نازلی حیدرزاده
باد، گوشه چادر كهنه اش را تكان می دهد؛ گویی برای تمام شهر دست تكان می دهد؛ «ما هنوز این جاییم، در پیشانی شهر، در بیغوله هایی كه نامش خانه است، نه راه پس داریم و نه راه پیش، سال هاست این جاییم مثل پدران مان و گویی ما هم باید مشكلاتی را كه به ما به ارث رسیده است برای فرزندان مان به ارث بگذاریم ...».
هر دو بر پشت بام خانه اش ایستاده و به ورودی بجنورد چشم دوخته ایم، رفت و آمد خودروهایی را كه بی تابانه از سمت اسفراین وارد مركز استان می شوند نگاه می كنیم. رو به روی ما اداره كل راه و شهرسازی خراسان شمالی قرار دارد. گویی پنجره های این اداره كل دودی است و مشكلات «دباغ خانه» را نمی بینند كه چنان بر زندگی ساكنان آن سایه افكنده كه دیگر طاقت شان طاق شده است.خانه های پلكانی را یكی یكی طی می كنیم، واحدهای مسكونی كه بیشترشان از یك یا 2 اتاق كوچك تشكیل شده است و صاحبان یا مستاجران كارگر یا بیكار دارد و البته بماند كه به گفته اهالی، برخی از آن ها معتاد هستند یا مواد مخدر می فروشند.
جای پای پساب در تمام این محله دیده می شود و گویی باران آمده است تا به جای شستن آلودگی ها، چاله ها و ناهمواری های این مكان را آشكارتر كند.در «دباغ خانه» قدیم كه چند سال قبل به محله امام علی(ع) موسوم شد 30 خانوار زندگی می كنند اما از كمترین امكانات رفاهی نیز بی بهره اند.یكی از ساكنان این محله، زن سالمندی است كه از 40 سال قبل در این جا ساكن است، او در حالی كه ما را به گفته خودش به آلونكش دعوت می كند، می گوید: آن قدر درباره مشكلات این جا گفته ایم كه دیگر خسته شده ایم و ناچاریم سكوت كنیم.او با اشاره به آبی كه بر اثر بارندگی از زیر در حیاط برخی خانه ها جاری و در كوچه سرازیر شده است، اضافه می كند: به دلیل پلكانی بودن این محله، پساب خانه ها به حیاط همسایه ها جاری و همین امر، گاهی موجب درگیری بین آن ها می شود.
او با مرور خاطرات گذشته خود و با بیان این كه مشكلات با پوست و گوشت اهالی «دباغ خانه» عجین شده است، لنگ لنگان گام بر می دارد زیرا پایش، چندی پیش در ناهمواری كوچه دچار آسیب شده است.مرد جوانی هم در حالی كه مراقب 3 كودك قد و نیم قد خود است تا به پرتگاهی كه در سمت راست كوچه است، نزدیك نشوند، اظهارمی كند: خانه های مجردی زیادی در این محله شكل گرفته و مشكلات زیادی را برای ساكنان ایجاد كرده است به طوری كه جرئت نمی كنم خانواده ام را تنها بگذارم یا آن ها به تنهایی به كوچه بیایند.همسرش نیز او را همراهی می كند و می گوید: زندگی در این جا «صبر ایوب» می خواهد. تا كی تحمل كنیم تا تكلیف خانه های مان مشخص شود؟ نه می توانیم آن ها را بفروشیم و نه اجازه ساخت و ساز داریم.
او از رطوبت خانه ها و نم كشیدن وسایل شان می گوید؛ موضوعی كه بانویی دیگر نیز بر آن صحه می گذارد و خاطرنشان می كند: بارها به شهرداری مراجعه كرده ایم اما به نتیجه نرسیده ایم زیرا می گویند قرار است این مكان تخریب و تقاطع غیرهم سطح احداث شود. سال هاست خواب می بینم كه به جای دیگری نقل مكان كرده و از این همه معضل اجتماعی و فرهنگی رها شده ایم.این بانوی جوان ادامه می دهد: بالاخره چندی قبل، شهرداری سطل زباله ای را در این محله قرار داد اما صافكاری هایی كه در حاشیه دباغ خانه كار می كنند آن را به محل خود منتقل كرده اند و ما باید تا حاشیه جاده زباله ها را حمل كنیم.او می گوید: پرتگاهی كه در كوچه وجود دارد بسیار خطرناك است و با وجود این كه از شهرداری درخواست كرده ایم برای آن حفاظ نصب كند اما آن را پشت گوش انداخته است. آن طور كه به نظر می رسد، حالا حالاها ما باید همین جا زندگی كنیم، پس چرا امكانات حداقلی را برای مان فراهم نمی كنند؟
او به سقوط كودكی با دوچرخه در این پرتگاه اشاره می كند كه اگر چه جان سالم به در برد اما این موضوع دلهره والدین را بیشتر كرده است.
