هرمزگان بیش از 17 سال است كه با پدیده خشكسالی دست و پنجه نرم می كند و با آنكه تابستان امسال را بدون تنش خاص آبی سپری كرده، اما انگار با گذشت زمان ، توان منابع آبی استان برای مقابله با این پدیده به تحلیل رفته و این روزها حال و روز خوشی ندارد.
نزدیك به دو دهه خشكسالی و كم آبی درهرمزگان موجب خشك شدن 365حلقه چاه آب آشامیدنی، 18 دهنه چشمه و قنات، 100 حلقه چاه و كاهش آب 135 حلقه چاه بین 30 تا 70 درصد شده است.
بر اساس اطلاعات ایستگاه های باران سنجی شركت مدیریت منابع آب ایران، در میان كم بارش ترین استان های كشور، استان هرمزگان با 4 میلی متر بارندگی در رتبه دوم قرار دارد.
از 74 دشت موجود در هرمزگان تمامی آنها دارای بیلان منفی هستند و 38 دشت ممنوعه و مابقی دشت ها نیز شور است.
استان هرمزگان پارسال به ویژه در فصل بهار و تابستان نیز با بحران جدی كم آبی مواجه بود و مردم این استان برای روزها و ساعت های طولانی در گرم ترین ماه های سال شاهد قطع آب آشامیدنی بودند.
براساس اعلام سازمان هواشناسی میزان بارندگی های هرمزگان در نیمه نخست پارسال درمقایسه با سال قبل تر حدود 70 درصد كاهش داشته كه به طور یقین جبران این كاهش نیازمند بارندگی های بسیار است.
شدت بحران در هرمزگان در ابتدای پارسال به حدی بود كه حمیدرضا جانباز معاون وزیر نیرو و مدیرعامل شركت مهندسی آب و فاضلاب كشور درمصاحبه ای با خبرنگار ایرنا گفته بود كه شهر بندرعباس مركز استان هرمزگان به همراه دو شهر بزرگ دیگر در كشور از نظر تامین آب آشامیدنی در وضعیت قرمز قرار دارند.
این روزها نیز خبرهای خوشی از وضعیت منابع آب هرمزگان به گوش نمی رسد؛ از جمله آنها سد استقلال میناب است كه این روزها روزگار خوشی ندارد و طبق گفته مدیرعامل شركت آب منطقه ای هرمزگان حجم مفید آن به اتمام رسیده است.
این سد بیش از 40 سال پیش با ظرفیت 250میلیون متر مكعب با هدف آبرسانی به شهر میناب وبندرعباس احداث شد ولی پس از دو دهه كم بارشی و خشكسالی، در سالهای اخیر با بحران كم آبی مواجه شد.
با پررنگ شدن این بحران ، از 6 سال پیش سد های شمیل ونیان به كمك این سد آمدند و آب این سدها به بخش كشاورزی میناب، و آب سد استقلال برای مصرف شرب به شهرهای بندرعباس ، بندر خمیر اختصاص یافت.
اما با این حال به دلیل كاهش میزان بارندگی و افزایش شدت خشكسالی در هرمزگان، سد استقلال میناب هم اكنون با چالش های بسیاری برای تامین آب مناطق مذكور روبه رو است.
مدیرعامل شركت آب منطقه ای هرمزگان در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با بیان اینكه در حال حاضر با توجه به شرایط سد استقلال میناب، آب شهرهای بندرعباس و بندرخمیر ازآب های زیرزمینی دشت های میناب تامین می شود، گفت: البته این دشت ها نیز وضعیت چندان مناسبی ندارند كه بتوانند به عنوان یك منبع پایدار به آنها اتكا كرد.
هوشنگ ملایی بیان داشت: میانگین بارش طی سال های متمادی و در بهترین حالت در این استان 196 میلی متر با بیلان مثبت یك میلیارد متر مكعب است و از مجموع 20 میلیارد متر مكعب بارش، 14 میلیارد متر مكعب تبخیر شده و تنها 2 و نیم میلیارد آن قابل نفوذ در هرمزگان است و از این میزان یك و نیم میلیارد در سفره­های آب­شیرین نفوذ كرده و مابقی در سفره­های آب­شور تزریق می گردد.
