حاشیه نشینی شكل نامناسبی از زندگی و سكونت خانوارها كه در اطراف شهرها به خصوص شهرهای بزرگ شكل می گیرد و این پدیده ناگوار اجتماعی به شكل های مختلفی از جمله تصرف غیرقانونی زمین در شهرها، آلونك نشینی، كپرنشینی، حلبی آباد و ... پدیدار می شود.

معضل حاشیه نشینی در بیشتر شهرستانهای استان خراسان شمالی وجود دارد،اما بیشترین و نگران كننده ترین نمود این معضل در بجنورد، مركز این استان روی داده است. به گونه ای كه اكنون 75هزار نفر این شهر در 26 سكونتگاه غیررسمی و حاشیه ای مركز خراسان شمالی زندگی می كنند، سكونت گاه هایی كه هاشور خورده و در برخی موارد نیزشهری و یا روستایی بودن منطقه مشخص نیست.

در محله های حاشیه نشین بجنورد از ضلع جنوبی، اطراف حصارشیرعلی واحمدآباد گرفته تا ملكش ، ودر ضلع غربی وشمالی، اسلام آباد، باقرخان1و2، محمد آباد، كلاته آروین، ناظرآباد تا بربرقلعه،و... كه قدم می زنی به حال و روز ساكنانش تاسف می خوری كه چرا به جبر روزگار و ناملایمتی شرایط مجبور به ترك روستا و محل سكونت خود شدند و در خانه هایی سكنی گزیده اند كه نمی توان نام خانه بر آن نهاد، خانه هایی كه هر آن ممكن است بر سر ساكنانش آوار شود.

گفتگویی پر درد با ساكنین این محله ها

حصاری، یكی از ساكنان محله حاشیه شهر، از وضعیت بد امنیت در این محله گلایه دارد و می گوید: برخی افراد ساكن در این منطقه كه به انجام كارهای غیرقانونی و خلاف مانند فروش مواد مخدر و غیره می پردازند امنیت را از مردم سلب كرده اند و به راحتی انواع خلاف ها در این محله رخ می دهد.

یكی دیگر از ساكنان این محله از وضع كنونی خود بسیار ناراحت است، او از وضعیت اجتماعی و فرهنگی این محله گلایه دارد و می گوید: متاسفانه به دلیل اینكه كارگر هستم و نمی توانم در محله دیگری ساكن شوم مجبورم با خانواده ام اینجا زندگی كنم.

این پدر از آینده فرزندانش بیم دارد چرا كه هرچقدر هم برای تربیت آنها تلاش كند باز هم حضور و زندگی در اینجا و دیدن بسیاری از مشكلات اجتماعی از نزدیك می تواند بر تربیت آنها تاثیر بگذارد.

رئیس شورای اسلامی شهر بجنورد با تاكید بر اینكه مهار حاشیه نشینی تكلیف تمامی مسئولان به ویژه شورا، شهرداری و دولت است می گوید: رشد غیرمنطقی پدیده حاشیه نشینی در شهرهای كشور یك تهدید جدی محسوب می شود كه نیازمند مدیریت و ساماندهی است واگر حاشیه نشینی مهار نشود آسیب های جدی ناشی از آن دامنگیر تمام شهرها می شود.

حسین پیلتن با اشاره به اینكه بیشتر جمعیت حاشیه نشین شهرهای استان كشاورزان و دامدارانی هستند كه به دلیل خشكسالی در این نقاط ساكن شدند می افزاید: اگر دولت فكری به حال آسیب دیدگان ناشی از خشكسالی و بیكار شدن كشاورزان، باغداران، دامداران و غیره نكند این معضل با شدت بیشتری افزایش پیدا می كند.

رئیس شورای اسلامی شهر بجنورد با تاكید بر اینكه افرادی كه به دلیل خشكسالی بیكار می شوند باید مورد حمایت دولت قرار گیرند خاطرنشان می كند: این افراد پس از بیكار شدن به امید یافتن شغل و رهایی از بیكاری به شهر می آیند و به دلیل نبود شغل مناسب در شهرها سبب تشدید مشكلات شهر می شوند.

حسین پیلتن همچنین به فعالیت های سودجویان در حاشیه شهرها و تفكیك زمین های كشاورزی و واگذاری آنها به مهاجران اشاره كرده و می گوید: این اقدامات سبب گسترش بی برنامه شهری شده به نحوی كه شهرداری نمی تواند به آنها خدماتی ارائه دهد.

رئیس شورای اسلامی شهر بجنورد با بیان اینكه بسیاری از روستاهای اطراف شهر با چنین اقداماتی توسط سودجویان به شهرك تبدیل شده است می افزاید: در چند سال گذشته بخش عمده این روستاها به حریم شهر اضافه شد و مشكلات زیادی برای مدیریت شهری ایجاد كرده است

حسین پیلتن می گوید:مشكل مشترك بیشتر محله های حاشیه نبود بهداشت و جاری بودن آب فاضلاب در كوچه و خیابان است به نحوی كه تجمع این آب ها دركنارمحیط زندگیشان سبب شیوع بیماری های مختلف به ویژه سالك شده است

اقداماتی برای كاهش آسیب های اجتماعی

معاون اجتماعی فرماندهی انتظامی خراسان شمالی نیز در خصوص حاشیه نشینی می گوید: جرم خیز بودن، مأمن و زیستگاه مناسب جرم برای مجرمان و بزهكاران و وجود مناطق مستعد موجب ایجاد زیست گاه های جرم در بعضی از مناطق حاشیه نشینی شده است كه لازم است اقدامات علمی و كارشناسی شده انجام شود

بنابه سرهنگ حیدراقبالی مطلق نیروی انتظامی در حوزه پیشگیری از جرم اقدامات و طرح هایی در حاشیه شهرها انجام داده اما لازمه موفقیت در این حوزه، حضور موثر تر همه دستگاه ها، متولیان ، توانمند سازی و مشاركت مردمی است تا ضمن پیشگیری از ایجاد نقاط و مسیرهای بحرانی جرم، با این مناطق بحرانی در حاشیه شهرها مقابله همه جانبه شود.

معاون اجتماعی فرماندهی انتظامی استان می گوید: تحلیل این جرم ها نشان می دهد سطح فرهنگ و آگاهی نداشتن افراد ساكن در مناطق حاشیه ای یكی از دلایل اصلی ارتكاب به این جرایم بوده و در این راستا باید تمامی دستگاه ها و نیروی انتظامی با همكاری یكدیگر دو فرهنگ شهری و روستایی را به هم نزدیك كنند تا از وقوع بسیاری آسیب های اجتماعی و جرائم جلوگیری شود

معاون توسعه وپیشگیری بهزیستی خراسان شمالی با اشاره به اینكه یكی از عوامل ایجاد آسیب های اجتماعی در جامعه، مناطق حاشیه نشین است، می افزاید: با مراجعه به مناطق حاشیه ای شهرستان ها و حضور در بین مردم محلات نسبت به توزیع بروشور ، تراكت ، پوستر و در جهت آگاهسازی و اطلاع رسانی از مضرات مواد مخدر صنعتی انجام شده است.

هاجرپاكدین می افزاید:به افراد ساكن در سكونتگاه های غیررسمی توسط دستگاه ها و نهادهای مرتبط در زمینه مهارت های زندگی، ارتباطی، اجتماعی، زناشویی و غیره با هدف ارتقای سطح فرهنگ شهروندی و كاهش آسیب های اجتماعی آموزش های لازم ارائه می شود.