خبرگزاری آریا-در طرح تحقیق و تفحص از شركت كشت و صنعت كارون و شركت توسعه نیشكر و صنایع جانبی آن به مواردی همچون میزان دریافتی مدیران این شركت و رها شدن پساب ها در تالاب شادگان اشاره شد.
به گزارش خبرگزاری آریا، مجید ناصری نژاد رئیس مجمع نمایندگان استان خوزستان متن تحقیق و تفحص از نیشكر تصویب شده در مجلس برای درج در رسانه ها را به شرح زیر اعلام كرد:

مقدمه:
شاید جالب باشد بدانید تحقیق و تفحص از صنعت نیشكر خوزستان در مجلس چهارم مطرح و در مجلس پنجم با بیش از 900صفحه كار كارشناسی كارشناسان كشاورزی و آب و خاك، انجام شد، اما هیچ گاه در صحن علنی گزارش آن قرائت نشد. در مجلس ششم نیز در این زمینه، از وزیر كشاورزی وقت و فعلی، جناب آقای دكتر حجتی سوال شد كه توضیحات ایشان قانع كننده نبود و سوال به كمیسیون كشاورزی رفت. نكته تأسف آور آن است كه حتی وعده هایی كه در آن زمان، یعنی سال1381 توسط وزیر كشاورزی مطرح شده، تاكنون اجرایی نشده است و مشكلاتی كه در آن زمان مطرح بوده اند، در حال حاضر بسیار حادتر و خطرناك تر شده اند. در ادامه به اهم این موضوعات می پردازیم.

سوال های تحقیق و تفحص از نیشكر:
شركت توسعه نیشكر تا سال 94 زیان ده بوده است
1-سوال اصلی: چرا علی رغم هزینه های بسیار در صنعت توسعه نیشكر و گذشته حدود سه دهه از به بهره برداری رسیدن آن، هنوز كشور از صنعت مذكور بهره محسوسی نبرده است؟
در رابطه با این سوال باید به این نكته توجه كنیم كه بنا به اذعان مسئولین "شركت توسعه نیشكر و صنایع جانبی آن" این شركت تا سال 94، زیان ده بوده و بعد از 25 سال كار به نقطه سر به سر رسیده است. این موضوع خود نشانگر عدم كارایی و بازدهی مناسب صنعت نیشكر در استان خوزستان با توجه به وضعیت آب و هوا طی سالیان اخیر و اكوسیستم آن می باشد. با توجه به بحران كم آب و وجود مشكلات آبی فراوان برای كشاورزان خوزستانی، بیش از 50 درصد آب كشاورزی خوزستان، برای آبیاری مزارع نیشكر مصرف می شود. از نیشكر در ادبیات بین المللی به عنوان هیولای آب نامبرده می شود و در دستور العمل های تجویزی سازمان ملل، مناطقی مناسب برای كشت محصول نیشكر هستند كه بارس سالیانه آن ها حدود 1500 تا 2500 میلی متر باشد، مانند مناطق استوایی، نه ایران، با متوسط سالیانه بارش زیر 200 میلی متر. وقتی این میزان بارندگی وجود ندارد، لاجرم باید آب های سطحی و تحت الارضی استفاده شود. صنعت نیشكر بیش از 15 درصد آب كارون را مصرف می كند.
سوال اصلی اینجاست، اگر به هر دلیلی زمان تصمیم بر ایجاد این صنعت در خوزستان گرفته شده است، تا كی باید با دوپینگ، این صنعت را مفید جلوه داده و كار آن را ادامه دهیم؟ متأسفانه خشت اول این پروژه كج گذاشته شده و مطالعات زیست محیطی آن بعد از احداث مزارع و در دهه 70 آن هم به صورت محدود و سطحی انجام شده است. یكی از معضلات اساسی ناشی از این عدم مطالعات، نبود فكر اصولی و منطقی در مورد پساب های تولیدی به عنوان مهم ترین آلاینده های نیشكر است. در بخش پنجم به ادامه این بحث می پردازیم.

اجازه وزارت جهاد كشاورزی به تولید كنندگان نیشكر برای واردات نیشكر
2- میزان تولید شكر در صنایع نیشكر چقدر است و آیا این حقیقت دارد كه خود این شركت اقدام به واردات شكر می نماید؟
توضیحات ارائه شده توسط مسئولین شركت نیشكر در ارتباط با اجازه وزارت جهاد كشاورزی به تولید كنندگان نیشكر برای واردات نیشكر در راستای كنترل قیمت قانع كننده بود.