وی بیان داشت: میزان روان آبهای سطحی استان 2 و نیم میلیارد متر مكعب در سال بوده كه از این میزان یك میلیارد و دویست و سی میلیون متر مكعب روان آب شیرین و مابقی را روان­آب شور تشكیل می­دهد.
ملایی خاطرنشان كرد: به دلیل افزایش 30 درصدی برداشت از منابع زیرزمینی آب استان و برداشت بی­رویه، عمده دشت­های هرمزگان ممنوعه هستند.
وی بیان داشت: در حال حاضر مصرف آب شهر بندرعباس بیش از 2100 لیتر در ثانیه بوده و با توجه به خشكسالی بی سابقه امسال، تا زمان به بهره برداری رسیدن آب شیرین كن ها و طرح های تامین آب باید از منابع جایگزین برای تامین این ماده حیاتی استفاده شود.
ملایی مهم ترین معضل در بخش آب استان هرمزگان را برداشت بی­رویه از دشت میناب و به تبع آن فرونشست زمین و بروز فروچاله ها عنوان كرد.
وی تصریح كرد:در حال حاضر ارتفاع آب شیرین در میناب پایین تر از سطح دریا رسیده و در این دشت با معضل حمله آب شور به آب شیرین و پدیده فرونشست و فروچاله ها روبرو است كه البته اقدامات چشمگیری برای رفع بحران این دشت در دست اقدام است.
مدیرعامل شركت آب منطقه ای هرمزگان با اشاره به تلاش های این شركت به منظور تعادل بخشی به برداشت آب و مثبت كردن بیلان سطح آب های زیرزمینی، گفت: در همین راستا این شركت با هدف گزاری 10ساله و مطابق با طرح تعادل­بخشی برنامه­ریزی كرده تا به تدریج میزان برداشت مصارف كشاورزی از منابع زیرزمینی كاهش یافته و از رقم یك و نیم میلیارد به كمتر از یك میلیارد متر مكعب در سال برسد.
وی از جمله اقدامات مهم در تامین آب هرمزگان را احداث آبشیرین كن دانست و افزود: بر همین اساس تاسیس طرح بزرگ آب شیرین كن یك میلیون متر مكعبی و همچنین آب شیرین كن یكصد هزار متر مكعبی بندرعباس در دست اجرا می باشد.
ملایی خاطرنشان كرد: استفاده از ظرفیت سدها و تعادل بخشی به منابع آب زیرزمینی و مثبت كردن بیلان این آب ها طی برنامه ریزی بلندمدت نیز از راهكارهای مفید در این زمینه است.
مدیرعامل شركت آب منطقه ای هرمزگان تاكید كرد: موفقیت در اجرای طرح ها و برنامه های احیای منابع آبی در استان و پیشگیری از بروز هرگونه بحران كم آِّبی، علاوه بر تلاش و هماهنگی دستگاه های مربوطه نیازمند مشاركت جدی مردم نیز می باشد.
ملایی ابراز داشت: كمبودهای آبی استان علاوه بر اجرای طرح های مختلف ، باید با صرفه جویی و مدیریت مصرف آب نیز جبران شود و در نتیجه ضروری است مشتركان فرهنگ صرفه جویی را جزء الزامات زندگی خود قرار دهند.
این مقام مسوول گفت: اگر هر فردی روزانه 20 لیتر در مصرف آب صرفه جویی كند، می توانیم روزهای گرم سال آینده را با كمترین چالش سپری و امكان بهره مندی از آب شرب را برای تمام شهروندان فراهم نماییم.
مدیرعامل شركت آب و فاضلاب هرمزگان نیز با اشاره به بحران كم آبی در استان، گفت: در حال حاضر شهر بندرعباس مركز استان، 250 لیتر بر ثانیه كمبود آب دارد و عمده مشكل كم آبی این شهر در بلندی های شمال غرب به دلیل اختلاف ارتفاع با مخازن دامایی است كه در صورت جبران این كمبود، مشكل شمال غرب نیز برطرف خواهد شد.
