گروه انرژی| نادی صبوری|
فرونشست دشت های ایران به واسطه استفاده بیش از حد از منابع آب تجدیدپذیر، به خطری جدی بیخ گوش تاسیسات شهری تبدیل شده است. خطری كه می تواند فجایعی در ابعاد ساختمان پلاسكو و بدتر از آن را ایجاد كند. در این میان اما سازمان برنامه با گذشت 11 ماه از سال، هیچ اعتبار نقدی به طرح احیا و تعادل بخشی آب های زیر زمینی كه مهم ترین راهكار مقابله با فرونشست است، اختصاص نداده است. رویكردی عجیب كه در سال های گذشته نیز از سوی این سازمان وجود داشت و مشخص نیست دلیل اصلی آن به چه چیزی بر می گردد. وزیر نیرو دیروز در نشست خبری خود به مناسبت معرفی طرح های دهه فجر، تصریح كرد كه طبق گزارش های سازمان زمین شناسی در برخی سال ها حتی 36 سانتی متر فرو نشست در برخی نقاط به ثبت رسیده است. اعدادی كه باید آنها را زنگ خطر قلمداد كرده و عزمی جدی برای مقابله با آن اندیشید. گزارش «تعادل» از نشست خبری وزیر نیرو كه طی آن به مسائل مختلفی از جمله دلیل عدم احداث شبكه انتقال در سدهای سیستان و بلوچستان، راهكار بلندمدت برای تاسیسات برق اهواز، چالش آبی با عراق در اروند و چند نكته مهم دیگر پرداخته شد در ادامه می خوانید.
پس از سیلابی كه نواحی جنوبی استان سیستان و بلوچستان را در برگرفت روزنامه «تعادل» گزارشی با این محور كه آورد آبی این سیل پشت آب ها محصور شده و به واسطه نبود شبكه انتقال به دست بهره برداران نمی رسد، منتشر كرد. روز گذشته و به دنبال برگزاری نشست خبری حمید چیت چیان وزیر نیرو، فرصتی برای طرح پرسشی درباره موانع پیش روی عدم توسعه شبكه انتقال آب در سدهای سیستان و بلوچستان با وزیر نیرو پیش آمد. حمید چیت چیان نبود منابع مالی كافی را علت این مساله عنوان كرده و در ادامه بیان كرد: «وزارت نیرو برای پیشبرد چنین طرح هایی نیاز به مشاركت بخش خصوصی دارد اما در استان سیستان و بلوچستان حتی یك مورد هم متقاضی سرمایه گذاری بخش خصوصی وجود نداشته است.» اتفاقی كه احتمالا به نبود منابع مالی چشمگیر در دست بخش خصوصی استان سیستان و بلوچستان و مشكلاتی كه در معیشت مردم این استان وجود دارد باز می گردد. از سوی دیگر بسیاری به این نكته اشاره می كنند كه احداث شبكه انتقال سد به عنوان زیر ساخت، قانونا جزو وظایف وزارت نیرو بوده و باید همزمان با احداث سد پیشروی كند. همچنین بومیان منطقه معتقد هستند كه احداث 50 كیلومتر خط لوله كه حدود 200 میلیارد تومان اعتبار لازم دارد، بار مالی چندانی برای دولت نداشته و در عوض باعث ایجاد اشتغال برای یكی از محروم ترین مناطق ایران در نواحی مرزی می شود.