زیر پای خانه ها، چند صافكاری و ضایعاتی فعالیت می كنند كه این موضوع بر زشتی منظر شهری در این مكان افزوده است و باید به آن میزان بالای تردد خودروها و دشوار و خطرآفرین بودن رفت و آمد ساكنان محله امام علی(ع) را هم اضافه كرد.یكی از اهالی هم با تاكید بر این كه ما هم شهروند بجنورد هستیم و باید از امكانات شهری بهره مند باشیم، تصریح می كند: لوله فاضلاب از كنار جاده عبور می كند و دانشگاه آزاد و بیمارستان امام علی(ع) به آن متصل هستند و با این كه ما هزینه فاضلاب را هم پرداخت كرده ایم اما منازل ما به شبكه فاضلاب وصل نشده اند.
روی شاخه لخت یكی از درختان، دو كیسه پلاستیكی زباله آویزان است، پیرمردی سربالایی خانه اش را به سختی طی و سطل زباله خالی را حمل می كند.در عین حال، رئیس سابق شورایاری این محل به پیگیری های فراوان برای برطرف كردن مشكلات ساكنان اشاره می كند، رفتن ها و آمدن ها به شهرداری و شورای شهر كه البته هیچ نتیجه ای نداشته است.
«گریوانی» با اشاره به این كه مشكلات این جا یكی، دوتا نیست، می گوید: تا زمانی كه روگذر در این مكان اجرایی نشود ساكنان دباغ خانه بلاتكلیف هستند و نمی توانند كاری پیش ببرند.
دستان شان خالی و چشمان شان به راه دوخته شده است؛ شاید یكی از همین روزها یك نفر بیاید و آن ها را از میراث كهن پدران شان نجات دهد؛ میراثی كه به بیغوله ها ختم شده است؛ بیغوله هایی كه مانند زخم بر پیشانی شهر بجنورد جا خوش و منظر ورودی شهر را نازیبا كرده اند.

گفت و گو
رئیس كمیسیون معماری و شهرسازی شورای شهر بجنورد مطرح كرد:
خطرات لغزش در «دباغ خانه»

حیدرزاده- «دباغ خانه» مجموعه ای خودانگیخته و خودرو و در یك شیب ایجاد شده و این منطقه با خطرات لغزش مواجه است.
رئیس كمیسیون معماری و شهرسازی شورای شهر بجنورد با بیان این مطلب در گفت و گو با خبرنگار ما افزود: در این محل مواردی نظیر دسترسی در خصوص انتقال آب های سطحی و شهرسازی هیچ توجیه فنی ندارد و بر اساس مطالعات انجام شده باید در این مكان تقاطع غیرهم سطح اجرا شود زیرا اگر امتداد راه دسترسی خیابان بیمارستان امام علی(ع) و دانشگاه آزاد را به جاده اسفراین در نظر بگیریم، دچار انحراف مسیر در محل اداره كل راه و شهرسازی است و ناگزیر باید اصلاح هندسی انجام شود.«موسوی» گفت: همیشه در بحث حاشیه نشینی با مشكل تامین مسكن مواجه هستیم و در اجرای طرح ها باید بحث های ملكی و مالكیتی انجام شود تا ساكنان دچار خسران نشوند.
به گفته او «دباغ خانه» را نمی توان حفظ كرد چون از نظر فنی قابل توجیه نیست ضمن این كه مكان هایی را باید برای جایگزینی واحدهای مسكونی اهالی آن لحاظ كرد.
وی با بیان این كه «دباغ خانه» در مبدأ ورودی قرار دارد و منظر نازیبا و نامطلوبی را ایجاد كرده است، ادامه داد: شهرداری در حال پیگیری طرح تقاطع غیرهم سطح در این مكان و اولویت با چگونگی فرم و اجرای این طرح است و در گام بعدی، موضوع ملكی و مالكیتی مطرح می شود كه هنوز به آن ورود نكرده ایم.