سازمان ملل متحد می گوید «2.1 میلیارد نفر در سراسر جهان به آب سالم و بهداشتی دسترسی ندارند». این رقم «2.1 میلیارد نفر» آنقدر بزرگ هست كه به خودی خود بتواند ابعاد فاجعه ای را كه بشر امروزه با آن دست به گریبان است نشان دهد.

به گزارش خبرنگار توسعه پایدار «انرژی امروز» از این دست آمار و ارقام در حوزه آب فراوان است. ارقام به قدری بزرگ و به قدری حیرت آور كه به نوعی مرزهای واقعیت را شكسته و به دنیای مجاز پا نهاده است. گویی بزرگی این ارقام در دنیای تكرار مكرراتش، حالا كوچك و بی اهمیت گشته است. چرا كه اگر بزرگی این ارقام و هیبت آنها برای بشر حفظ شده بود ، حتما بشر قرن بیست ویكم در توسعه سریع خود برای ایجاد رفاه و امنیت كذایی برای بخش كوچكی از جامعه خود؛ بخش بزرگ همین جامعه را به همراه «طبیعت» اطرافش قربانی «نسیان خود خواسته» خود در روند «توسعه ناپایدار» نمی كرد.

و جالب تر این كه این ارقام بیشتر مربوط به ساكنان همان كشورهایی است كه توسعه ناپایدارشان تشدید كننده روند كنونی چالش ها و مشكلات آبی شان است اما بی توجه ترین جوامع به این ارقام نیز همین كشورها هستند.

سازمان ملل در تقویم كاری خود روزی دارد به نام «روز جهانی آب» كه هر ساله در 22 مارس برگزار می شود و شعار هر سال آن بر اساس یك موضوع پراهمیت در حوزه آب انتخاب می شود. شعار امسال هم «طبیعت برای آب» است. این شعار قرار است بر «راه حل های بر پایه طبیعت» NBS برای مشكلات آبی متمركز باشد.

تاكنون بیشتر مباحثی كه در خصوص آب مطرح می شد بر پایه مشكلات و چالش هایی بود كه بشر با كمبود آب به آن ها دچار شده است اما حالا توجه ها به سوی طبیعت و حیات وحش هم كشانده شده است.

امسال سازمان ملل كمپینی راه انداخته با نام «جواب را از طبیعت بخواهید» كه اشاره ای است به شعار امسالش «طبیعت برای آب» و تاكید مجددی است بر NBS.

برنامه اصلی NBS، درختكاری برای احیاء جنگل ها، جاری كردن دوباره رودخانه ها در دشت های سیلابی و احیاء تالاب هاست كه به تمامی، روش هایی پایدار و مقرون به صرفه هستند برای كمك به تعادل مجدد چرخش آب در طبیعت، كاهش اثرات تغییرات اقلیم و بهبود بهداشت و معیشت بشر.

NBS كمك می كند تا آب مورد نیاز جمعیت در حال رشد تامین شود در عین حال «اقتصاد چرخشی» در جامعه ایجاد خواهد شد و همزمان به حفاظت از طبیعت و كاهش آلودگی كمك خواهد كرد، این هر دو، اهداف كلیدی بند ششم توسعه پایدار است، بند ششمی كه تامین آب مدیریت شده و پایدار را تا سال 2030 برای تمام ساكنان كره زمین تضمین می كند.

آمار و ارقام آبی در دنیا 2.1 میلیارد نفر به آب آشامیدنی مدیریت شده سالم دسترسی ندارند.

تا سال 2050، حدود 2 میلیارد نفر به جمعیت جهان اضافه خواهد شد و تقاضای آب شاهد رشدی 30 درصدی نسبت به امروز خواهد بود.

در حال حاضر آبیاری كشاورزی 70 درصد از منابع آبی را مصرف می كند، به ویژه كه این رقم در مناطق با تنش آبی بیشتر و جمعیت بالاتر افزایش هم می یابد. صنایع با مصرف 20 درصدی آب در رده بعدی قرار دارند و در این میان تولید انرژی و صنایع تولیدی دیگر بیشترین مصرف انرژی را از آن خود كرده اند. بقیه 10 درصد باقی مانده هم صرف مصارف شهری می شود كه از این میزان كمتر از یك درصد مربوط به آب آشامیدنی است.

امروزه حدود 1.9 میلیارد نفر در مناطقی از دنیا زندگی می كنند كه با كمبود شدید آب مواجه است. تا سال 2050 این تعداد جمعیت به 3 میلیارد نفر خواهد رسید.