در حالی كه مرز شرقی ایران با چالش های آبی داخلی و خارجی مواجه است، با قدرت گرفتن دولت عراق مرز غربی نیز با مسائلی مواجه شده است. چندی پیش، عباس عراقچی معاون وزیر امور خارجه در نشستی با عنوان هیدروپلیتیك كه در مركز بررسی های استراتژیك ریاست جمهوری برگزار شد، فتح بابی از اقدامات عراق روی رودخانه اروند (شط العرب) ایجاد كرد. او در این نشست گفت: «طبق قرارداد 1975 هر گونه حركتی در اروندرود باید با توافق دو كشور انجام شود و منوط به تصمیمات كمیسیون كمیته فنی مشترك است.» او ادامه داد: «متاسفانه این كمیته تاكنون تشكیل نشده است و ما از طرف عراقی برای تشكیل این كمیته دعوت می كنیم كه بشود با تصمیمات مشترك بحث های مالكیت حقوقی و عملیاتی در اروندرود را مشخص كرد.» مساله یی كه نشان می داد ابهامات فراوانی در زمینه مسائل آبی ایران و عراق وجود دارد. پس از طرح این مساله چندی بعد در مجلس نیز اعتراضاتی نسبت به اقدامات عراق روی اروند رود طرح شد. این چالش پرسش دیگر «تعادل» از وزیر نیرو بود. حمید چیت چیان در این زمینه گفت: «عراق طرح هایی را مد نظر دارد اما هنوز اقدام عملی از سوی این كشور دیده نشده است.» وزیر نیرو كه با توجه به ملاحظات امنیتی در مورد این مسائل، بسیار كوتاه پاسخ می داد در ادامه عنوان كرد كه در مورد این طرح ها مذاكراتی با طرف عراقی انجام شده است كه هرگونه اقدام روی اروند باید «منافع دو طرف» را تامین كند. فارغ از مسائل ایران و عراق بر سر رودخانه اروند، چندی پیش صادرات برق ایران به همسایه غربی خود نیز قطع شد. وزیر نیرو در نشست خبری روز گذشته خود در این زمینه عنوان كرد: «با اتمام قرارداد قبلی، هنوز قرارداد جدیدی باعراق بسته نشده و مذاكرات در این زمینه ادامه دارد» چیت چیان در توضیح دلیل عدم انعقاد قرارداد جدید با عراق گفت: «كشورهای همسایه ما به واسطه كاهش قیمت نفت شرایط اقتصادی جدیدی پیدا كردند و به همین واسطه عراق هنوز نتوانسته است بدهی خود به تولید كنندگان برق ایران كه معادل 1.2 میلیارد دلار است را پرداخت كند» وزیر نیرو در نهایت عنوان كرد: «عراق باید به تعهدات قراردادی خود عمل كند تا ما بتوانیم قرارداد جدیدی را منعقد كنیم.»

رویكرد پرسش برانگیز سازمان برنامه
یكی دیگر از مسائل مهم طرح شده در نشست خبری وزیر نیرو، چالش كمبود منابع مالی در طرح احیا و تعادل بخشی آب های زیرزمینی بود. «تعادل» طی 2 سال گذشته گزارش های متعددی را درباره رویكرد سازمان برنامه در مورد اعتباربخشی به این طرح بسیار مهم منتشر كرد. آمارهای فعلی نیز نشان می دهند با گذشت 11ماه از سال جاری هیچ اعتبار نقدی به این طرح اختصاص داده نشده است. وزیر نیرو در 2 بخش از صحبت های روز گذشته خود به مساله طرح «تعادل بخشی آب های زیرزمینی» و اهمیت آن پرداخت. یك بخش از این صحبت ها در پاسخ به پرسش یكی از خبرنگاران در مورد فرونشست دشت های كشور بود. وزیر نیرو در این باره گفت: «مساله فرونشست زمین به دلیل مصرف آب، یكی از خطراتی است كه كشور ما را تهدید می كند. طبق گزارش هایی كه از سوی سازمان زمین شناسی به ما داده شده است در برخی نقاط از جمله دشت تهران در بعضی سال ها تا 36 سانت فرونشست در یك سال نیز رخ داده است كه عددی بسیار نگران كننده به حساب می آید.» وزیر نیرو در ادامه صحبت های خود هشدار داد كه در صورت كنترل نشدن این وضعیت تاسیسات شهری قطعا آسیب های جدی خواهند دید. اما فرونشست دشت ها در اثر استفاده بی رویه از منابع آب زیرزمینی رخ می دهد و در نتیجه جدی ترین مقابله با آن مقابله با برداشت های غیرمجاز آب از این منابع است. طرحی كه طبق صحبت های روز گذشته وزیر نیرو تاكنون كه 11ماه از سال 1395 سپری شده است هیچ اعتبار نقدی نداشته و سازمان برنامه وعده داده است كه در روزهای پیش رو بتواند مقداری اعتبار به طرح تخصیص دهد. پیش از این برخی منابع آگاه دلیل پرداخت دیرهنگام اعتبارات طرح تعادل بخشی را اختلاف نظر سازمان مدیریت و وزارت نیرو بر سر اولویت این طرح عنوان كرده بودند كه منجر به نامه نگاری وزیر نیرو به محمدباقر نوبخت رییس سازمان برنامه نیز شد. نامه یی كه البته بی پاسخ ماند و نوبخت نیز در حاشیه امضای یك قرارداد در حوزه آبرسانی روستایی در پاسخ به «تعادل» مساله اختلاف نظر بر سر اولویت ها را انكار كرد. حمید چیت چیان روز گذشته در ادامه صحبت های خود در این باره عنوان كرد كه اگر احداث چاه های غیرمجاز و برداشت های غیرقانونی ادامه یابد، وضعیت بسیار خطرساز خواهد شد. وزیر نیرو در پاسخ به این پرسش «تعادل» كه دلیل تخصیص دیر اعتبارات از سوی سازمان برنامه طی چند سال گذشته به این طرح با وجود اهمیت آن چه بوده است، گفت: «این پرسش را از مدیران این سازمان بپرسید.»
