جنگل های هیركانی شامل پارك ملی گلستان، جنگل ابر، افراتخته، جهان نما، بولای دودانگه و چهاردانگه، جنگل الیمستان هراز در آمل، جنگل واز حوزه كجور نوشهر، چهارباغ چالوس، جنگل خشكه داران، جنگل رودخان، سیاه رودبار گیلان، منطقه حفاظت شده لیسار، درمجموع به مساحت 307 هزار هكتار است كه در چهار استان گلستان، مازندران، گیلان، سمنان، خراسان شمالی قرار دارد و در روز 14 تیر 1398 و در چهل و سومین اجلاس كارگروه میراث جهانی سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسكو) در باكو، پایتخت جمهوری آذربایجان با تأیید اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت (IUCN)، ثبت جهانی شد و در فهرست میراث جهانی قرار گرفت.

به گزارش زیست آنلاین، ثبت جهانی جنگل های هیركانی در فهرست میراث جهانی یونسكو، به عقیدهٔ عده ای، فرصتی مناسب برای حفظ بیشتر این عرصه های باارزش است ولی برخی دیگر معتقدند باید به پیامدها و الزاماتی كه این ثبت جهانی در پی دارد توجه شود.

در روز 14 تیر 1398 و در چهل و سومین اجلاس كارگروه میراث جهانی سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسكو) كه در باكو، پایتخت جمهوری آذربایجان برگزار شد، مناطقی از جنگل های هیركانی یا جنگل های شمال، تحت نام میراث طبیعی ایران، با تأیید اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت (IUCN)، ثبت جهانی شد و در فهرست میراث جهانی قرار گرفت.

این مناطق شامل پارك ملی گلستان، جنگل ابر، افراتخته، جهان نما، بولای دودانگه و چهاردانگه، جنگل الیمستان هراز در آمل، جنگل واز حوزه كجور نوشهر، چهارباغ چالوس، جنگل خشكه داران، جنگل رودخان، سیاه رودبار گیلان، منطقه حفاظت شده لیسار، درمجموع به مساحت 307 هزار هكتار است كه در چهار استان گلستان، مازندران، گیلان، سمنان، خراسان شمالی قرار دارد.

به گفته مسئولانِ سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری كشور، هدف این است كه به تدریج عوامل تهدید و تخریب در نقاط دیگر جنگل های هیركانی، حذف و آن ها نیز برای ثبت جهانی معرفی شود.

حفاظت از جنگل هیركانی از الزامات ثبت جهانی است یك كارشناس ارشد جنگل داری به خبرنگار ایرنا گفت: ثبت جنگل های هیركانی در فهرست جهانی یونسكو كه پس از دشت لوت، دومین میراث طبیعی كشور محسوب می شود، نشانهٔ منحصربه فرد بودن آن است.

میثم میارعباسی افزود: این رویداد، سندی است كه ثابت می كند در كمتر جای جهان نظیر این جنگل ها را می توانیم ببینیم و به همین دلیل، برای ما بسیار ارزنده و مبارك باشد.

وی تأكید كرد: قبل از همه اینكه وقتی متولیان داخلی این امر توانستند بعد از سال ها دست قاچاقچیان چوب و حامیان بهره برداری از جنگل های هیركانی را قطع كنند خود جای خوشحالی و تشكر ویژه دارد.

میارعباسی یادآور شد: البته كشورمان باید از این پس در چگونگی مدیریت و حفاظت از این میراث طبیعی جهانی پاسخگو باشد و با هر نوع تخلف در محدوده های معرفی شده برخورد جدی كند.

این كارشناس ارشد جنگل داری اظهار داشت: در واقع افزایش اقدامات حفاظتی و مدیریتی از الزامات و پیامدهای ثبت جهانی است.

به گفته وی، با اضافه شدن دومین اثر طبیعی ایران به فهرست یونسكو مثل همه عناوین دیگر، كشورهای عضو متعهد به حفظ آن با مشاركت جهانی هستند و ایران می تواند از كمك های مالی، مشاوره های علمی، تحقیقاتی و پژوهشی بین المللی برخوردار گردد و حتی از ردیف بودجه ای جداگانه از كمك دولت هم استفاده نماید.

