بجنورد- ایرنا- روزهایی كه خراسان شمالی به سرزمین هزاران چشمه معروف بود به خاطره می پیوندد و خشكسالی در این دیار به قدری ملموس است كه به عقیده كارشناسان 84 درصد این خطه با این بحران رونده مواجه است.

مردمان خراسان شمالی تب داغ تابستان را با خنكای چشمه ها و رودخانه ها از سر می گذراندند اما اكنون كه چشمه ها و رودهای این دیار رویای آب می بینند و چشمانشان خشك شده و خشكسالی رمق مردم را بریده است؛ دلخوش به سخاوت آسمان و رحمت پروردگارند و امسال هم خشكسالی بر تن رنجور مردمان سرزمین این خطه تازیانه میزند.

كاهش نزولات آسمانی این استان را با بحران جدی خشكسالی مواجه كرده و این پدیده چنان شدت گرفته است كه بعضی از مناطق روستایی با كمبود آب آشامیدنی و خشك شدن زمین های كشاورزی مواجه شده اند و برای آب آشامیدنی خانوار و حتی دام هایشان وابسته به تانكرها شده اند و اكنون تنها منبع تامین آب در برخی روستاها تانكراست.

با نگاهی به آمارها می توان دریافت كه متوسط بارش دراز مدت این استان 267 میلیمتر است كه حجمی معادل هفت میلیارد و 591 میلیون متر مكعب می شود و از كل حجم بارش دریافتی، 86 درصد معادل 6 میلیارد و 529 میلیون متر مكعب آن به دلیل تبخیر و تعریق از دسترس خارج شده و تنها یك میلیارد و 62 میلیون متر مكعب آب تجدید شونده را می توان در اختیار گرفت كه برابر استانداردهای مصوب شورای عالی 75 درصد آن باید مورد استفاده قرار گیرد.

به گفته كارشناسان؛ افت منابع آب در دشت های خراسان شمالی بیش از 50 سانتی متر برآورده شده بطوری كه هشت دشت استان ممنونه و ممنونه بحرانی است و سه دشت آزاد نیز ظرفیت های لازم را برای برداشت آب ندارند و هم اینك 50 درصد كشتزارهای آبی و باغی استان با تنش آبی مواجه است كه این وضعیت به علت كاهش بارندگی ها ایجاد شده و خشك شدن منابع آب و استمرار خشكسالی ها موجب شده تا 300 روستا با تنش آبی مواجه باشند.



كاهش 22درصدی بارندگی ها

رییس گروه تحقیقات و توسعه كاربردهای هواشناسی خراسان شمالی با بیان آمارهایی از میزان بارندگی در این استان می گوید: به استناد اطلاعات ایستگاه های هواشناسی از اول فروردین تا 16 اردیبهشت ماه سالجاری متوسط بارش استان 48.3 میلیمتر بود كه بیشتر از 38.1 میلیمتر مدت مشابه سال قبل است.

علی رضا گلرخ می گوید: اما متوسط بارش ها در دوره آماری ده ساله 62 میلیمتر است كه نشان می دهد با وجود افزایش بارش در این دو ماه باز هم بارش ها از میانگین دوره آماری استان كمتر است و در مجموع نسبت به دوره بلند مدت 22.2 درصد كاهش داریم و استان هم چنان با كمبود بارش ها مواجه است.

در عین حال معاون توسعه و پیش بینی اداره كل هواشناسی خراسان شمالی نیز می گوید: بر اساس شاخص ﺑﺎرش اﺳﺘﺎﻧﺪارد یك ساله، بیش از 84 درصد از پهنه استان به میزان 28 هزار كیلومتر مربع درگیر خشكسالی و تحت تاثیر این پدیده شده است.

مهدی كمالی می افزاید: بر اساس شاخص اس. پی. آی (ﺷﺎﺧﺺ ﺑﺎرش اﺳﺘﺎﻧﺪارد شده) در بازه یك ساله تا پایان فروردین ماه امسال، 22.7 درصد از گستره استان درگیر خشكسالی بسیار شدید، 28.5 درصد تحت تاثیر خشكسالی شدید، 21.4 درصد خشكسالی متوسط و 11.5 درصد خشكسالی خفیف است.

