به گزارش تابناك قم، قم با مساحت حدود 11 هزار كیلومتر مربع درحاشیه كویر، دارای پنج بخش، 10 دهستان و 363 آبادی دارای سكنه است كه 70 درصد آب قم از فاصله 300 كیلومتری این استان تامین می شود.

كاهش شدید میانگین بارش سالیانه، بهره برداری غیراصولی و نامناسب از منابع آب در بخش های مختلف، اضافه برداشت از چاه های مجاز، حفر چاه های غیرمجاز، تحقق نیافتن حق آبه های استان قم و زمان بر بودن فرهنگسازی و آموزش های كاربردی باعث تشدید بروز خشكسالی و افزایش آلودگی های زیستی در این استان شده است.

«تهدید كمبود آب هشدار جدی است» این ابراز نگرانی مدیرعامل شركت آب و فاضلاب شهری قم است كه در جلسه های مختلفی از به صدا در آمدن این زنگ خطر برای مسئولان و مردم خبر داده است.

علیجان صادق پور یكی از راهكارهای جلوگیری از تشدید بی آبی را ارتقای فرهنگ عمومی دانسته و گفته است: باید فرهنگ عمومی استفاده بهینه از آب در بین اقشار مختلف مردم صورت بگیرد تا مردم با آگاهی بیشتر توقع از مصرف آب را پایین بیاورند و بهینه مصرف كنند.

وی از اجرای برنامه های ترویجی و آموزشی در مدارس استان قم خبر داد و گفت: با همكاری اداره كل آموزش و پرورش استان در تمام مدارس قم برنامه های ترویجی استفاده صحیح از آب را به زبان ساده اجرایی كرده ایم تا دانش آموزان به عنوان حامیان آب در جلوگیری از بحران آب سهیم باشند.

صادق پور افزود: تولید محصولات صرفه جویی از منابع آب با استخراج از منابع دینی صورت گرفته است كه در اختیار رسانه های جمعی و اقشار مختلف مردم قرار داده ایم تا نقش مهمی در كاهش مصرف آب در استان را فراهم كنیم.

مدیرعامل شركت آب و فاضلاب شهری قم با اشاره به این كه حدود 18 الی 20 درصد هدر رفت آب در استان صورت می گیردگفت: بخشی از این آب ها به خاطر احصای غلط مصرف و برخی هم به علت نصب كنتورهای غیرمجاز آب است كه در این راستا نیازمند همكاری دستگاه های نظارتی هستیم تا یا ایجاد نظم و مصرف صحیح آب نظارت ها را شدت دهند.

تاثیر دخالت های انسانی بر وضعیت كم آبی استان قم

مدیرعامل شركت آب منطقه ای قم با اشاره به دخالت های انسانی در كاهش وضعیت سفره های زیرزمینی قم، اظهار داشت: در سطح استان برداشت غیر مجاز از چاه های مجاز و حفر چاه های غیر مجاز باعث كاهش روان آب ها در سفره های زیرزمینی شده است.

احمد حاج حسینی مسگر افزود: استفاده دوبرابر ثبت شده در پروانه های بهره برداری چاه های مجاز باعث شده است تا 250 میلیون متر مكعب اضافه برداشت از چاه های مجاز در استان قم انجام می شود.

وی ادامه داد: همچنین بهره برداری از چاه هایی كه تغییر كاربری داده اند از دیگر موارد برداشت بی رویه از چاه های مجاز است.

حاج حسینی مسگر با اشاره به بهره برداری از چاه های غیر مجاز درقم گفت: سه هزار و 850 حلقه چاه غیر مجاز در استان است كه باید نسبت به وضعیت آنها اقدام جدی صورت بگیرد.

وی، نصب كنتورهای هوشمند بر روی چاه های مجاز و پر كردن چاه های غیر مجاز را از مهمترین راهكارهای جلوگیری از اضافه برداشت آب در این استان دانست.