میارعباسی تصریح كرد: همچنین حفاظت از این عرصه ها در زمان جنگ به صورت مكان امن مورد حمایت یونسكو است و می توان از این اتفاق برای تبلیغی مؤثر در صنعت گردشگری كشور و اعتبار جهانی برای كشورمان استفاده كنیم.

او بیان كرد: با توجه به تمام نكات مثبت گفته شده، باید آن روی سكه را نیز ببینیم كه همانا همدلی جدی همه مشاركت كنندگان به همراه تخصیص منابع كافی داخلی و بین المللی برای به روزرسانی زیرساخت ها و روشن كردن دید جوامع محلی، آموزش، ارتقای معیشت جوامع و بالا بردن فرهنگ زیست محیطی آنان برای تحقق هدف اول یونسكو كه همانا بالا بردن ضریب حفاظتی و احیای این عرصه ها است.



ابهام در خدمات و كمك های كارشناسی و مالی یونسكو پژوهشگر علوم جنگل گفت: ثبت جنگل های هیركانی را باید در كل به فال نیك گرفت ولی صرف این كار كافی نیست و فقط شرط لازم برای حفظ این جنگل ها محسوب می شود.

یوسف گرجی بحری افزود: خدمات و كمك های كارشناسی و مالی یونسكو پس از ثبت جهانی جنگل های هیركانی به طور دقیق برای ما واضح و روشن نیست.

وی بیان كرد: همچنین معلوم نیست پیامدهای ثبت جهانی این جنگل ها با مدیریت سازمان جنگل ها چه تداخلی پیدا می كند.

گرجی بحری با اشاره به پیمان رامسر (Ramsar Convention) كه با هدف حفظ تالاب های جهان، در زمستان 1349 در شهر رامسر برگزار شد اظهار داشت: تاكنون 33 تالاب ایران در این پیمان ثبت شده است، ولی مهم ترین تالاب ما كه تالاب انزلی است وضع مناسبی ندارد و فاضلاب های استان گیلان به آن وارد می شود و عمقش در حال كاهش است.

وی یادآور شد: چاه های آب در كشور ما به مقدار بسیار زیاد و بی ضابطه ای حفر شد كه نتیجه اش خشك شدن دشت ها و تالاب ها و دریاچه ها بوده است.

این كارشناس تأكید كرد: بنابراین مواردی همچون ثبت جهانی و ورود به پیمان های بین المللی نمی تواند به خودی خود مشكلات ما را حل كند.

این جنگل شناس گفت: موضوع دیگر اینكه از سازمان جنگل ها با مشكلات و پیچیدگی هایی كه در كارش افتاده است نمی توان چندان امید داشت كه در رسیدن به اهداف حفظ جنگل ها موفق شود.

گرجی بحری گفت: برای مثال طرح تنفس جنگل دو سال است اجرا می شود ولی طرح جانشین (جایگزین) هنوز اجرایی نشده است.

وی افزود: همچنین بیماری ها و آفات جنگلی ازجمله نابودی شمشادها در جنگل های هیركانی روی داده ولی كار جدی برای مبارزه با آن صورت نگرفته است.

گرجی بحری به وقوع آتش سوزی در جنگل ها اشاره كرد و یادآور شد: در عصر فناوری های پیچیده و پیشرفته، ما از توان تشخیص به موقع آتش سوزی محروم هستیم و حتی اگر فوری متوجه آتش سوزی شویم، به دلیل كمبود امكانات و تجهیزات، در مهار آن موفق نیستیم.

پژوهشگر جنگل ادامه داد: همین طور موضوع تجاوز به جنگل و تبدیل حریم جنگل كه باعث می شود افق را تار ببینیم و به تأثیر شگرف ثبت جهانی جنگل های هیركانی خوش بین نباشیم.

وی به سیل های چند ماه قبل در كشور اشاره كرد و یكی از علل مهم آن را تخریب جنگل های زاگرس برشمرد و اظهار داشت: تأسف برانگیز است كه درخت بلوط را در جنگل های زاگرس برای تهیه زغال قطع می كنند.

به گفته این جنگل شناس، در مدیریت جنگل باید تجدید ساختار به وجود آید و سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری كشور و سازمان حفاظت محیط زیست با هم ادغام شوند.