پرداخت های میلیاردی به اعضای اصلی هیأت مدیره مجموعه های نیشكر
3- مقدار دریافتی مدیران این صنعت چقدر است و بر چه اساسی این مقدار دریافتی مشخص می شود؟
متأسفانه مدیران مجموعه های نیشكر از پاسخ به این سوال طفره رفته اند و با توجیهات نظیر آنچه در جریان فیش های حقوقی می شنویم كه "تمام پرداخت ها قانونی بوده و در اختیار سازمان بازرسی كشور قرار می گیرد" اما شنیده ها حاكی از پرداخت های میلیاردی سالانه به اعضای اصلی هیأت مدیره است. لیست این حقوق های نجومی در شبكه های اجتماعی منتشر شده است و تاكنون از سوی عوامل این صنعت حتی تكذیب هم نشده است. اغلب این افراد هم بازنشسته هستند.
این در حالی است كه در طی سالیان اخیر بارها و بارها نیروهای این مجموعه و پیمانكاران با مشكل عدم پرداخت حقوق مواجه بوده اند و گاهی بیش از 3 ماه حقوق پرداخت نشده است.

استفاده از از قدیمی ترین روش های برداشت نیشكر
4- چرا برخلاف مقررات محیط زیست، این شركت همچنان به سوزاندن و برداشت نیشكر به صورت سوخته و همچنین سوزاندن تفاله ها ادامه می دهد؟
یكی از قدیمی ترین روش های برداشت نیشكر، برداشت به صورت سوخته است. در این روش برای از بین بردن شاخ و برگ اضافی نیشكر، آن ها را می سوزانند، سپس با كمك داس، ساقه نیشكر را می برند.
برخلاف ادعای مسئولین صنعت نیشكر، كه مدعی برداشت به صورت سبز هستند، در بسیاری از موارد دود و خاكستر ناشی از سوازندن نیشكر توسط باد به مناطق مسكونی شهری و روستایی رسیده و حتی موجب به مهاجرت مردم منطقه می شود. این كار برخلاف تمامی پروتكل های محیط زیستی انجام می شود و مدیریت مجموعه حاضر به خرید دستگاه های مكانیزه به تعداد كافی جهت برداشت محصول به روش سبز نیست. آتش زدن مزارع علاوه بر اینكه هوا را با انتشار از مونواكسید كربن آلوده می كند، تشدید پدیده گازهای گلخانه ای، انهدام بافت خاك، كاهش رطوبت خاك و در نتیجه افت محصول، از بین رفتن موجودات زنده محیط، فرسایش شدید خاك، كاهش حاصلخیزی زمین و كاهش تحمل گیاهان زراعی در برابر آفات، بیماری ها و خشكی، همچنین از بین رفتن زیستگاه های پرندگان و از همه مهمتر بیمار های ریوی برای ساكنین این مناطق را نیز به دنبال دارد.
دود ناشی از این آتش سوزی ها به حدی زیاد است كه حتی موجب كاهش دید رانندگان در جاده های اطراف این طرح ها شده است و موجب ایجاد تصادف های رانندگی نیز می شود.
همچنین برای از بین بردن تفاله های نیشكر (باگاس) و بقایای كاه و كلش از كشت سال قبل، باز هم از روش سوزاندن استفاده می شود. طبق گزارش های رسیده این شركت نخاله ها را شبانه آتش می زنند تا كسی متوجه نشود در حالی كه شب ها به دلیل خواب بودن مردم می توانند این سموم راحت تر به ریه ها وارد شود و قطعاً مضرتر باشد. در این صورت حتی كاركنان آن شركت نیز دچار بیماری های خطرناك می شوند. بقایای گیاهی نیشكر ماحصل مصرف آب و كود فراوانی است و از سویی ارزش صنعتی بالایی دارد، لذا سوختن آنها یعنی سوءمدیریت در بهره برداری از منابع و اتلاف آنها.
حدود 3 سال است كه اداره حفاظت از محیط زیست خوزستان، در این رابطه از صنایع نیشكر شكایت كرده است اما تاكنون این پرونده معلق مانده است.
از دیگر تخلفات زیست محیطی این شركت، می توان به سمپاشی های هوایی بدون اطلاع به مردم منطقه و با استفاده از سموم منسوخ و بسیار خطرناك و سرطان زا اشاره كرد.
این در حالی است كه بسیاری از روستاها در حاشیه طرح وجود دارند و مردم نزدیك طرح ساكنند و برخی روستاها مانند روستای سفحه در وسط مزارع نیشكر قرار دارد. وضعیت سفحه بسیار نگران كننده است. این مردم در محاصره كامل شركت نیشكر قرار دارند.
سالیان سال است كه چندین هزار تن نمك وارد محیط از جمله رودخانه های كارون می شود
5- رها كردن پساب های نیشكر بدون تصفیه در تالاب شادگان و سایر تالاب های استان بر چه اساسی صورت می گیرد؟
متاسفانه پساب های نیشكر در دوره های مختلف در مناطق مختلف رهاسازی شده است كه در هر منطقه موجب ایجاد مشكلات عمومی و خاص آن منطقه شده است. در حال حاضر پساب واحد امام خمینی شعیبیه به رودخانه كارون، واحد دهخدا، به تالاب هورالعظیم، واحدهای شرق كارون (دعبل خزاعی، سلمان فارسی و فارابی) به تالاب شادگان و واحدهای غرب كارون (میرزاكوچك خان و امیركبیر) به اراضی شمال شرق خرمشهر تحت عنوان حوضچه های تبخیری (معروف به تالاب نیشكر) هدایت می شود.
مسئولان این شركت ها در مغالطه ای آشكار، اعلام می كنند با توجه به احداث تصفیه خانه در مسیر این زهاب ها، شوری آن به میزان استاندارد رسیده است، اما این در حالی است كه حجم این پساب ها بسیار زیاد و ارز دبی خیلی رودخانه های كشور بیشتر است. علاوه بر موجودی نمك و شوری بالا، مقداری هم نهاده های كشاورزی مثل علف كش در آنها وجود دارد. به عبارتی سالیان سال است كه چندین هزار تن نمك وارد محیط از جمله رودخانه های كارون می شود. اگرچه عمده این نمك با آب عبور می كند اما علاوه بر اینكه مصرف كنندگان را تحت تاثیر قرار می دهد زمین های اطراف رودخانه را هم متاثر می كند. این از جمله مشكلات عمومی همه طرح های نیشكر است،

