رانش زمین یكی از پیامد های مخرب سیل است كه باعث از بین رفتن راه های اصلی بین شهر ها و روستاها، نابودی محصولات كشاورزی و خسارت های متعدد دیگر می شود.
از بجنورد مركز استان خراسان شمالی كه به طرف جنوب غرب حركت می كنی، پای در جاده ای می گذاری كه به جاده قدیم بدرانلو معروف است؛ مسیری سرسبز كه وجود باغ ویلا های زیبا و رنگارنگ و باغ های انگور كلاهداری، قشنگی مسیر را دو چندان كرده و تعطیلات آخر هفته پذیرای مسافران زیادی است. این جاده آسفالته حتی در زمستان هم تفرجگاه زیبایی برای خانواده ها و برف بازی برای بزرگتر ها وكوچكتر ها است. بعد از پیمودن 21 كیلومتر و گذر از روستای صنعتی بیدك، قره نوده، تیمورتاش و حصار (معروف به قُزه قلعه) و گذشتن از یك پیچ خطرناك به روستای كوهستانی باصفا و با چشم اندازی زیبا می رسیم.
برای تماشای رودخانه زیبا و چشم انداز زیبای كوه های سفیدپوشش و برف بازی به این منطقه سفر نكردیم بلكه بارش های گسترده سال اخیر، رانش زمین و نگرانی مردم این منطقه، ما را راهی این روستا می كند.
بنا به دعوت یكی از اهالی این روستا قدم به داخل این روستا می گذاریم روستایی با شیب تند و قدمت سیصد ساله با نام قدیم محمد امین كه بعد ها به گُلی تغییر نام یافته است. هر چند بر اثر زلزله بهمن سال 1375 و 23 اردیبهشت 96 و رانش های پی درپی زمین، از بافت قدیمی روستا چیزی به چشم نمی خورد.
به گفته حسین آقا خاوری، درایام تعطیلات كه مردم سرگرم عید دیدنی و دید و بازدید بودند، با بارش پی در پی دو روزه باران، زمین جنوب غربی و قسمت شرقی روستا شكاف برداشت و خانه ها آرام، آرام ترك برداشت، تخریب شد و در زمین فرو رفت.
خاوری با دست به قسمتی از محل رانش اشاره می كند و می گوید: اینجا باغ ویلایی وجود داشت كه در دو ساعت، كاملا خراب شد و در زمین فرو رفت و صاحب آن حتی فرصت نكرد اثاثیه اش را بیرون بیاورد.
تخریب 100 درصدی ده واحد مسكونی و ترك خوردن بیش از 100 منزل
آقای مداحیان یكی از اعضای شورای اسلامی روستا كه متوجه حضور ما در این محل شده از ما دعوت كرد به قسمت های دیگر روستا كه خانه ها دچار رانش شده، سری بزنیم.
با حاج موسی همراه شدیم و به خانه هایی سر زدیم كه گر چه به طور كامل خراب نشده بودند، اما به سبب ترك هایی كه برداشته بود، دیگر قابل سكونت نبود.
ناشنوا، اما امیدوار
با مشاهده محل رانش از نزدیك متوجه می شویم صاحب دو تا از خانه ها ی تخریبی متعلق به برادران ناشنوا، ایوب و تقی است.
به سراغ ایوب می رویم كه خانه اش به كلی تخریب شده است با ایما و اشاره با ما صحبت می كند، زنش در ادامه صحبت های آقا ایوب به ما می گوید بعد از اینكه قسمتی از خانه ما بر اثر رانش خراب شد، به كمك همسایه و فامیل، اثاثیه مان را از زیر آوار درآوردیم و به خانه پسر عمه شوهرم نقل مكان كردیم.
شرف خانم همسر آقا ایوب از بی مهری روزگار گلایه می كند و می گوید ما دیگر از كجا پول بیاوریم تا خانه دیگری بسازیم؟!
اما ایوب امیدوار است و می گوید تلاش می كنم تا خانه ای در باغ خودمان بسازم.
تقی برادر ناشنوای كوچكتر كه با چهار سر عائله در همان خانه های ترك خورده ساكن است، انگار حرفی برای گفتن ندارد و تلاش من برای مصاحبه با او و خانواده اش بی نتیجه می ماند.
دوباره با حسین آقا همراه می شویم كه آثار رانش در منزل او هم بسیار مشهود است.
او می گوید: دو سال پیش با گرفتن وام، سرپناهی برای خانواده خود ساختم ولی اكنون خانه غیرقابل سكونت است و آبی كه از زیردیوار خانه اش بر اثر جابجایی زمین روان شده، قابل مشاهده است.
حسین آقا كه در تهران، كارگر نانوایی است یك خانواده پنج نفره دارد و دیگر امیدی به ساختن دوباره خانه ندارد.

