همشهری آنلاین - سیده زهرا عباسی: بنابر اعلام وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی، سیستان و بلوچستان رتبه اول و بعد از آن گلستان بیشترین میزان شیوع و بروز این بیماری را دارد. استان های خراسان شمالی، رضوی و جنوبی، یزد، هرمزگان، خوزستان، مازندران، گیلان، تهران، البرز و قم هم نسبت به دیگر استان ها در رتبه های بعدی شیوع بیماری سل هستند.

مهم ترین دلیل ابتلا به سل در سیستان و بلوچستان، همسایگی با كشور افغانستان و از سوی دیگر بروز طوفان های شن در 2 دهه گذشته ذكر شده است. با توجه به شیوع گسترده بیماری یادشده در این استان چند سالی است مسئولان طرح ایجاد بیمارستان تخصصی سل را در زابل كلید زده اند؛ طرحی كه 98 درصد پیشرفت فیزیكی دارد و حالا فقط منتظر تامین اعتبار برای تامین تجهیزات است تا علاوه بر شناسایی و درمان بیماران مبتلا به سل در استان، مقصد توریسم درمانی در خاورمیانه باشد.

ضرورت ساخت بیمارستان تخصصی سل

یك كارشناس بهداشت محیط، بهره برداری از این بیمارستان را در سیستان و بلوچستان ضرروی می داند و به همشهری می گوید: رسیدگی به بیماران شناسایی شده و دسترسی به دارو و خدمات در این استان تاكنون مطلوب ارزیابی شده است، اما برخی آمارهای غیررسمی و گزارش های مردمی از مرگ و میر افراد بر اثر سل بدون شناسایی رسمی نیز خبر می دهد. در سیستان و بلوچستان، گستردگی مساحت، دورافتادگی روستاها، دسترسی نداشتن آسان به مراكز تشخیصی، ناآگاهی از ضرورت مراجعه به مراكز بهداشتی و اصول ابتدایی بهداشتی در برخی مناطق كاملا محروم و تردد اتباع بیگانه به شیوع بیماری دامن می زند.

سمانه رضایی با بیان این كه تعداد قابل توجهی از مبتلایان به این بیماری در سیستان و بلوچستان از اتباع كشورهای دیگر مانند افغانستان هستند، می افزاید: تعداد قابل توجهی از این مبتلایان عامل انتقال سل ریوی یا همان سل واگیردار هستند، اما زندگی مخفی آن ها را به عوامل متحرك شیوع تبدیل می كند.

از سوی دیگر شرایط سخت زندگی در این استان مانند معیشت ضعیف، تغذیه ناكافی و گرد و غبار شهروندان را از نظر جسمی هم مستعد ابتلا می كند. در سال های اخیر تجهیزات آزمایشگاهی این استان تقویت شده و خدمات درمانی گسترش پیدا كرده، اما چند درصد مبتلایان در مراحل اولیه شناسایی می شوند و آموزش رفتارهای بی خطر به آنان برای این كه بیماری گسترش نیابد، انجام می شود؟ به نظر می رسد این مشكلات و كمبودها می تواند با راه اندازی بیمارستان تخصصی سل حل شود.

موانع بهره برداری

فرماندار زابل هم در این باره به همشهری می گوید: عملیات ساخت مركز تخصصی سل امام رضا (ع) طی موافقت نامه ای بین دانشگاه علوم پزشكی زابل و یك بنیاد نیكوكاری از سال 94 توسط خیران آغاز شده است. این بیمارستان پیشرفت فیزیكی بیش از 90 درصدی دارد، اما به دلیل وجود 2 مانع هنوز به بهره برداری نرسیده است.

غلامرضا گنجی ساخت سیستم فاضلاب با ظرفیت 350 مترمكعب و تجهیزات داخلی بیمارستان را موانع پیش روی این طرح می داند و می افزاید: نامه های مختلفی به معاون درمان وزارت بهداشت، درمان و علوم پزشكی ارسال شده است، اما هنوز برای تامین اعتبار فاضلاب و تجهیزات نتیجه نگرفته ایم. فعلا از خیران كمك خواسته ایم و به ما وعده چند ماه دیگر را داده اند.