تخمین زده می شود منابع آبی 1.8 میلیارد نفر از جمعیت جهان هیچ اقدامات محافظتی در برابر آلاینده ها ندارد.

در دنیا 80 درصد از فاضلاب تولیدی جوامع انسانی بدون انجام هیچ گونه تصفیه ای وارد محیط زیست می شود.

تعداد افرادی كه در جوامع مختلف با خطر سیلاب دست و پنجه نرم می كنند از 1.2 میلیارد نفر امروز به حدود 1.6 میلیارد نفر در سال 2050 می رسد یعنی تقریبا برابر با 20 درصد جمعیت جهان در آن زمان.

امروزه حدود 1.8 میلیارد نفر از جمعیت جهان در معرض خطر فرسایش خاك و جنگل زدایی هستند. دست كم 65 درصد از زمین های جنگلی دنیا در حال از بین رفتن هستند.

تخمین زده می شود از سال 1900 تا كنون، یعنی آغاز قرن بیست ویكم، 64 تا 71 درصد تالاب های طبیعی دنیا به دلیل فعالیت های بشری از بین رفته اند. (چقدر این آمار در ایران ملموس تر است!)

فرسایش خاك حاصل از زمین های كشاورزی، سالانه 25 تا 40 میلیارد تن خاك سطحی را از بین برده و در نتیجه باعث كاهش تولید محصولات كشاورزی و ناتوانی خاك در برقراری تعادل بین آب، كربن و مواد مغذی می شود. روان آب های حاوی مقادیر زیادی نیتروژن و فسفر نیز در آلودگی آب ها سهم بسزایی دارند.

در این آمار آنچه كه بیش از همه به چشم می آید این است كه متوسط جمعیت هایی كه با هر كدام از این خطرات مواجه هستند كمتر از یك میلیارد نفر نیست. یك میلیارد نفر یعنی جمعیتی برابر با مجموع جمعیت ایالات متحده، اندونزی، برزیل، پاكستان و ویتنام!

بنابراین سازمان ملل هر كدام از این آمار را به صورت یك پوستر نشان داده است تا اهمیت ارقام بیشتر خود را نشان دهند.

راه حل های برپایه طبیعت NBS چیست؟احیای جنگل ها، علفزارها و تالاب های طبیعی، جاری سازی مجدد رودخانه ها در دشت های سیلابی، ایجاد موانع گیاهی در مسیر جریان آب ها و... همگی مثال هایی از NBS هستند كه به مدیریت آب دردسترس كمك می كند.

NBS در چشم اندازهای شهری هم شامل مدیریت كاشت، خاك یا تالاب ها و رودها و دریاچه هاست.

NBS نوشداری چالش های آبی نیست كه بشر با آن ها مواجه است بلكه گزینه هایی ابتكاری و مقرون به صرفه است برای تكمیل زیرساخت های آبی قدیمی یا ناكافی.

به عنوان مثال سازمان ملل می گوید:

ذخیره سازی آب از طریق تالاب ها، یا رطوبت خاك یا تغذیه آب های زیرزمینی روش هایی پایدار و تاب آور و البته مقرون به صرفه تر از ساخت زیرساخت های عظیمی چون سدها هستند.

NBS قادر است آلودگی آب حاصل از كشاورزی را با كشاورزی مبتنی بر حفاظت منابع كاهش دهد. كشاورزی مبتنی بر حفاظت منابع، از فرسایش خاك جلوگیری می كند.

اثرات تغییرات اقلیم چون سیلاب ها را می توان با یك سری از NBSها چون ایجاد موانع طبیعی در نوار مرزی رودخانه ها با برقراری مجدد ارتباط رودخانه ها با دشت های سیلابی به حداقل رساند.

استفاده از NBS به معنی به كارگیری «زیرساخت های سبز» است: زیرساخت های طبیعی یا شبه طبیعی كه برایمان منافعی مشابه با همان هایی را تامین خواهد كرد كه زیرساخت های ساخت دست بشر و به عبارتی «زیرساخت های خاكستری» به ارمغان آورده اند.

NBS مزایایی فراتر از خدمات مرتبط با آب به همراه دارد. به عنوان مثال، تالاب هایی كه برای تصفیه فاضلاب ایجاد شده اند قابلیت استفاده به عنوان بیومس برای تولید انرژی، بهبود تنوع زیستی و تولید فضاهای تفریحی و از سویی ایجاد شغل دارند.

NBS و توسعه پایدارNBS قادر است هدف ششم از اهداف توسعه پایدار سازمان ملل، یعنی «اطمینان از دسترسی به مدیریت آب و بهداشت پایدار برای همه» را محقق كند.