اما مشكلات اختصاصی مناطق مختلف:
درخصوص تالاب شادگان، متاسفانه كل پساب در بخش شیرین تالاب و بخش شمالی تخلیه می شود، یعنی در بهترین و ناب ترین قسمت تالاب، البته عمق فاجعه هنوز خودش را خوب نشان نداده، چرا كه در ظاهر به نظر می آید موجودی آب تالاب را بیشتر می كند اما در واقع به دلیل پدیده خشكسالی و كم آبی تالاب تاثیرگذاری آب شور بر تالاب شیرین بیشتر است. در اكثر ایام سال میزان پساب ها بر آب شیرین غلبه كرده است. گاهی میزان آب رودخانه جراحی صفر شده ولی پساب های كشاورزی، روان آبهای سطحی و فاضلاب های شهری چند برابر شده است.
و یا در مورد تالاب بین المللی هورالعظیم كه بین ایران و عراق مشترك است، ورود این زهاب به این تالاب، حتی باعث آسیب به اكوسیستم بین النهرین شده است كه احتمالا در آینده از موارد اختلاف آمیز بین ایران و عراق خواهد شد.
و یا در مورد كارون، در كارون به عنوان اكوسیستم آب شیرین موجودات با شوری دوهزار میكروموس انطباق پیدا كرده اند و اگر شوری چهار هزار به آن تخلیه شود به آن شوك وارد می شود. ضمناً نباید فقط به واحد EC و غلظت توجه كنیم بلكه باید بار آلودگی را نیز در نظر بگیریم یعنی حاصل ضرب غلظت پساب در دبی آن. مثلا پساب با شوری چهار هزار میكروموس بر سانتیمتر، شوری تنها یك واحد است و محاسبه نشان می دهد پساب ها در حجم وسیعی تخلیه می شوند (حدود هفت مترمكعب بر ثانیه) كه مقادیر زیادی نمك وارد رودخانه می كنند.
در مورد حوضچه های تبخیری خرمشهر، آن چیزی كه در اراضی شمال شرق خرمشهر تحت عنوان تالاب نیشكر یا حوضچه های تبخیری با تخلیه پساب نیشكر ایجاد شده، هیچكدام حوضچه تبخیری نیست، بلكه رهاسازی آب شور در اراضی بدون صاحب است. حوضچه تبخیری تعریف و اصولی علمی دارد، باید طراحی و بعد ساخته شود، زیرسازی مناسب داشته باشد و ایزوله شود تا آب شور به زمین نفوذ نكند كه اینها انجام نشده است. در نتیجه موجب شوری زمین آن منطقه شده است.
پساب كارخانه الكل و خمیرمایه شركت توسعه نیشكر (سالیانه بالغ بر 2 میلیارد لیتر) كه در محدوده 70 هكتاری رهاسازی می شود از نظر زیست محیطی بسیار سمی و خطرناك است و به شدت سفره های آب تحت الارضی را آلوده می كند، چرا كه با وجود كسب درآمد هنگفت از كارخانجات الكل و خمیرمایه مسئله این آلودگی مرتفع نشده؟ سطح وسیعی از منطقه را خطرات این پساب تهدید می كند و به جان و مال مردم اهمیتی داده نمی شود.