معاون توسعه و پیش بینی اداره كل هواشناسی خراسان شمالی در باره میزان بارندگی در سال آبی جاری نیز می گوید: هم چنین در سال آبی جاری در بازه زمانی اول مهر پارسال تا 18 اردیبهشت ماه جاری 154.7 میلیمتر بارندگی در استان ثبت شده است كه این رقم نسبت به بلند مدت 27.8 درصد كاهش دارد.



كسری مخزن آبخوان ها

معاون حفاظت و بهره برداری شركت آب منطقه ای خراسان شمالی در مورد كسری آبخوان های استان و زنگ خطر بی آبی و بحران آب هشدار می دهد و می گوید: میزان كل كسری مخزن آبخوان های استان طی 25 ساله اخیر معادل یك میلیارد و 969 میلیون متر مكعب بوده است كه به طور متوسط رقم 70 میلیون متر مكعب كسری مخزن در هر سال را نشان می دهد.

مهندس وحید واسطه می افزاید: 88.4 درصد آب استان در بخش كشاورزی، 9.5 درصد در بخش شرب و حدود 2.1 درصد در بخش صنعت مصرف می شود و از دیگر سو 45 درصد مصارف استان از منابع آب سطحی و 55 درصد آن از منابع آب زیر زمینی تامین می شود.

واسطه با بیان اینكه در حال حاضر سرانه آب هر فرد در استان به زیر یكهزار و 500 متر مكعب در سال رسیده است می گوید: كه این در حالی است كه حد تنش آبی یكهزار و 750 متر مكعب به ازای هر فرد در سال می باشد كه نشان دهنده تنش آبی در خراسان شمالی است.

وی می گوید: اینك یكی از مهم ترین تنگناهای ساختاری توسعه استان، كاهش فزاینده كمیت و كیفیت منابع آب و تداوم خشكسالی ها است.

معاون حفاظت و بهره برداری شركت آب منطقه ای خراسان شمالی می افزاید: علی رغم بارندگی های بوقوع پیوسته در روزهای اخیر تنها 1.5 درصد حجم ذخیره سدها آبگیری شده و همچنان موضوع مدیریت مصرف آب و رعایت الگوهای مصرف باید مد نظر قرار گیرد و با توجه به اینكه مصارف بیش از منابع آب تجدید شونده است با بحران آب مواجهیم.



آب ارزشمند را هدر ندهیم

به گفته كارشناسان آب و فاضلاب منابع تامین آب استان شامل، سدها، چاه ها، چشمه ها و قنات ها و آب های جاری است و بر این اساس سال قبل بیش از 64 میلیون و 350 متر مكعب آب شرب استحصال و در بین مشتركان توزیع شدكه نسبت به مدت مشابه قبل از آن 10 درصد رشد یافت.

در عین حال گفته می شود تابستان پارسال بدترین سال آب در 52 سال گذشته بود و امسال نیز وضعیت بدتر از سال قبل خواهد شد زیرا چشمه ها و چاه های آب در حال خشك شدن است و باید برای تامین آب به فكر چاه های آهكی بود و این در حالی است كه آب بسیاری از روستاهای خراسان شمالی از چاه دستی و چشمه تامین می شد و با خشك شدن آن ها لازم است برای تامین آب پایدار به فكر حفر چاه بود.

همه این موارد در كنار هم كه جمع می شود نشان می دهد هم اینك به تنش دچار هستیم و اگر این تنش استمرار داشته باشد به علت نبود بارش ها به بحران می رسیم در حالی كه دستمان از منابع آبی زیرزمینی و چاه های آب با كیفیت نیز كوتاه است.

آبرسانی سیار به 93 روستا

سرپرست شركت آب و فاضلاب خراسان شمالی در مورد وضعیت بحرانی آب خراسان شمالی می گوید: 11 شهر این استان دارای تنش و منابع آب آن ها در معرض خطر و ممكن است بخشی از آب خود را از دست دهند.

