اسدی
زمین های بایر داخل شهر اضافه بر این كه خرمن انواع میكروب ها شده است و این میكروب ها هر روز بلایی سر شهروندان می آورند، متاسفانه پناهگاهی هم برای ناهنجاری های متعدد از قبیل اعتیاد و... شده و جالب است هیچ كدام از دستگاه های متولی اقدامی عملی در جهت رفع این معضل انجام نمی دهند و اكنون یك چهارم شهر در قرق زمین های بایر است.
معلوم است وقتی یك چهارم شهر چنین مشكلی دارد چه ناهنجاری هایی شهروندان را تهدید می كند.
بر اساس آخرین آمار موجود 700 هكتار از مساحت شهر بجنورد را زمین های بایر، منازل مسكونی مخروبه و رها شده تشكیل می دهد و این امر باعث شده است بسیاری از ظرفیت های خدماتی، مسكونی و تجاری شهر مغفول بماند؛ بخش هایی از این اراضی، كاربری های مختلف دارند ولی اراضی كه كاربری مسكونی و تجاری نیز دارند، كم نیستند و می توان از آن ها برای ساخت مجموعه های مسكونی و هدایت مردم به ساخت و ساز در محدوده قانونی شهر استفاده كرد. اما آن چه موجب نگرانی كارشناسان شهری و مردم شده، تبعات اجتماعی و اقتصادی تعیین تكلیف نشدن این اراضی است.
بجنورد در گذر زمان چه تغییراتی را متحمل شده است؟
درخت های كهن و باغ های سرسبز در وسط و حاشیه شهر جای خود را به فضاهایی به اسم خانه های رها شده و زمین های بایر داده اند. با گذر زمان چیزی از این شهر كم شد و پدیده ای نازیبا شهر و اطراف آن را دربر گرفت؛ پدیده ای به نام زمین های بایر و خانه های مخروبه رها شده كه امروز حتی در خیابان های مركزی شهر هم دیده می شود.
اینك بجنورد و پیرامون آن شاهد زمین هایی است كه تكلیف مشخصی ندارند و سال هاست مانند لكه ای سیاه در گوشه گوشه شهر دیده می شوند. بر اساس اعلام اداره كل راه و شهرسازی 23 درصد از مساحت 2 هزار و 750 هكتاری شهر بجنورد را زمین های بایر تشكیل می دهد؛ این آمار تنها شامل مساحت مرزهای شهری بجنورد است و زمین های كشاورزی رها شده در اطراف آن در این آمار محاسبه نشده است.
«ناظرآباد» مدت هاست ناظر بر زمین های رها شده است كه بعضی از این زمین ها پاتوق افراد معتاد شده است. به اولین كوچه این محله كه می رسی، بوی عجیبی مشامت را می آزارد. پساب های رها شده خانه ها به سمت اراضی رها شده انتهای كوچه ها می روند و سیاه و تیره به حركت خود ادامه می دهند.
«علی آبادی» یكی از این شهروندان است كه به گفته خود در ناظرآباد ساكن و مشكلات زمین های بایر و رها شده را به خوبی لمس كرده است. این شهروند می گوید: انتهای كوچه های ناظرآباد به زمین های بایر ختم می شود؛ زمین هایی كه زمانی اراضی كشاورزی بوده و این روزها بلاتكلیف رها شده اند.
وی با بیان این كه مناطقی همچون ناظرآباد از داشتن فاضلاب شهری محروم هستند و این امر موجب رهاسازی پساب های خانگی در این زمین ها شده است، ادامه می دهد: سطح بهداشت به این دلیل در این محل و محله های مجاور به شدت كاهش پیدا كرده است، به نحوی كه در تابستان ها با بوی بد و حشرات موذی مواجه هستیم و در زمستان ها نیز با سگ های ولگرد و گل و لای ناشی از آن اما هیچ گاه به زمین های رها شده رسیدگی نمی شود.
انتهای محله جوادیه و صندل آباد نیز مبتلا به زمین ها بایر است. دیوار آخرین خانه را كه رد می كنی، كم كم زشتی زمین های بایر به چشم می آید. زباله ها و نخاله های رها شده بیداد می كند. برخی زمین ها با سرنگ های رها شده حكایت غریبی را از یك شب عجیب روایت می كند.
«فرجی زاده» از ساكنان قدیمی این محله است؛ آن زمان كه هنوز صندل آباد به حریم شهر بجنورد اضافه نشده بود در این محله بوده و اینك می گوید روزی دیوارهای خانه مان به كوچه باغ و باغ های سرسبز همسایه وصل بود، باد در لا به لای شاخه های درختان می پیچید و بهار و زمستان نمود بیشتری برای ما داشت اما اكنون جای خالی آن همه زیبایی را زمین های بایر گرفته است و كسی فكری برای آن ها نمی كند.