امین قصمی با اشاره به بحران كم آبی در هرمزگان كه ناشی از كاهش بارندگی وخشكسالی بیش از 17 سال در این استان است، بیان داشت: حداقل نیاز آبی استان هرمزگان 4 هزار و 100 لیتر و میزان تولید فعلی 3 هزار و 200 لیتر بر ثانیه است كه 900 لیتر بر ثانیه كمبود آب داریم.
وی با بیان اینكه هر ساله با افزایش تعداد مشتركین 17 تا 20 درصد افزایش مصرف داریم ، تصریح كرد: با توجه به شرایط اقلیمی استان و كاهش منابع آبی در سال های اخیر، مصرف بهینه آب و رعایت الگوی مصرف از سوی شهروندان هرمزگانی یك ضرورت است كه می تواند ما را در تولید و حفظ منابع آبی پایدار استان یاری كند.
مدیرعامل آب وفاضلاب شهری هرمزگان گفت: هم اكنون در شهرهای بستك، سردشت و گوهران با مشكل كم آبی مواجه ایم كه در این رابطه ضمن اقدامات مدیریتی انجام شده و آبرسانی سیار با هماهنگی فرمانداری ها و شوراها، در راستای رفع این چالش تلاش می كنیم.
قصمی موضوع تامین آب را از جدی ترین و مهمترین مساله استان در سالهای اخیر عنوان كرد و گفت: اهمیت این موضوع به حدی است كه تمام برنامه ریزی های توسعه ای استان و پروژه های در دست اقدام ، برهمین اساس طرح ریزی می شود.
وی با اشاره به تلاش های این شركت برای راه اندازی آب شیرین كن یكصد هزار مترمكعبی بندرعباس، گفت : البته این شركت تنها مسئول توزیع آب شرب است و طبق قوانین وزارت نیرو اجازه ورود به تامین و تولید منابع آبی را ندارد اما به دلیل كاهش و محدودیت منابع، ناگزیر با احداث آب شیرین كن به بخش تامین آب نیز ورود كرده و با جدیت در حال پیگیری و تسریع در اجرای آن است.
مدیرعامل آب و فاضلاب هرمزگان اظهار داشت: میزان ذخیره آب در هرمزگان مناسب نیست و در این شرایط همه باید خود را مالك آب بدانیم و در صرفه جویی و مصرف بهینه این سرمایه حیاتی تلاش كنیم.
وی ابراز داشت: 225 هزار مشترك زیر پوشش آب و فاضلاب استان هستند كه 85 درصد مشتركان در بخش خانگی بوده و 65 درصد كل مصرف آب را به خود اختصاص دادند وبا توجه به بارندگی های سال گذشته و هماهنگی های انجام شده با آب منطقه ای استان، تابستان امسال در بندرعباس با وجود كمبود ، آب نوبت بندی انجام نشد اما برای پیشگیری از جیره بندی آب در سال آینده مشتركان باید صرفه جویی در مصرف را جدی بگیرند.
خشكسالی های پی درپی در هرمزگان موجب كم آبی شدید و حتی خشك شدن و تغییر كیفیت بسیاری ازمنابع تامین آب این استان شامل چاه های عمیق و نیمه عمیق ، چشمه ها ، قنات ها و حتی رودخانه ها و در نتیجه كم آبی مخازن سدهای بزرگ و كوچك شده و بحران آب رفته رفته علاوه بر كشاورزی ،دامنگیر حیات مردم در روستاها نیز شده و هم اكنون بیش از 150 روستای هرمزگان شبكه آب لوله كشی نداشته و با تانكر آب رسانی می شود كه این مساله زندگی در این مناطق را به شدت سخت كرده است.
در این شرایط به اعتقاد بسیاری از كارشناسان استفاده از ظرفیت شیرین سازی آب دریا تنها راه نجات استان هرمزگان از كم آبی است.
