مرگ مشكوك هزاران پرنده در تالاب میانكاله در شرق مازندران باعث دوخته شدن همه نگاه ها به این منطقه شد؛ پرندگانی كه هنوز هم مشخص نیست دقیقا به چه علتی جان خود را از دست داده اند.

وطن امروز نوشت: در روزهایی كه همه حواس ها به گسترش كرونا در جهان است و روزانه اخبار زیادی از این دست منتشر می شود، در 10 روز اخیر بیش از 10 هزار پرنده مهاجر به مشكوك ترین حالت ممكن در میانكاله مازندران جان شان را از دست داده اند. 10 روز از این ماجراها می گذرد و حالا مرگ ومیر پرندگان مهاجر به استان گلستان رسیده است و هنوز از علت دقیق بروز آن خبری نیست.

مرگ مشكوك هزاران پرنده در تالاب میانكاله در شرق مازندران باعث دوخته شدن همه نگاه ها به این منطقه شد؛ پرندگانی كه هنوز هم مشخص نیست دقیقا به چه علتی جان خود را از دست داده اند. «درحال حاضر نمونه ها به آزمایشگاه فرستاده شده اما احتمال آنفلوآنزا و نیوكاسل منتفی است.» این بخشی از خبری است كه روزبه روز تكمیل تر می شود. ابتدا تعداد لاشه های یافت شده به سه هزار و بعد از آن به چهار و پنج هزار لاشه رسید، اما اكنون آمار این تلفات به بالای 10 هزار قطعه رسیده است. آقای حسینعلی ابراهیمی كارنامی، مدیركل محیط زیست استان مازندران گفته است: مجموع تلفات پرندگان مهاجر جمع آوری شده، از 12 هزار لاشه نیز عبور كرده است.

ابراهیمی روز گذشته به رسانه ها گفت: در 10 روز گذشته با بسیج همه امكانات و فراخوان نیروها از شهرستان ها و با در اختیار قراردادن تجهیزات مورد نیاز و با حمایت مجموعه استانداری مازندران و برخی دستگاه های ذی ربط مانند سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شهرستان های گلوگاه و بهشهر، شیلات استان و... لاشه پرندگان تلف شده در ساحل و خلیج میانكاله، جمع آوری و طبق نظر سازمان دامپزشكی دفن بهداشتی انجام شد.»

علت تلفات میانكاله چه بود

چند روز بعد از تلف شدن پرندگان در میانكاله، آقای عیسی كلانتری، رییس سازمان حفاظت محیط زیست، ترشح سم بوتولیسم در تالاب را عامل مسمومیت پرندگان اعلام كرد اما به عقیده برخی دامپزشكان هرچند مسمومیت علت قطعی این اتفاق است ولی ترشح سم بوتولیسم نمی تواند تنها عامل این ماجرا باشد. آنها معتقدند احتمال عامل انسانی و رفتار تعمدی در مسموم كردن بخشی از تالاب میانكاله برای كشتار پرندگان به مراتب بیشتر از سم بوتولیسم است.

كلانتری حدود 10 روز بعد از مرگ ناگهانی پرندگان در تالاب میانكاله گفت از آنجا كه آب تالاب راكد است و جریان ورودی ندارد و در چند روز اخیر هم بارندگی رخ نداده، شرایط بی هوازی برای باكتری ها ایجاد و سم بوتولیسم ترشح شده است و اگر شرایط بی هوازی ایجادشده سریعا در تالاب از بین برود، تولید سم باكتری ها كاهش پیدا كرده و تالاب به حالت عادی بازخواهد گشت؛ اما كارشناسان محیط زیست و دامپزشكان زیادی معتقد هستند كه مرگ پرندگان فقط به علت ترشح سم نیست زیرا اگر سم بوتولیسم ترشح می شد، فقط پرندگان را تلف نمی كرد، بلكه ماهی ها را نیز از بین می برد اما اتفاق رخ داده تنها به مرگ اردك سرحنایی، چنگر و فلامینگوها انجامیده است.

بنا بر ادعای این كارشناسان حوزه محیط زیست سموم براساس نوع شان یا در سطح آب باقی می مانند یا به عمق آب می روند؛ به همین دلیل در برخی موارد ماهی ها و در برخی موارد پرندگان را مسموم می كنند اما سم بوتولیسم بر هر دو دسته تأثیر خواهد گذاشت.

