گروه اجتماعی «تیتریك»،در كره زمینی كه به سیاره آبی معروف شده تنها 0.3 درصد از آب های شیرین آن در دسترس ساكنانش قرار دارد و حالا كه جهانیان با كمبود آب، خشكسالی، كیفیت پایین آب های سطحی، زیر زمینی و سد سازی مواجه شده اند تنش ها در مقیاس محلی، ملی، منطقه ای و جهانی برای داشتن آب در حال شكل گیری است ولی آنچه برنده را از بازنده در جنگ آب تفكیك می كند اقداماتی همچون فعالیت های دولت آمریكاست كه آب را به موضوع امنیت ملی برای جلوگیری از گسترش و نفوذ سایر كشورها برای كاهش منافع ملی خود و هم گام با توسعه نفوذ خود بر سایر كشورها با كنترل معضل آب از سال 2005 با دیپلماسی عمومی آب و منافع ملی اقداماتی را آغاز كرده است.

از پیشرو بودن در دیپلماسی آب تا نفوذ بر كشورها

ایالات متحده آمریكا به عنوان یكی از كشورهای پیشرو در امر دیپلماسی عمومی آب، مهمترین هدف خود را از كاربرد این موضوع، تأمین منافع ملی، جلوگیری از گسترش و نفوذ سایر كشورهای بین المللی كه منجر به ضرر رسیدن به منافع ملی آنها خواهد بود، عنوان كرده است.

علیرضا رجائی مدیر عامل مركز بین المللی توسعه خواهر شهرهای ایران در این خصوص معتقد است: جدا از سیاست ها و خط مشی های دولت آمریكا به عنوان پیشرو در دیپلماسی عمومی آب، كشورهای توسعه یافته و در حال توسعه با ادامه روال كم آبی و خشكسالی در جستجوی جلب حمایت این دولت با انجام توافق های بین المللی با نهادها، شركا و همكاران ملی و محلی خواهند بود.

رجائی در ادامه می گوید: به این ترتیب مسئله منافع ملی و گسترش نفوذ آمریكا از طریق دیپلماسی عمومی آب به خوبی دیده خواهد شد.

آب ابزاری برای تامین منافع ملی

آب تنها برای توسعه نیست، بلكه در دنیای امروز كه با چالش كم آبی مواجه هستیم به عنوان یك ابزار كلیدی برای تأمین منافع ملی به شمار می رود و در این بین دیپلماسی عمومی هر كشوری باید به سنجش یكپارچه و جدایی ناپذیر خط مشی های مربوط به آب، توسعه و دیپلماسی تبدیل شود.

فیلیپ سی یب مدیر مركز دیپلماسی عمومی كنگره آمریكا در این باره می گوید: اگر دیپلماسی عمومی معطوف به عمومی ارائه خدمات و نه صرفا تبلیغات باشد، دیپلماسی عمومی آب از جمله سرمایه گذاری هایی است كه می تواند ضمن تأمین منافع ملی آمریكا، به مردمی كه به شدت به این ماده حیاتی نیازمندند یاری رساند.

ایران نیازمند دیپلماسی عمومی آب

كشور ما در یك موقعیت جغرافیایی خشك، نیمه خشك و كم آب قرار گرفته و وضعیت خاص ناهمواری ها و واقع شدن پربارشی در حاشیه بیرونی رشته كوه ها، باعث شده بخش اعظم جمعیت كشور ما مراكز سكونت انسانی و مناطق حاصلخیز كشاورزی در نواحی حاشیه ای كشور و مجاورت همسایگان واقع شوند كه نتیجه این امر وابسته شدن زندگی ساكنان ایران به منافع آب فرامرزی است و از سوی دیگر ساختار ناهمواری های كشور در نواحی غربی موجب شده حجم قابل ملاحظه ای آب از كشور خارج و وارد عراق شود و اینجاست كه دیپلماسی آب در ایران معنا و اهمیت می یابد.