گرجی بحری افزود: اگر می خواهیم از فرصت ثبت جهانی جنگل های هیركانی برای حفظ و احیا و توسعه جنگل استفاده كنیم باید تجدید سازمان صورت گیرد و نیروهایمان با هم باشد و تشكیلات را مطابق اهداف و خواسته ها تنظیم كنیم.

این جنگل شناس گفت: به عبارت دیگر باید امكانات خود را تجهیز كنیم و موقعیت اداری و سازمانی و بودجه ای را برای حفظ منابع طبیعی ارتقا دهیم.



فسیل های زنده دنیا مدیركل دفتر جنگل كاری و پارك ها و ذخیره گاه های جنگلی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری كشور در بیان اهمیت جنگل های هیركانی گفت: این جنگل ها با مساحت دو میلیون و 100 هزار هكتار به صورت نواری در دامنه های شمالی رشته كوه البرز و ساحل جنوبی دریای خزر از آستارا در استان گیلان تا گلی داغ در استان گلستان به طول تقریبی 800 كیلومتر و عرض 20 تا 70 كیلومتر گسترش دارد.

كورش خلعتبری لیماكی افزود: پوشش گیاهی جنگل های هیركانی از ارتفاع هم سطح دریا شروع می شود و تا ارتفاع حداكثر 2800 متر امتداد دارد كه سهم استان مازندران از این مواهب الهی 53 درصد و گیلان 26 درصد و گلستان 21 درصد است.

وی تأكید كرد: دانشمندان آن را نمادی از فسیل های زنده دنیا محسوب می كنند و وجود جنگل های پهن برگ خزان كننده باستانی در این ناحیه رویشی، با وجود از بین رفتن مشابه آن در سایر نقاط دنیا ازجمله علل ثبت جهانی آن به شمار می رود.

به گفته خلعتبری، اكنون مشكلات و معضلاتی در كار اداره و حفظ جنگل های هیركانی وجود دارد كه ثبت جهانی آن موجب كاهش و یا رفع این مشكلات می شود.

وی مهم ترین معضلات موجود را فقر حاكم بر جوامع جنگل نشین، نارسایی قوانین و مقررات مربوط به جنگل و نبود ضمانت اجرایی قوانین موجود، نبود توجه به پیامدهای محیط زیستی و ناهماهنگی در اجرای طرح های توسعه ای در عرصه های جنگلی، حضور گسترده جوامع جنگل نشین و جوامع محلی در جنگل، تغییرات كاربری و تبدیل اراضی جنگلی ذكر كرد.

مدیركل دفتر جنگل كاری و پارك ها و ذخیره گاه های جنگلی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری كشور ادامه داد: وابستگی معیشتی جنگل نشینان به فعالیت های ناسازگار با حفظ جنگل همانند دامداری، زراعت، تأمین سوخت و فقدان قوانین جدید و روزآمد از دیگر مشكلات موجود است.

خلعتبری اظهار داشت: یكی از راه های حفظ این جنگل ها با توجه به وضعیت كنونی كشور و نبود اعتبارات لازم برای حفاظت و اجرای طرح ها و پروژه های جنگل شناسی و جنگل داری و درنهایت عدم تخصیص به موقع اعتبارات دولتی، برقراری و تعامل با سازمان های مردم نهاد و سازمان های بین المللی ازجمله یونسكو به منظور شناساندن این نواحی جنگلی و استفاده از توان كارشناسی و مالی آن ها است.

وی یادآور شد: لذا ثبت جهانی قسمتی از جنگل های هیركانی به مساحت 307 هزار هكتار به صورت میراث طبیعی در یونسكو می تواند فرصت مناسبی برای حفظ و احیای جنگل، معرفی بیشتر این جنگل ها به جهانیان، كشف پتانسیل ها و عینیت بخشیدن به استعدادهای مناطق جنگلی و درنهایت توسعه گردشگری باشد.

خلعتبری افزود: همچنین ثبت جهانی موجب ایجاد اشتغال برای مردم بومی و افزایش درآمد در بخش های محلی و ملی، ایجاد منافع مستقیم اقتصادی و نیز درآمدهای مكمل برای جوامع محلی، تقویت مشاركت جوامع محلی در فرآیند تصمیم گیری مربوط به تعیین نوع و میزان فعالیت ها، معرفی و شناخت توانمندی های استان های شمالی به گردشگران می شود.