تلفات پرندگان مهاجر

آنقدر موج اخبار تلخ و عجیب و اتفاقات گوناگون سنگین و پیاپی بود كه آنطوركه باید و انتظار می رفت به این ماجرای مهم توجه نشد. رسانه های رسمی را هم كه زیر و رو می كنیم، مطلب تحلیلی خاصی نمی بینیم. به هرحال موج اطلاعات مخابره شده از میانكاله قطع نشده و ماجرا در حد همین روایات ضدو نقیض مانده بود تا اینكه روز یكشنبه خبری درباره تلف شدن تعداد دیگری از پرندگان مهاجر این بار در استان گلستان منتشر شد.

بالاخره پس از انتشار عكس هایی در این باره در شبكه های اجتماعی؛ آقای محسن عبدالوند، معاون سلامت اداره كل دامپزشكی گلستان اعلام كرد: كارشناسان پایش دریایی این اداره در محدوده شهرستان بندرگز لاشه چهار قطعه پرنده تلف شده از نوع چنگر را از خلیج گرگان جمع آوری كردند. در محدوده پیرامونی جزیره آشوراده نیز یك لاشه فلامینگو توسط این اكیپ از آب خارج شد.

البته این مقام مسوول در دامپزشكی هرگونه اظهارنظر در مورد دلایل مرگ این گونه جانوری و ارتباط احتمالی این تلفات با مرگ ومیر روزهای اخیر پرندگان در مازندران را به بررسی بیشتر و انجام آزمایشات تكمیلی موكول كرد؛ اما وی در ادامه صبحت هایش گفت: وضعیت زیستگاه های گلستان از لحاظ بیماری پرندگان وحشی پایدار است و به احتمال فراوان این گونه های كشف شده بر اثر رخدادهای طبیعی مانند جزر و مد یا تندباد به گلستان منتقل شده اند.

در این بین خبری درباره مرگ تعداد زیادی از پرندگان سار در استان خراسان شمالی نیز در خلال این حوادث توجه همگان را به خود جلب كرد. مرگ دسته جمعی و مشكوك شماری از سارها، در جوی آب و معابر اطراف میدان بازرگانی بجنورد، مركز خراسان شمالی، سبب نگرانی مردم این منطقه شده است. دامپزشكی این استان هم اعلام كرده كه علت این حادثه در دست بررسی است.

سناریوی انتقام

شیوع آنفلوآنزا یا نیوكاسل بین پرندگان تلف شده سناریویی بودكه از همان روزها و ساعات ابتدایی رد شد. با این وجود فاطمه رودباری، عضو هیات علمی گروه ویروس شناسی دانشگاه مازندران در واكنش به تلف شدن چندهزار پرنده مهاجر در میانكاله اظهار كرد: «تلف شدن چندهزار پرنده بر اثر ویروس نمی تواند در آن واحد رخ دهد، چراكه تلف شدن پرندگان بر اثر ویروس به دوره و زمان نیاز دارد. وقتی پرندگان در هوای بسته باشند، آنفلوآنزا از طریق تنفس به آنها منتقل می شود. پرندگان تلف شده در هوای آزاد بودند و بیماری آنفلوآنزا یا نیوكاسل بین این پرندگان غیرممكن است. پاشیدن دانه های سمی از طرف شكارچیان، آلودگی آب ها و واردشدن آب فاضلاب در تالاب ها از عواملی هستند كه در تلف شدن پرندگان دور از انتظار نیست.»

گفتنی است میانكاله به جز بهمن سال جاری، فقط یك بار دیگر شاهد تلف شدن تعداد زیادی از ماهیان و تعداد اندكی از پرندگان بود؛ زمستان 73. در آن سال ناگهان میزان قابل توجهی از قسمت های جنوب غربی میانكاله پر از لاشه های پرنده زمستان گذران شد؛ آنقدر وضعیت بد بود كه تا ماه ها بوی تعفن همچنان پایدار بود و تقریبا همه محلی ها مطمئن بودند این اتفاق از كجا آب می خورد، تعدادی شكارچی محلی در تالاب چند لیتر سم آفت ریختند. با این حال اگرچه فعالان محیط زیست احتمال ورود مواد شیمیایی استخرهای پرورش ماهی و مواد ضدعفونی مرغداری ها را هم رد نمی كنند اما تلف شدن پرندگان از گونه های مختلف در یك منطقه خاص احتمال انتقام گیری را قوت می بخشد.