاب وجود دارد. مطابق با جدول یك، بخش قابل توجهی از قیمت تمام شده آب برای استهلاك هزینه می شود. میزان استهلاك برای شبكه های آب رسانی و نقش چشمگیر آن در قیمت تمام شده آب علاوه بر ریشه های سوءمدیریتی می تواند ریشه در عدم طراحی صحیح شبكه نیز داشته باشد. البته باید عنوان كرد كه روش محاسبه استهلاك و نقش آن در قیمت تمام شده آب با توجه به عمر تاسیسات باید بر اساس مبانی مشخص و پذیرفته شده باشد. با توجه به نامشخص بودن قیمت تمام شده و مالكیت اموال انتقالی از شركت های آب منطقه ای، شهرداری ها، وزارت جهادكشاورزی و شوراهای اسلامی روستاها به شركت های آب و فاضلاب، امكان محاسبه هزینه استهلاك دارایی های فوق غیرممكن است. از این رو لزوم وجود برنامه ای مدون و قانونی درخصوص انتقال مالكیت اموال فوق به منظور محاسبه دقیق استهلاك، كاهش آن همچنین شناسایی صحیح قیمت تمام شده دارایی ها احساس می شود. علاوه بر این نقش هدررفت آب در شبكه های توزیع در محاسبه قیمت تمام شده آب نیز موثر است.

متوسط درصد آب به حساب نیامده در كشور 25 درصد است. این رقم معادل 4/ 1 میلیارد مترمكعب در سال است. از این مقدار 4/ 13 درصد مربوط به تلفات واقعی، 9/ 9 درصد مربوط به تلفات ظاهری و 7/ 1 درصد نیز مربوط به مصارف مجاز بدون درآمد است. با لحاظ حداكثر تلفات مجاز به میزان 10 درصد بر اساس استانداردهای جهانی، ارزش ریالی كل آب به حساب نیامده سالانه حدود 5313 میلیارد ریال می شود. با توجه به اینكه رقم مذكور در زیان انباشته شركت های آب و فاضلاب لحاظ می شود، باید نقش این موضوع در محاسبه زیان انباشته، قیمت تمام شده و قیمت فروش آب مورد توجه قرار گیرد.

گستردگی ساختار شركت های آب و فاضلاب را می توان سومین ضلع مثلت نامرئی رشد آب بها در كشور دانست. براساس آمار اعلام شده در حال حاضر 35 شركت آب و فاضلاب شهری و 30 شركت آب و فاضلاب روستایی در كشور فعال هستند كه همگی به عنوان زیر مجموعه شركت مهندسی آب و فاضلاب كشور فعالیت می كنند. آنچه مسلم است یكی از عوامل افزایش قیمت آب، گستردگی ساختار این شركت ها است. به طوری كه براساس آمار ذكر شده 27 درصد قیمت تمام شده آب مربوط به هزینه های نیروی كار و 8 درصد مربوط به خدمات قرار دادی است. واضح است كه یكی از عوامل افزایش قیمت آب، گستردگی ساختار این شركت ها است. ساختار خاص هر شركت مشتمل بر مدیر و معاون مربوطه همچنین عدم تلفیق شركت های آب و فاضلاب شهری و روستایی است كه چندین بار مطرح شده است كه همگی باعث گستردگی ساختار این شركت ها شده و نتیجه ای جز كاهش بهره وری نیروی انسانی و افزایش قیمت تمام شده آب نخواهد داشت.

منبع: دنیای اقتصاد


كلید واژه ها :
- قبض آب
- وزارت نیرو
- آب و فاضلاب

مطالب مرتبط
لینكستان

نظر خود را ارسال كنید! نام شما
ایمیل اطلاعات این فیلد خصوصی است و منتشر نمی گردد.

دیدگاه
نظرات حاوی متن تبلیغاتی، متن فارسی با حروف لاتین (فینگلیش)، توهین و الفاظ ناشایست، نمایش داده نخواهد شد.

2 بعلاوه 1 میشود