مدیركل دفتر جنگل كاری و پارك ها و ذخیره گاه های جنگلی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری كشور بیان كرد: خلاصه آن كه زمینه ای برای دوستی عامه مردم با جنگل ها و همت بیشتر مسؤولان و مدیران محلی برای صیانت از جنگل ها پدید می آید.

به گفته خلعتبری، پیگیری ثبت بخشی از جنگل های هیركانی در فهرست جهانی یونسكو با همكاری سازمان های میراث فرهنگی و گردشگری، محیط زیست، سازمان جنگل ها، دانشگاه تربیت مدرس صورت گرفت.

خلعتبری تصریح كرد: ثبت جهانی جنگل های هیركانی مزایا و فواید بسیاری برای محوطه های ثبت شده در پی دارد و همه اعضای پیمان (پیمان) كه تعدادشان 191 كشور است موظف و متعهد به مشاركت جهانی برای مراقبت آن هستند.

وی یادآور شد: بارزترین امتیاز پذیرش پیمان میراث جهانی، پیوستن و تعلق یافتن به گروهی از آثار است كه جهانیان آن را می ستایند و برایش اهمیت قائل هستند كه این آثار، نمونه هایی خارق العاده از تنوع فرهنگی و غنای طبیعی به شمار می روند.

مدیركل دفتر جنگل كاری و پارك ها و ذخیره گاه های جنگلی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری كشور گفت: به طور خلاصه مزایای مهم پذیرش پیمان و ثبت آثار در یونسكو را می توان در سه دسته كلی خلاصه كرد كه نخست، دسترسی به منابع مالی است.

خلعتبری توضیح داد: یكی از مزایای مهم پیمان، خاصه برای كشورهای درحال توسعه، دستیابی به صندوق میراث جهانی است كه به منظور شناسایی و حفاظت و معرفی محوطه های میراث جهانی، سالانه اعتباری در اختیار كشورهای عضو قرار می دهد و علاوه بر این، محوطه های این چنینی می توانند از كمك های بین المللی گوناگون برایحفاظت از میراث جهانی استفاده كنند.

وی بهبود معیشت جوامع محلی را دستاورد دیگر آن برشمرد و اظهار داشت: ثبت جنگل های هیركانی در فهرست میراث جهانی یونسكو می تواند سهم بسیار زیادی در معرفی شایسته طبیعت و فرهنگ و تمدن ایرانی در جهان داشته باشد و موجب جذب گردشگر و رونق اقتصادی جوامع محلی و منطقه ای خواهد شد.

به گفته خلعتبری، تبادل علمی و فنی از دیگر نتایج ثبت جهانی جنگل های هیركانی است زیرا محوطه هایی كه در فهرست جهانی یونسكو ثبت می شوند از طراحی و اجرای برنامه های راهبردی و جامع مدیریتی برخوردار می شوند كه این برنامه ها شامل اقدامات حفاظتی و شیوه های نظارتی متناسبی است كه با توجه به شرایط حاكم بر منطقه طراحی و اجرا می شود.

او ادامه داد: بدین ترتیب متخصصان بین المللی، آموزش های لازم را در این باره به گروه های بومی منتقل می كنند؛ به عبارت دیگر، تعامل و تبادل تجربیات جهانی برای ارتقای توان كارشناسی، اعزام كارشناس برای كمك به كشورهای درخواست كنندهٔ عضو و سایر كمك های علمی و فنی علاوه بر كمك های مالی، ازجمله توافقات بین كشورهای عضو این پیمان است.

درباره این موضوع بیشتر بخوانید:

معرفی زیباترین جنگل های ایران​

ضرورت ارایه آموزش های بنیادی شیوه حفاظت از میراث طبیعی به مردم

بررسی آثار آتش سوزی جنگل ها

آیا با ثبت جهانی جنگل های هیركانی بی مهری ها نسبت به آن پایان می یابد؟

تدوین برنامه حفاظت جنگل های هیركانی و بازگرداندن نام باستانی «هیركانی» به استان گلستان