در قلب شهر هم لكه هایی سیاه دیده می شوند، خانه هایی كه انگار مرده اند و صدای باد در میان اتاق ها می پیچد. شاید باورتان نشود اما خانه های متروكه حتی در قلب شهر نیز وجود دارند. دو خانه متروكه و دو همسایه پیر و فرتوت در كنار هم قرار دارند كه محلی برای گربه ها و كبوترها شده اند.
دیوار آن ها هر روز به سمت خیابان متمایل تر می شود و صدای انتظار آن ها را كسی پاسخ نمی دهد. یكی دیگر از شهروندان بجنوردی نیز می گوید: خانه های متروكه و مخروبه زیادی در برخی خیابان ها دیده می شود؛ یكی از این خانه ها در همسایگی ما سال هاست خالی از سكنه است اما چون مالك خصوصی دارد به آن رسیدگی نمی شود.
اما نظر كارشناسان در خصوص اراضی بایر چیست؟ برخی از آن ها معتقدند كه اراضی بایر و رها شده از نظر اجتماعی می توانند جرم خیز شوند. اراضی رها شده از نظر بدنه شهری نیز منظر خوبی ندارند و محل انباشت زباله ها یا پاركینگ نامناسب شهری می شوند. البته ناگفته نماند كه برطرف كردن این مشكل همت می طلبد و باید یك بدنه حقوقی آن را برطرف كند زیرا بیشتر اراضی رها شده مشكل حقوقی مالكیتی دارند.
بر اساس اطلاعات موجود 36.5 مترمربع فضای بایر و مخروبه به ازای هر نفر در بجنورد وجود دارد و پراكندگی فضاهای بایر در داخل بافت شهری تا حد زیادی موجب پایین آمدن استاندارد سطح كاربری ها و خدمات شهری شده است.
البته گفته می شود در بخش زمین های رها شده، اراضی كشاورزی در داخل شهرها وجود دارند كه عمدتاً به شكل لكه های یكپارچه و بالای 2 هزار متر هستند، در محل هایی كه این اراضی به شكل بافت هستند وجود آن ها اشكالی برای شهر ندارد و حتی به عنوان تنفس گاه های شهری به شادابی شهر كمك می كنند و وجود آن ها در شهرها مغایرتی با اهداف شهری ندارد، به عنوان نمونه می توان اسفراین را مثال زد كه بسیاری از باغ ها در داخل این شهر قرار دارند.
مدیر شهرسازی و معماری راه و شهرسازی خراسان شمالی می گوید: زمین های زیر 2 هزار متر جزو این اراضی محسوب نمی شوند و اراضی ریز دانه رها شده ای نیز وجود دارند كه دارای مالكان خصوصی هستند، اما بر اساس بحث های قانونی موجود نمی توان مالكان را ملزم به احداث بنا كرد.
«روزبه دادجو» با بیان این كه قوانینی نیز در شهرداری وجود دارد كه به املاك خطرناك و بهداشت عمومی می پردازد، می افزاید: املاك قدیمی كه خطر ریزش دارند و تهدید جانی برای عابران محسوب می شوند با دریافت مجوز از دادستانی توسط شهرداری ها تخریب می شوند، زیرا به طور عمده مالكان این اراضی رها شده نیز به درستی مشخص نیستند.
البته به گفته این مسئول، بخشی از اراضی بایر شهر زمین های باز هستند. این زمین ها اگر محل تجمع زباله ها و نخاله ها و افراد معتاد و ولگرد باشند مدیران شهری می توانند با انجام دیواركشی از این امر جلوگیری كنند اما این كار نیز مستلزم تقاضا و صرف هزینه است. اما قوانین جاری اجازه دخل و تصرف در اراضی مجهول المالك را نداده است و متاسفانه قانونی برای دخل و تصرف در این مورد وجود ندارد.
بر اساس گفته های او 23 درصد مساحت استان اراضی بایر و خانه های مسكونی تخریب شده است اما این آمار از میانگین كشوری كمتر است، با این حال به شكل موردی به مواردی كه به راه و شهرسازی گزارش می شود رسیدگی می شود.
اما جهاد كشاورزی مسئول رسیدگی به املاك رها شده خارج از شهر است، این ها اراضی كشاورزی هستند و مالك باید به كشت اقدام كند، با این كه قوانین مشخصی در این دستگاه وجود دارد اما خیلی اجرا نمی شود.
بر اساس قانون اگر مالكی به طور عمدی به خشك كردن باغی اقدام كند یا از آن نگهداری نكند جهاد كشاورزی می تواند با او برخورد كند، اما این كار عملاً انجام نمی شود.