مهلت 48 ساعته برای تعیین تكلیف مناطق آسیب دیده از رانش زمین
رضا رجب زاده معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار، دهم خردادماه 98 در جمع دستگاه های خدمات رسان، با قدردانی از خدمات انجام شده، از بنیاد مسكن خواست در مدت 48 ساعت با تعیین زمین و اعلام نرخ وام، راه حل مشكلات مردم مناطق آسیب دیده از رانش زمین را مشخص كند.

وعده ای كه محقق نشد
اكنون از مهلت 48 ساعته، حدود پنج هزار و 136 ساعت می گذرد، اما وعده او همچنان روی كاغذ مانده و اهالی روستا همچنان نگران وضعیت زندگی خود هستند
زندگی زیر سایه تهدید رانش زمین
اهالی گُلی یك سالی است كه با تهدید رانش زمین روزگار خود را با نگرانی سپری می كنند.
آقای محمدی 75 ساله یكی از اهالی ریش سفید روستا می گوید: در طول سالیان گذشته نیز در محله های مختلف این روستا شاهد رانش زمین و خسارت به منازل و زمین های زراعی و باغ ها بوده ایم.
به گفته ی وی برخی از زمین های زراعی و باغ ها در این روستا در دهه های گذشته به طور كلی تخریب شده است.
در این روستا حدود 10 سالی است كه طرح هادی اجرا شده و در برخی محله ها بر اثر رانش سنگ فرش كوچه ها به طور كامل از بین رفته است.
این سؤال در ذهن من بود كه مگرقبل از اجرای طرح هادی، مطا لعه طرح و بررسی خاك و زمین از سوی مهندسین مربوطه انجام نشده بود؟
قطعا اگر مطالعه انجام شده باشد حتما متولیان امر متوجه شدند كه این روستا مستعد رانش بوده و باید در اجرای طرح های بهسازی تجدید نظر می شد.
پیگیری جواب این سوال از سوی مسئولین بنیاد مسكن قانع كننده نبود.
از این موضوع می گذریم.
اكنون محله های دیگری در پایین دست این روستا در معرض رانش است و اهالی در حالی بارش باران را طلب می كنند كه با هر بار بارندگی، زیر پایشان خالی تر می شود.
شمع كوبی نكردیم ...
مدیركل مدیریت بحران استانداری خراسان شمالی با اشاره به وقوع رانش زمین در 17 روستا در پی بارش های بهار امسال و مشكلات ناشی از آن می گوید: اولویت ما برطرف كردن مشكلات روستای گُلی است، اما برطرف كردن آن نیاز به برنامه جامع دارد.
جواد نظری مدیر كل مدیریت بحران استان اظهار می كند: مطالعات توسط شركت مشاور در این روستا انجام شده ودر مرحله اجراست، طبق مطالعات مشاور باید آنجا یك سری اقدامات پیشگیرانه صورت بگیرد كه مهمترین آن شمع كوبی است.
برای تثبیت زمین باید در محل های رانش شمع كوبی 15 متری انجام شود.
از طرفی نظری می گوید:، چون پروژه شمع كوبی مبلغ بالایی نیاز دارد و هم عملیات سنگینی است نیاز بود كه از طریق مناقصه و پیمانكار انجام شود كه مراحل مناقصه یك الی دو ماه طول می كشد.
او با انتقاد از عقب ماندگی ساخت و ساز مسكن های تخریبی در مناطق آسیب دیده، می افزاید: اگر شمع كوبی انجام شود دیگر نیاز به جابجایی سایر منازل مسكونی نیست و اهالی می توانند در زمین خود منازل مسكونی بسازند.
به گفته اهالی تا دو ماه آینده براثر بارش های زمستان خانه هایی كه ترك جزئی خورده امكان دارد به طور كلی تخریب شود.
كمك مالی شده است
معاون بنیاد مسكن استان نیز می گوید: خانه هایی كه در معرض رانش بودند كمك اجاره بهای 6 میلیونی هر ماه 500 هزارتومان برای 109 خانواده پرداخت كردیم، تا به منطقه ایمن نقل مكان كنند.
علی روحانی تصریح می كند: بعد از ایمن سازی و شمع كوبی مابقی زمین ها برای ساخت و ساز ایمن خواهند بود.
همچنین به همه كسانی كه منازلشان در معرض رانش است 55 میلیون تسهیلات داده می شود علاوه برآن، كمك بلاعوض معیشتی 10 میلیون پرداخت می شود.
به گفته روحانی تاكنون 131 نفر به بانك معرفی شدند و با 129 نفرانعقاد قرارداد شده است و تلاش می شود تا پایان امسال 17 منزل را در سمت توسعه روستا به سرانجام برساند.