وی با اشاره به كاهش بارندگی در استان قم گفت: بارش كم طی چند سال بر روی روان آب ها تاثیر گذاشته است و وضعیت روان آب ها باعث كاهش ذخیره آب بر پشت سدها شده است ضمن این كه مشكلات زیست محیطی را ایجاد كرده است.

مدیرعامل شركت آب منطقه ای قم افزود: آب شرب استان قم از دو سد 15 خرداد و كوچری تامین می شود كه آب هایی ذخیره ای درپشت این سدها كاهش پیدا كرده است.

وی ادامه داد: در حال حاضر 34 میلیون متر مكعب آب در سد 15 خرداد و كمتر از 40 میلیون متر مكعب آب در سد كوچری ذخیره شده است.

تغییر الگوی كشت با اهتمام به بحران بی آبی

رئیس سازمان جهاد كشاورزی قم از توسعه كشت گلخانه ای در این استان خبر داد و گفت: از جمله راهكاری های مقابله با مشكل كم آبی در بخش كشاورزی تغییر الگوی كشت است كه در همین راستا 9 هكتار گلخانه با سازه های مقاوم و استاندارد در استان احداث شده است.

محمد رضا طلایی با اشاره به كشت پسته در استان قم گفت: بر اساس الگوهای كشت تدوین شده، قم در بحث توسعه باغ های پسته ظرفیت خوبی دارد چراكه پسته محصولی است كه به آب كمی احتیاج دارد از این رو دو سال گذشته شش هزار و 827 هكتار به سطح زیر كشت این محصول در استان اضافه و دو هزار هكتار از باغ های قدیمی كشت این محصول اصلاح شد.

وی با بیان این كه استفاده از شیوه های نوین آبیاری نقش مهمی در كنترل كم آبی در قم دارد گفت: آبیاری میكرو كه استفاده از آن در سطح كشور به تازگی آغاز شده است، در مزرعه های زراعی استان مورد استفاده قرار گرفت و سطحی در حدود هزار هكتار با این شیوه نوین كه مصرف آب را به 40 درصد حد معمول می رساند، آبیاری شد.

رئیس سازمان جهاد كشاورزی قم ادامه داد: با توجه به نیاز استان به محصول های كشاورزی زودرس كه به دوره آبیاری كمتری احتیاج دارد، 25 درصد سطح زیر كشت را به این محصول ها اختصاص دادیم و با وارد كردن ارقام جدید به بازار و استفاده از آن ها در مزارع، توانستیم در مدت زمان كوتاه تری محصول هایی همچون ذرت علوفه را برداشت كنیم.

وی خاطرنشان كرد: اعتبار 230 میلیارد ریالی كشاورزی قم در بخش آب و اجرای روش های آبیاری نوین در شش هزار هكتار از مزارع استان صورت گرفت.

وی به راهكارهای دولت برای حل مشكل آب گفت: سه راهكار در اولویت برنامه ها قرار دارد كه با انجام آن ها می توان به افزایش منابع آبی مورد نیاز كشاورزان استان امیدوار بود بر اساس تصمیم های ملی باید پساب ورامین از جنوب تهران وارد دشت مسیله شود تا سفره های زیر زمینی این منطقه برای فعالیت های كشاورزی قابل استفاده شود.

طلایی افزود: راهكار بعدی برای تامین منابع آبی مورد نیاز كشاورزان استان، مسدود شدن چاه های آب منطقه علی آباد پس از تكمیل تمام مراحل انتقال آب از سرشاخه های دز به قم و تامین آب شرب شهروندان است چرا كه با این كار سفره های آب زیر زمینی منطقه زنده می ماند.

رئیس سازمان جهاد كشاورزی قم راهكار سوم را تامین حق آبه های كشاورزان دانست و گفت: پس از تامین آب شرب مورد نیاز شهروندان از طریق سرشاخه های دز، باید منابع آبی سد 15 خرداد در اختیار كشاورزان استان قرار گیرد تا شاهد شكوفایی بخش كشاورزی قم به خصوص در بخش پایین دست قمرود باشیم.