از سویی NBS می تواند باعث دستیابی به هدف اول، یعنی ریشه كنی فقر، هدف دوم، یعنی ریشه كنی گرسنگی، هدف سوم یعنی بهداشت عالی را به همراه آورد. مشاغل جدید از طریق NBS تولید می شود و كیفیت آب بالا می رود كه خود به معنی افزایش بهره وری است.

در مورد دیگر اهداف توسعه پایدار، یعنی هدف 7، تامین انرژی پاك و قابل دستیابی؛ هدف 9، زیرساخت ها و ابتكارات صنعتی؛ هدف 11، اجتماعات و شهرهای تاب آور و هدف 12، تولید و مصرف مسوولیت پذیر، باز هم NBS دخیل است. چون این روش نیاز بسیار كمی به انرژی دارد و حتی قادر است نیاز به وجود سیستم های «خاكستری» انرژی بر را كاهش دهد.

در مورد هدف 14، حیات آبی و هدف 15، حیات در خشكی؛ NBS با كاهش آلودگی تالاب ها و مناطق آبی، به افزایش تنوع زیستی و گسترش حیات طبیعی كمك می كند.

روز جهانی آب در ایرانایران نیز هم پای دیگر كشورهای دنیا برنامه هایی برای روز جهانی آب دارد. از جمله این برنامه ها «طراحی پوستر روز جهانی آب» است.

پوستر این روز با همكاری مشترك شركت مدیریت منابع آب ایران و شركت مهندسی آبفای كشور منتشر شده است.

این پوستر برای گرامی داشت روز جهانی آب در روز دوم فروردین ماه سال 1397 طراحی و منتشر شده است.

اخیرا بر اساس آماری كه شركت مدیریت منابع آب ایران منتشر كرده است، میزان بارش سال آبی جاری یعنی 96-97، تاكنون از مدت مشابه آن در كم بارش ترین سال آبی یعنی 86-87 هم كمتر بوده است.

از سویی بر اساس اعلام رییس مركز ملی خشكسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی كشور، 99 درصد كشور با خشكسالی مواجه است و از این مساحت مواجه با خشكسالی، 7 درصد خشكسالی خفیف، 31 درصد خشكسالی متوسط، 42 درصد خشكسالی شدید و 19 درصد خشكسالی بسیار شدید دارند.

خشكسالی در استان های خوزستان، مركزی، قم، اصفهان، فارس، یزد، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، خراسان رضوی، كرمان و سیستان و بلوچستان شدت بیشتری دارد.

معنی و مفهوم این جمله آن است كه ایران باید از سال های گذشته به فكر استفاده از روش هایی چون NBS برای مقابله با اثرات این خشكسالی ها می بود.

هر چند تاكنون در ایران شاهد اقدام قابل توجه و نتیجه بخشی كه بتوان از آن به عنوان یك شاخص برای ارزیابی اقدامات دولت های مختلف در طی سال های گذشته در مقابل خشكسالی نام برد، نبوده ایم، اما امیدواریم مسوولین امر با استفاده از روش های نوینی كه كارشناسان بین المللی برای كاهش اثرات خشكسالی ها ارائه می كنند بتوانند تا حد ممكن از آینده تیره و تاری كه در انتظار ایران است جلوگیری كنند.

اخیرا سازمان حفاظت محیط زیست ایران اعلام كرده است خشكسالی حیات یوزپلنگ آسیایی را تهدید می كند.

یوزپلنگ آسیایی تنها گونه جانوری نیست كه قربانی خشكسالی شده است. ایران با تهدیدات بزرگتر از انقراض یوزآسیایی مواجه است. از دست رفتن محل گذران زندگی و معیشت روستاییان، از دست دادن شغل، اجبار به مهاجرت از روستاها به شهرها، حاشیه نشینی در شهر، افزایش جرم و جنایت و اعتیاد، كاهش بهره وری كشاورزی و صنعتی، كاهش شاخص امید به زندگی، تهدید امنیت ملی، وابستگی بیشتر به خارج از كشور، از دست دادن منابع داخلی و حیاتی كشور، افزایش اعتراضات مدنی و... نمونه هایی از عواقبی است كه ایران از چند سال پیش با آن دست به گریبان است.

آیا هر چه ارقام و آمار در ایران بزرگ تر می شود و پرتكرارتر ، اهمیت آن ها در نگاه مسوولین كوچكتر می شود؟ آیا ما هم مرزهای واقعیت را شكسته و به دنیای مجاز پا نهاده ایم؟