رجائی مدیر عامل مركز توسعه بین المللی خواهر شهرهای ایران در این خصوص معتقد است: اتخاذ دیپلماسی آب در ایران با توجه به منابع فرامرزی اعم از رودهای وارده و خارجه، آب مجازی، انتقال آب بین حوضه ای و كشت فرا سرزمینی با توجه به وضعیت جغرافیایی كشورمان یك امری ضروری و اجتناب ناپذیر است.

لزوم دیپلماسی در كنترل ریز گردها

كشور ما این روزها با پدیده هایی چون ریزگرد، جنگل زدایی و بیابان زایی رو به رو شده و وجود دیپلماسی فعال با كشورهای همسایه در كنترل این معضلات بیش از پیش احساس می شود.

رجائی مدیر عامل مركز توسعه بین المللی خواهر شهرهای ایران در این خصوص می گوید: با توجه به این كه این روزها شاهد پدیده هایی چون ریز گردها هستیم و دیپلماسی رسمی كشور به تنهایی ازعهده چنین بار سنگین بر نمی آید، اهمیت دیپلماسی عمومی آب و مشاركت بخش خصوصی به ویژه سازمان های غیر دولتی فعال در حوزه آب و محیط زیست بیش از پیش آشكار می شود.

وی در ادامه افزود: با توجه به اینكه این روزها شاهد پدیده هایی چون ریزگردها هستیم و دیپلماسی رسمی كشور به تنهایی از عهده چنین بار سنگین بر نمی آید، اهمیت دیپلماسی عمومی آب و مشاركت بخش خصوصی به ویژه سازمان های غیر دولتی فعال در حوزه آب و محیط زیست بیش از پیش آشكار می شود.

چالش های دیپلماسی عمومی آب

متعادل كردن مصرف و بهره برداری از منابع تجدید پذیر در نقطه بهینه و بین بخش های شهری، روستایی و صنعتی جلوگیری از افزایش رقابت و منازله بر سر منابع در مقیاس ملی و منطقه ای؛ بخشی از چالش های دیپلماسی عمومی آب است كه ایران با آن روبرو است.

رجائی مدیر عامل مركز توسعه بین المللی خواهر شهری ایران در این باره می گوید: برقراری همكاری بخش های خصوصی در كشورهای همسایه در زمینه آب و حفظ منابع ملی كشور، بستر سازی برای حضور فعال بخش خصوصی در زمینه مدیریت آب با همكاری بخش دولتی، برقراری تعادل میان سهم انسان اكوسیستم طبیعی و چگونگی مدیریت حوضه های آبی مشترك از دیگر چالش های دیپلماسی عمومی آب در كشور ما ایران است.

پیشنهادات دیپلماسی عمومی آب در حوزه سیاست گذاری

به منظور بهره برداری بهینه از منابع آب تجدید پذیر در حوزه سیاست گذاری پیشنهاداتی برای دیپلماسی عمومی آب ارائه شده كه تلاش در جهت نهادینه كردن سیاست گذاری علمی به جای تصمیم های سیاسی و نهادینه كردن آمایش سرزمین و امنیتی كردن موضوع آب بخشی از آنهاست.

رجائی مدیر عامل مركز توسعه خواهر شهرهای ایران در خصوص دیگر پیشنهادات حوزه سیاست گذاری دیپلماسی عمومی آب می گوید: سازگار نمودن برنامه های توسعه كشور با شرایط جدید اقلیمی و كم آبی و تكیه بر صنعت و توریسم در قبال كشاورزی و در نهایت انطباق سیاست خارجی و داخلی كشور با وضعیت جدید اقلیمی از دیگر پیشنهادات ما در حوزه دیپلماسی عمومی آب به منظور بهره برداری از منابع آب تجدید پذیر است.