خشكسالی مهم ترین عوامل آلودگی هوای قم

مدیركل حفاظت محیط زیست قم با اشاره به این كه پدیده خشكسالی از معضلات مهم زیست محیطی است گفت: خشكسالی به صورت دوره های چند ساله باعث بروز خسارت بسیار جبران ناپذیری به منابع طبیعی استان شده است.

سید رحمان دانیالی، اضافه كرد: بارندگی های سالانه به طور میانگین كم و ناكافی است كه باعث كاهش سطح ایستابی سفره های آب زیر زمینی، افزایش شوری آب این سفره ها، توسعه مناطق بیابانی، خشك شدن تالاب ها و به ویژه افزایش ریزگردها شده است.

وی به وضعیت نامطلوب تالاب های استان قم اشاره كرد و گفت: بیش از 10 درصد از وسعت استان قم درحوزه های تالابی است، اما در حال حاضر این تالاب ها به خاطر بهره وری از منابع آبی و تامین نشدن حق آبه ها به عنوان كانون ریزگردها دامنه مناطق مختلفی از كشور را فراگرفته است.

دانیالی افزود: استان قم در پایین دست رودخانه های دریاچه نمك قرار گرفته است در گذشته 5 رودخانه مهم و اصلی در دریاچه نمك جریان داشته كه امروز بخش زیادی از منابع آبی این رودخانه ها در استان های بالادست مدیریت می شود.

وی اضافه كرد: به علت تامین نشدن حق آبه های استان قم و از بین رفتن پوشش گیاهی اطراف، دریاچه نمك با خشكسالی شدید و شوری فزاینده آب مواجه شده و به عنوان كانون ریزگرد، آلودگی زیست محیطی را به وجود آورده است.

قطع حق آبه ها معضل زیست محیطی

معاون فنی اداره كل حفاظت محیط زیست استان قم نیز با اشاره به موارد مختلف در معضلات زیست محیطی استان گفت: خشكسالی، قطع حقابه های زیست محیطی، حفر چاه های متعدد مجاز و غیرمجاز در دشت مسیله، و برداشت بی رویه منابع آبی در منطقه، باعث شده تا آب های فراشور در سفره های زیرزمینی به سمت دشت ها حركت كرده و پوشش گیاهی و اكوسیستم منطقه را كاملا نابود كند.

سید احمد شفیعی، گفت: امروز 400 هزار هكتار از اراضی منطقه در معرض بیابانی شدن هستند و در حال حاضر 40 هزار هكتار به عنوان كانون های فعال القاء ریزگردها در مركز كشور محسوب می شود.

وی احداث سدهای غدیر و 15 خرداد، را از دیگر بحران های زیست محیطی برشمرد و گفت: آورد آب دو رود اصلی حوزه آبخیز دریاچه نمك قم یعنی قمرود و قره چای امروز به صفر رسیده است و این حوزه امروز بحرانی ترین شرایط را در میان حوزه های آبخیز كشور دارد.

وی بیان داشت: بخاطر ساختار زمین شناختی و اكوسیستمی كم نظیر دریاچه نمك قم و افزایش چشمگیر شوری آب شاهد كانون فعال ریزگرد این منطقه در استان قم هستیم كه به زودی گریبانگیر استان های همجوار می شود.

وی خاطرنشان كرد: كاهش جریان آب و خشكسالی، نبود مدیریت در آبرسانی و بروز ریزگرد و بیابان زایی، موجب شده تا تعدادی از روستاهای اطراف دریاچه نمك خالی از سكنه شود.

دریاچه نمك در جنوب غربی استان قم مابین سه استان قم، اصفهان و سمنان واقع شده است. وسعت این دریاچه در حدود 200 هزار هكتار می باشد. زمین این دریاچه پوشیده از رسوبات نمك است كه بر اثر انباشته شدن سیلاب ها و آب های سطحی در طول قرن ها پدید آمده است.