5 میلیارد تومان؛ اعتبار مورد نیاز

رئیس دانشگاه علوم پزشكی زابل توضیح می دهد: پروژه فاضلاب بیمارستان در حال اجراست و برای تكمیل آن به 500 میلیون تومان اعتبار نیاز داریم كه باید تامین شود.

هادی میرزایی با بیان این كه تجهیزات بیمارستان تخصصی سل هم در 2 بخش باید تامین شود به همشهری می گوید: تامین تجهیزات پزشكی بیمارستان به 3/5 میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد و تجهیزات هتلینگ و پشتیبانی هم به 1/5 میلیارد تومان. قرار بود بخشی از این تجهیزات از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی و بخش دیگر از سوی خیران تامین شود كه هنوز این اتفاق نیفتاده است.

وی همچنین با ذكر آخرین آمار مبتلایان به سل در منطقه سیستان (زابل، هامون، هیرمند، نیمروز و زهك) اظهار می كند: در سیستان 220 نفر مبتلا شده اند كه از این تعداد 127 زن و 93 مرد و همچنین 36 نفر شامل 23 زن و 13 مرد اتباع افغان هستند.

میرزایی با بیان این كه سل معمولا بزرگسالان را درگیر می كند، می افزاید: طوفان های شن در منطقه و مهاجران غیرقانونی افغان بیشترین عامل ابتلا به سل در منطقه محسوب می شوند. وی با بیان این كه ماموران بهداشت در مناطق مسئول شناسایی خانه به خانه بیماران مبتلا به سل هستند، اظهار می كند: خانه های بهداشت بیماران مشكوك به سل را به زابل راهنمایی می كنند و اگر آزمایش ها مثبت باشد روند درمان به رایگان آغاز می شود.

هرچند از اقدامات درمانی درمانگاه سل زابل برای درمان بیماران مبتلا به سل می گوید، اما طرح بیمارستان تخصصی در این منطقه، به اعتقاد وی، تاثیر زیادی در شناسایی زودهنگام مبتلایان، تسریع درمان و توریسم درمانی در منطقه دارد. به گفته وی، مركز تخصصی سل امام رضا (ع) اولین بیمارستان تخصصی سل در خاورمیانه است و در صورت بهره برداری می تواند تاثیر زیادی در جذب توریست های درمانی به این استان داشته باشد.

چشم انتظار كمك خیران

نكته ای كه رئیس دانشگاه علوم پزشكی زابل به آن اشاره می كند، برای داخل كشور هم می تواند مورد توجه قرار گیرد. دومین استان از نظر میزان ابتلا و شیوع سل بعد از سیستان و بلوچستان، گلستان است كه همانند سیستان میزبان مهاجران بسیاری است. از نظر آماری، بیشترین افراد مبتلا به سل در گلستان در مناطق مهاجرنشین و شهرهایی كه تبادل مرزی با تركمنستان دارند، شناسایی می شوند. تركمنستان از كانون های سل است، اما عواملی مانند سوءتغذیه در مراوه تپه یا ضعف های بهداشتی در برخی مناطق محروم اقتصادی و مهاجرنشین هم از دلایل شیوع این بیماری است.

كرمانی ها هم همین شرایط را دارند؛ اتباع افغان حضور پررنگی، نزدیك به 10 درصد جمعیت، در این استان دارند و 18 درصد بیماران مبتلا به سل كرمان را شامل می شوند.

در گلستان و كرمان هم مانند سیستان و بلوچستان، خدمات درمانی در عموم مراكز درمانی و حتی خانه های بهداشت روستایی انجام می شود. به اعتقاد كارشناسان، این استان هم از نظر تجهیز آزمایشگاه ها و مراكز تشخیصی دچار كمبودهایی است.

برای حل مشكل تشخیص، افزایش طرح های پایش و رصد منطقه ای می تواند موثر باشد، اما بهره برداری از بیمارستان تخصصی سل زابل می تواند به تشخیص و درمان بیماران در این استان و استان هایی كه در رتبه بعدی ابتلا و شیوع قرار دارند كمك بسیاری كند؛ كمكی كه خود همچنان چشم انتظار یاری 5 میلیارد تومانی نهادهای متولی و خیران است.