مدیرعامل شركت آب و فاضلاب روستایی هرمزگان گفت :كمبود بارش ها در استان سبب بی رمقی روستاها شده همچنین افزایش دشت های ممنوعه فشار زیادی بر ساكنان روستاها وارد كرده است.
عبدالحمید حمزه پور با بیان اینكه تأمین آب روستاها بصورت اساسی با اختصاص اعتبارات ملی و توسعه آب شیرینكن ها امكان پذیر است، افزود:
در حال حاضر 70 درصد از روستاهای استان هرمزگان از تأسیسات و شبكه های آب رسانی برخوردارند .
وی با بیان اینكه در حال حاضر 18 سایت آبشیرینكن در استان وجود دارد، خاطرنشان كرد: با توسعه و بهره برداری ازاین 18 سایت آب شیرین كن روستاهای آبرسانی سیار از 400 روستا به كمتر از 150 روستا رسیده است.
این مقام مسئول تصریح كرد: آبشیرین كن های موجود 12 درصد از آب روستایی استان راتامین می كند و مابقی از طریق چاه ها و آب های سطحی تأمین می شود.
حمزه پور خاطرنشان كرد: با پیش بینی های صورت گرفته در راه اندازی سایت های جدید آبشیرین كن تا 2 سال آینده تعداد روستاهای زیر پوشش آبشیرین كن ها به 500 روستا می رسد .
وی بیان داشت: با وجود مشكلات بسیار و كمبود اعتبار، با توجه ویژه دولت یازدهم موفق شدیم پارسال از چهار آب شیرین كن در قشم ، جاسك و بندرعباس با ظرفیت 15 هزار مترمكعب بهره برداری كنیم كه با این اقدام مشكل كمبود آب 70 روستای هرمزگان برطرف شد.
اما با وجود تمام مشكلاتی كه برای حوزه آب هرمزگان گفته شد، این استان از ظرفیت هایی نیز برخوردار است كه متاسفانه در یك بازه زمانی نسبت به استفاده از آنها بی توجهی شده كه از جمله آنها سد جگین شهرستان جاسك است.
هفت سال پیش سد جگین جاسك با ظرفیت 300میلیون متر مكعب با هدف تامین آب شرب وكشاورزی شهرهای جاسك و بشاگرد به بهره برداری رسید ولی بدلیل توجه نشدن به این موضوع این سد چند بار لبریز شد و بخشی از آب آن رها شد، تا اینكه از سال گذشته طرح استفاده از آب این سد برای مصارف كشاورزی و شرب آغاز شده است.
با توجه به اینكه آب نقش بسیار مهم و حیاتی در توسعه دارد ،نبود مشكلی در تامین آب چه در بخش شرب و چه در بخش كشاورزی ، می تواند راهگشای افزایش تولید، خودكفایی و تحقق اهداف برنامه اقتصاد مقاومتی باشد.
امروز بحران كم آبی تنها دامنگیر هرمزگان نبوده و به نوعی اقصی نقاط ایران اسلامی با این بحران مواجه هستند كه به منظور پیشگیری از پیامدهای وخیم كمبود آب ، باید علاوه بر ایجاد ظرفیت های جدید ، اصلاح الگوی مصرف نیز در دستور كار باشد كه تحقق آن نیازمند یك نقشه عملیاتی هدفمند و كاربردی است.
باید با اتخاذ تدابیر و راهكارهای ویژه در مدیریت مصرف آب، جلوی بروز بحران كم آبی به خصوص در فصل تابستان را گرفت.
اجرا و نظارت دقیق بر روش های آبیاری و الگوی كشت یكی از بخش های مهم مدیریت مصرف آب است كه مسئولان مربوطه باید راهبردهای عملیاتی مشخصی برای آن داشته باشند و با جدیت آن را پی بگیرند.
در این میان رفع مشكل بحران آب استان هرمزگان به عنوان دروازه طلایی اقتصاد ایران از اهمیت ویژه ای برخوردار است كه امیدواریم در آینده ای نزدیك و با وجود مشكلات بسیار شاهد رفع آن باشیم.
6048/7198
گزارشگر: فاطمه حسینی انتشاردهنده: خلیل تنیده