اشتغال افراد غیربومی در شركت توسعه نیشكر
6- چرا برخلاف تاكید مسئولان استانی و مقررات به كارگیری نیروهای بومی در آن شركت از نیروهای غیربومی استفاده می شود؟
باز هم در جوابیه ارسال شده مغالطه صورت گرفته است و با این توجیه كه اكثر نیروهای این شركت در روستاها و شهرهای همجوار ساكن هستند، این انتقاد را ناوارد دانسته اند. این در حالی است كه خصوصاً در واحدهای جنوبی صنعت نیشكر، اولاً افراد غیربومی آن منطقه چه در سطح استان، و چه در سطح كشور، مشاغل اصلی و مهم را در دست دارند و نیروهای به نسبت بومی تر، مشاغل رده پایین، آن هم با قراردادهای بسیار كوتاه مدت زیر یك سال مشغول به كار هستند. ثانیاً، بله، افراد در شهرها و روستاهای مجاور ساكن هستند، اما اهل این منطقه نیستند و قبل از اشتغال به كار در این منطقه حضور نداشتند، یعنی مشكل بیكاری منطقه مرتفع نشده است. خیلی از این افراد حتی خانواده های خودن را نیز به همراه نیاورده اند و در شهرهای دیگر ساكن هستند.
بجز دلایل منطقی كه هر عقل سلیمی حكم می كند مزایای طرح های بزرگ باید ابتدا برای منطقه اجرای پروژه باشد، بسیاری از زمین های مزارع نیشكر، با وعده اشتغال از مالكان آنها خریداری شده است، كه متاسفانه این وعده به هیچ عنوان عملیاتی نشده است.
از دیگر شائبات در مورد صنعت نیشكر، عدم رعایت قانون مشاغل سخت و زیان آور و مزایای آن و بازنشستگی پیش از موعد آنهاست كه بنا با اظهار نیروهای شركت با تغییر عناوین شغلی مثلا كارشناس به ناظر از اجرای این قانون سر باز می زنند.
یكی دیگر از مشكلات نیروهای بومی، رفتارهای تبعیض و تحقیرآمیز و زننده مدیران این مجموعه است و گزارش هایی حتی از ضرب و شتم نیروهای بومی به ما رسیده است كه فعلا و در این مجال فرصت پرداختن با آن نیست. این مسائل باعث ایجاد چندین فقره درگیری، اقدام به خودكشی، تحصن و ترك كار توسط كارگران مظلوم این شركت شده است.
یكی از تبعات این نیروهای غیربومی خصوصاً در سطح مدیران مجموعه، پرداخت حق ماموریت، هزینه های سفر با هواپیما و هتل و... است كه به صورت مستمر به افراد رده بالای این مجموعه پرداخت می شود.
علاوه بر این موارد مذكور، مسائل فراوانی مانند مصرف آب بیش از حد مجاز، اتلاف منابع انسانی و مادی، رفتار بسیار بد با مردم منطقه و عدم رعایت توافقات صورت گرفته در زمان عقد قرارداد خرید زمین و... موجود است كه به دلیل اطاله كلام از بیان آنها خودداری می كنیم.