مساله مصرف بیش از حد منابع آب زیرزمینی از جنبه یی دیگر به عدم وجود مدیریت مصرف در كشاورزی ایران نیز باز می گردد. چالشی كه سال هاست نیازمند همكاری مشترك وزارت نیرو و جهاد كشاورزی برای ایجاد راهكاری جدید است. وزیر نیرو در تشریح وضعیت همكاری مشترك این وزارتخانه با جهاد كشاورزی عنوان كرد: «مبنای همكاری ما مصوبات شورای عالی آب و هیات دولت است، در كلیت جهاد كشاورزی نیز مطلع است كه طبق فرازهای برنامه ششم توسعه باید سالانه 11 میلیارد مترمكعب از میزان مصرف كشور كاسته شود اما اگر صریح باشم، همكاری ها در حد مطلوب نیست.» وزیر نیرو در ادامه عنوان كرد: «این مساله به تغییر رفتار مصرفی تك تك كشاورزان بستگی داشته و به همین واسطه اراده یی جدی را می طلبد. این در حالی است كه هنوز در كشور ما محصولات پر آب بر در نقاطی بدون توجیه از منظر هزینه آبی كشت می شود.»

انتقاد از واگذاری غیركارشناسی عباسپور
بازگشت دانشگاه شهید عباسپور به وزارت نیرو سوال دیگری بود كه در این نشست مورد توجه خبرنگاران گرفت. وزیر نیرو با ابراز تاسف از انتقال این دانشگاه در دولت گذشته به وزارت علوم گفت: در روند جابه جایی باید به این نكته توجه داشته باشیم كه با انجام چنین اقدامی چه به دست آورده ایم و چه چیزی را از دست داده ایم.
چیت چیان افزود: قبل از جدایی این دانشگاه رشته های مهندسی كاربردی متعددی همچون برق نیروگاه، مكانیك نیروگاه، سدسازی، تاسیسات آب و فاضلاب و... وجود داشت ولی با تصمیم دولت گذشته و جدایی این دانشگاه از وزارت نیرو تمام این رشته ها نیز تعطیل شده است و این مجموعه آموزش عالی در حال جذب دانشجویانی با رشته های معمولی سایر دانشگاه هاست.
وی تاكید كرد: سوال اینجاست ما در قبال از دست دادن چنین رشته های ارزشمندی چه چیزی را به دست آورده ایم؟ ما از ابتدا با وزارت علوم در رابطه با این جدایی مذاكره داشته ایم ولی تاكنون به نتیجه نرسیده ایم. باید بدانیم اگر این اقدام اشتباه اصلاح نشود مطمئنا صنعت آب و برق در آینده تاوان این تصمیم غلط را خواهد داد.