پیشنهادات دیپلماسی عمومی آب در حوزه مصرف آن

به منظور بهره برداری بهینه از منابع آب تجدید پذیر در حوزه مصرف مایه حیات پیشنهاداتی را برای دیپلماسی عمومی آب در نظر گرفته اند كه استفاده بهینه از آب در هر سه بخش شهری، صنعتی و كشاورزی كاهش تلفات آب و افزایش راندمان و اصلاح الگوی مصرف ابزارهای اقتصادی از جمله اصلاح جدید قیمت آب مواردی از آن است.

رجائی مدیر عامل مركز توسعه بین المللی خواهر شهرهای ایران در این باره می گوید: با اصلاح الگوی كشت، افزایش نقش آب مجازی، كشت مشترك با همسایگان، تشویق كشت محصولات كم آب برو ممنوعیت كشت محصولات پر آب بر، كشت هیدروپونتیك با استفاده از رطوبت هوا، توسعه قنات ها، توسعه استفاده از فن آوری های مدرن و نوین در زمینه آبیاری از موارد اصلاح الگوی مصرف آب در بخش كشاورزی است.

رجائی در ادامه در خصوص اصلاح الگوی مصرف در بخش صنعت می گوید: مكان گزینی صنایع بر اساس آمایش سر زمینی، جلوگیری زا آلودگی آب های زیر زمینی سطحی با تصفیه پساب های صنعتی از موارد پیشنهادی ما برای حوزه دیپلماسی عمومی آب است.

وی درباره اصلاح الگوی مصرف در بخش شهری معتقد است: جدایی آب شرب و خانگی از سایر مصارف در شهرها، توسعه سیستم فاضلاب شهری، استفاده از پساب های تصفیه شده در مصارف شهری غیر شرب و كشاورزی، اصلاح الگوی مصرف و سرانه مصرف آب، برگزاری كارگاه های آموزشی به منظور افزایش آگاهی شهروندان از مسائل آب با استفاده از امكانات شهرداری ها، شورایاری ها و سراهای محله، از پیشنهادات اصلاح الگوی مصرف ما در بخش شهری است.

دیپلماسی عمومی آب در ایران

با این كه سازمان ملل متحد قطعنامه ای را در سال 1382 تصویب و سال های (1399-1384) را دهه بین المللی اقدام "آب برای زندگی" نام گذاری كرده و اقدامات خود را با همكاری سیار نهادها و سازمان های داخلی و دولتی و غیر دولتی در این خصوص از سال 2005 آغاز كرده ولی در ایران در چند سالی اخیر آب به یك موضوع امنیت ملی تبدیل و دستگاه دیپلماسی رسمی در مسائل به آن درگیر شده است و اما مركز بین المللی خواهر شهرهای ایران در این باره پیشنهاداتی را جهت دیپلماسی عمومی آب ارائه داده است: با ایجاد سازمان مشترك رودهای مرزی، گسترش همكاری میان شهرهای واقع در یك حوضه آبریز مشترك فرامرزی به منظور استفاده بهینه از آب های مشترك از طریق قراردادهای شهری، سازمان دهی بخش خصوصی در حوضه آب های مشترك به منظور ایجاد نهادهای مردمی و كمك به بخش دولتی؛ می توان مدیریت یك پارچه یا در حوضه آب های مشترك، فرامرزی سطحی و زیر زمینی تشكیل داد.

از انجام پروژه های پژوهشی تا توسعه حكمرانی آب

اجرای نتیجه پروژه های پژوهشی در زمینه مسائل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی آب می تواند به توسعه حكمرانی آب در سطوح محلی ملی و منطقه ای كمك كرده و در مشورت دادن به بخش دولتی در مسائل مربوط به حل معضل آب كمك كند.

طرح های كوتاه مدت یك تا 3 ساله

اجرای هر طرح و پیشنهادی در پروسه زمانی كوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت عملی می شود كه مركز بین المللی توسعه خواهر شهرهای ایران طرح های كوتاه مدت پیشنهاد دیپلماسی عمومی آب در كشور را به شكل مطرح كرده است: امنیتی كردن موضوع آب، ممنوعیت كشت محصولات پر مصرف، تشویق و گسترش كشت محصولات كم مصرف، اصلاح الگوی مصرف و كاهش سرانه مصرف آب و مدیریت پساب های شهری، صنعتی و روستایی اعلام كرده است.