مشاور پژوهشكده سوانح طبیعی، طرح پایدار سازی روستا را ارائه داد و همچنین سمت توسعه روستا را برای كسانی كه زمینشان به طور كامل تخریب شده و قابل ساخت و ساز نیست در نظر گرفته است.
اما مهدی صداقتی دهیاراین روستا می گوید: بنیاد مسكن بستر سازی كرده و زمین را برای شمع كوبی و دیوار ساحلی آماده كرده، اما برای پایدار سازی زمین های در معرض رانش و ساخت و ساز خانه ها در جهت توسعه روستا هنوز كار انجام نشده است.
آبان ماه دركل روستا 25 نفر برای جابجایی ثبت نام كردند بعد این میزان به 12 نفركاهش یافت، اما هنوز بنیاد مسكن موافقت نكرده است.
به گفته وی در زمان وقوع رانش جمعیت هلال احمر در محل ورزشگاه روباز روستا چادر برپا كرد، اما به علت نبود امكانات روشنایی و بهداشتی مردم ازآن استقبال نكردند.
بالا بودن آب های سطحی و بارندگی های طولانی علت رانش زمین!
بهنودی كارشناس خاك می گفت: روستای گلی به دلیل بالا بودن آب های سطحی و بارندگی طولانی دچار رانش شده و بخشی از روستا توده ای حركت كرد و پژوهشكده سوانح طبیعی كشور به عنوان مشاور با انجام آزمایش های لازم ژئوتنیك و ژئوفیزیك و ژئوالكتریكال اقداماتی، برای شناسایی لایه های زیر سطح انجام شده و بر اساس مطالعات مشخص شد این توده ای كه حركت می كند در سطح 15 متری زمین است و بعد از آن یك لایه سخت وجود دارد، شمع هایی به طول 15 متر برای تثبیت این توده پیشنهاد شده و در دستور كار قرار گرفته است.
ایجادكانال و زه كشی و تسطیح برای هدایت آب های زیر زمینی انجام شده در آینده نزدیك برای اجرای شمع ها، دیوار هایی برای تثبیت انجام خواهد شد.
بهنودی كارشناس خاك می افزاید: رانش زمین می تواند به علت جمع آوری نشدن آب های سطحی و فاضلاب باشد.
تعویض 1600 متر از لوله های آب شرب روستا
در همین رابطه حسن زاده مدیر عامل آب و فاضلاب روستایی می گوید: 1600 متر از لوله های آب را تعویض كردیم كه بعید می دانم رانش از تركیدگی لوله ها باشد كه باعث این اتفاق ها می شود.
طبق گزارش بنیاد مسكن 16 یا 17 خانه در روستا باید كامل جابجا شود.
بلایی كه علاجش فقط پیشگیری است
طبق گفته مدیر كل مدیریت بحران استانداری به دلیل اینكه به افراد مشمول، زمین رایگان داده می شود باید این افراد ساختمان قبلیشان را تخریب كند تا بعدا مراجعه معكوس نداشته باشند و مجددا منجر به خسارت مادی و جانی برای آن ها نشود.
یكی از كارشناس اداره كل منابع طبیعی و آبخیزداری، زلزله، فعالیت آتشفشانی، تغییرات آب های زیرزمینی و به هم خوردن یا تغییر شیب زمین را از عوامل ایجاد رانش زمین بیان كرد، اما معتقد بود بارش های شدید در مدت كوتاه هم باعث ایجاد لجنی سطحی با حركت سریع می شود كه جریان پیدا می كند و در بلند مدت منجر به رانش عمیق تر و با حركت آهسته زمین می شود.
او، بر نقش عوامل انسانی در شكل گیری رانش زمین تاكید كرد و گفت: شیوه هـای نادرست كشاورزی، احداث غیر اصولی راه های ارتباطی و بنای غیر اصولی خانه هـا نقش مهمی در افزایش بیش از حد رانش زمین در سال های اخیر داشته اند.
رانش زمین تنها اهالی روستای گُلی را سرگردان نكرده، امسال در 17 روستای خراسان شمالی از جمله قره چای، عرب، دهگاه، نرگسلو، پسركانلو و... رانش زمین رخ داد و بیش از 620 واحد مسكونی آسیب دید، همچنین در سال های گذشته در بخش پادانای سمیرم اصفهان و شهر گرمی استان اردبیل رانش زمین خسارت زیادی در برداشته است.
رانش زمین یكی از پیامد های مخرب سیل است كه هر سال ممكن است بر اثر بارش های سیل آسا اتفاق بیافتد در این میان مدیریت بحران و پیدا نشدن پیمانكار برای شمع كوبی و تثبیت زمین در محل رانش باعث شده تا همچنان مردم این روستا زیر سایه تهدید رانش زمین به زندگی خود ادامه دهند.
یادمان نرود در فصل بارش هستیم.

نویسنده: سكینه خرمی