همزمانی نشست خبری وزیر نیرو با بحران هایی همچون سیلاب بلوچستان و پدیده ریزگردها در اهواز سبب شده بود كه بخش مهمی از پرسش های طرح شده در نشست خبری روز گذشته به نقش وزارت نیرو در قبال این مسائل اختصاص پیدا كند. وزیر نیرو در توضیح قطعی برق و آب مردم اهواز در روز گذشته و پاسخ به این پرسش كه آیا امكان اتخاذ رویكردی اساسی برای مقابله با این وضعیت وجود ندارد، عنوان كرد: «این ریزگردها در تاسیسات می نشیند و مادامی كه خشك است مشكلی ایجاد نمی كند؛ اما به محض وجود رطوبت جریان الكترونیكی ایجاد شده و تاسیسات را از مدار خارج می كند. متاسفانه این اتفاق روز گذشته در اهواز سبب ایجاد مشكل برای هموطنان شد كه در نهایت پست ها به ترتیب با همكاری مشترك میان شركت برق و شركت های دیگر از جمله كاركنان نفت كم كم به مدار بازگشت.» او در ادامه عنوان كرد: «راهكار بلندمدت تغییر پوشش این تاسیسات به پوشش سیلیكونی است كه طرحی گسترده بوده و به دنبال اجرایی كردن آن در آینده هستیم.»

طرح های در دست بهره برداری
وزیر نیرو در این نشست خبری به پروژه های این وزارتخانه كه به مناسبت دهه فجر افتتاح خواهند شد، اشاره كرد. او در این زمینه عنوان كرد كه در این دهه، 391 مجتمع آبرسانی كه 1375 روستا را تحت پوشش قرار خواهد داد به بهره برداری می رسد و جمعیتی بالغ بر یك میلیون و 145هزار نفر جمعیت روستایی از آب شرب سالم و بهداشتی برخوردار خواهند شد.
وزیر نیرو گفت: طرح هایی به ارزش 12هزار میلیارد تومان در ایام دهه فجر مورد بهره برداری قرار خواهند گرفت. وی ادامه داد: هزینه طرح هایی كه در بخش آب و برق كلنگ زنی خواهد شد نیز 2میلیارد و 587 میلیون یورو خواهد بود و 508میلیارد تومان سرمایه گذاری نیز برای طرح هایی كه جدیدا كلنگ زنی می شود، انجام خواهد شد. وی در تشریح این برنامه ها عنوان كرد: 9 برنامه آبگیری سدهای جدید كه كار احداث آنها به پایان رسیده است را با حجم 742میلیون مترمكعب و یك میلیارد و 186میلیون مترمكعب در دستور كار این دهه قرار دارد. او با اشاره به اینكه 150مگاوات نیروگاه برقابی نیز در این سدها احداث شده یا خواهد شد، افزود: جز اینها، 3 سد در استان های خراسان رضوی، اردبیل و مركزی نیز كه آبگیری آنها به اتمام رسیده است به بهره برداری می رسند.
وی با بیان اینكه در این ایام 21 طرح آبرسانی نیز به بهره برداری می رسد، گفت: ظرفیت تامین آب این طرح ها 4هزار و 249 لیتر بر ثانیه خواهد بود. چیت چیان یادآور شد: برای این 21 طرح آبرسانی، 27.5كیلومتر تونل و 457.3 كیلومتر خط انتقال اجرا شده، 140 حلقه چاه حفر شده و 6 ایستگاه پمپاژ نیز احداث شده و تعداد قابل توجهی تصفیه خانه به همراه این طرح ها به بهره برداری می رسد؛ برای این طرح ها، 865 میلیارد تومان هزینه شده است. حمید چیت چیان در ادامه به بهره برداری 5 دستگاه پست 400كیلوولت، 16دستگاه پست 230 كیلوولت، 52 دستگاه پست 132 و 63 كیلوولت نیز اشاره كرده و افزود: 27خط انتقال و فوق توزیع و بیش از 4هزارو 190 شبكه توزیع برق نیز به بهره برداری می رسد. 18 مگاوات نیروگاه خورشیدی، 30 مگاوات نیروگاه بادی و 4 طرح بهره وری و بهینه سازی مصرف انرژی نیز از دیگر طرح های صنعت برق به حساب می آیند كه در روزهای آتی به بهره برداری خواهد رسید.