رجائی مدیر عامل مركز بین المللی توسعه خواهر شهرهای ایران در ادامه پیشنهادات طرح های كوتاه مدت خود برای اجرای دیپلماسی عمومی آب می گوید: برگزاری كارگاه های آموزشی به منظور افزایش آگاهی شهروندان با استفاده از امكانات شهرداری،سرای محله، شورای شهر و دهیاری ها، گسترش همكاری میان شهرهای واقع در حوضه آبریز مشترك فرامرزی از طریق عقد قراردادهای خواهر شهری و ساماندهی بخش خصوصی در حوضه آبهای مشترك به منظور اعمال مدیریت كار آمد از طریق توسعه سازمان های غیر دولتی و انجام پروژه های پژوهشی در خصوص مسائل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی ، دیپلماسی و مدیریتی آب از طرح های كوتاه مدت یك تا 3 سال است.

اجرای طرح های میان مدت 3 تا 6 ساله

بعد از اجرای طرح های كوتاه مدت به دنبال آن، طرح های میان مدت پیش می آید كه اصلاح الگوی كشت، افزایش نقش آب مجازی، كشت مشترك با همسایگان، كشت هیدروپونتیك با استفاده از رطوبت هوا و توسعه قنات ها بخشی از طرح های میان مدت پیشنهاد دیپلماسی عمومی آب است.

رجائی مدیر عامل مركز بین المللی توسعه خواهر شهرهای ایران در ادامه طرح های میان مدت خود می گوید: توسعه آبیاری مدرن، جدایی آب شرب و خانگی از سایر مصارف شهری، توسعه سیستم فاضلاب شهری در سراسر كشور و اعمال مدیریت یكپارچه در حوزه آبهای مشترك فرامرزی با ایجاد سازمان مشترك رودهای مرزی از دیگر طرح های میان مدت پیشنهاد اجرای دیپلماسی عمومی آب است.

طرح های بلند مدت 6 تا 10 ساله

بعد از اجرای طرح های كوتاه مدت و میان مدت نوبت به اجرای مرحله پایانی و طرح های بلند مدت می رسد كه رد این مرحله نهایی؛ نهادینه كردن سیاست گذاری علمی به جای تصمیم سازی و تصمیم گیری سیاسی و منافع كوتاه مدت، طراحی و اجرای كامل آزمایش سرزمین و سازگار نمودن برنامه های توسعه كشور با شرایط جدید اقلیمی و كم آبی بخشی از برنامه های طرح های بلند مدت است.

رجائی مدیر عامل مركز بین المللی توسعه خواهر شهرهای ایران در ادامه برنامه های طرح بلند مدت پیشنهاد دیپلماسی عمومی آب معتقد است: انطباق سیاست خارجی كشور با شرایط جدید اقلیمی و كم آبی، تامین امنیت غذایی كشور و مدیریت یكپارچه اكوسیستم و محیط زیست از دیگر موارد طرح های بلند مدت دیپلماسی عمومی آب در سطح كشور است.

نوش دارو بعد از مرگ سهراب نشود؟!

ایرانی كه اكنون بیش از 85 درصد از منابع آب زیر زمینی خود را از دست داده و به گفته كارشناسان، جنگ آب بین استان ها شروع شده اكنون اقدامات خود را دیرتر از اعلام زمان سازمان ملل متحد برای دهه (آب برای زندگی) آغاز كرده و آیا ممكن است این دیر كرد نوش دارویی بعد از مرگ باشد؟ آیا وقت آن نرسیده هر چه زودتر دیپلماسی عمومی آب با ورود مردم و نهادهای مردمی شروع به كار كند؟