به گفته رضا نعیمی كاهش بارش ها در سال آبی قبل كه كاهش 45 درصدی میزان آبگیری سدها و افت 55 سانتی متری سطح آب در منابع زیر زمینی استان خراسان شمالی را نیز به همراه داشت، 238 روستای این استان را با تنش آبی مواجه كرد.

نعیمی می افزاید: پیش بینی می شود كه با فرارسیدن فصل گرما تنش آبی نیز در روستاهای استان افزایش یابد

به گفته وی 837 روستای دارای سكنه در خراسان شمالی وجود دارد كه تقریبا 96 درصد آن ها با جمعیت 350 هزار نفر تحت پوشش خدمات شركت آب و فاضلاب استان هستندو هم اكنون 93 روستاآبرسانی سیار می شوند

نعیمی با تشریح تاثیر كاهش بارندگی بر میزان ذخایر آبی می افزاید: كاهش بارندگی ها علاوه بر این كه كاهش ذخیره مخازن شهرها را درپی دارد آن ها را با خطر مواجه می كند.

وی خاطرنشان می كند:آب شرب 3 شهرستان بجنورد اسفراین و شیروان از سد تامین می شود و پیش بینی شده تابستان امسال مشكلی برای تامین آب نداشته باشیم با این حال اگر هم چنان كاهش بارندگی ها تدوام داشته باشد ممكن است این شهرها هم با مشكل مواجه شوند.

وی منابع تامین آب استان را376 حلقه چاه، 178 دهنه چشمه، 11 قنات و 3 سد بیان می كند و می گوید: كاهش بارش ها و نزولات جوی منجر به كاهش ذخایر آب های زیرزمینی كاهش آبدهی قنوات و چشمه ها نیز می شود و هر چه منابع آب، قنات ها، چشمه ها و چاه ها به سدهای استان نزدیك باشند با كاهش آبدهی بیشتری مواجهند مگر این كه باران ببارد.



فشار بر شبكه آب با مصرف غیر شرب

سرپرست شركت آب و فاضلاب خراسان شمالی با بیان این كه در سال های خشكسالی برداشت آب شرب به ویژه در روستاها نیز بیشتر است می افزاید: با كاهش و خشك شدن آب رودها و چشمه ها روستاییان از شبكه آبرسانی برای آبیاری دام و زمین استفاده می كنند و همین امر فشار برروی شبكه آب را بیشتر می كند.

وی میزان تولید آب شرب استان را 83 میلیون متر مكعب در سال بیان كرده و خاطرنشان می كند: استاندار سرانه مصرف آب در شهرها 170 لیتر و در روستاها 140 لیتر به ازای هر نفر در روز برآورد شده اما این سرانه در شهرهای استان ما 225 و در روستاها حتی بیشتر از شهرها و 230 لیتر است و اضافه برداشت از شبكه آبرسانی به خصوص روستاها را می تواند با قطعی آب مواجه كند و مشتركان روستایی باید دقت بیشتری در مصرف آب داشته باشند تا با قطعی مواجه نشوند.

وی تاكید می كند: با توجه به خشكسالی های اخیر و افت آبدهی منابع آب شرب استان انتظار می رود هم استانی ها در مصرف آب صرفه جویی جدی داشته باشند و با بكار گیری راهكارهای مختلف مانند استفاده از تجهیزات و شیرآلات كاهنده و كاهش زمان مصارفی مانند استحمام، ابیاری نكردن باغچه ها در ساعات گرم روز و شستشو نكردن وسایلی مانند خوردو و فرش درمنزل در مصرف آب صرفه جویی داشته باشند و مصرف آب را مدیریت كنند تا تابستان با قطع آب مواجه نشویم.

شركت آب و فاضلاب خراسان شمالی بیش از 200 هزار مشترك آب در شهرها، 121 هزار مشترك آب در روستاها و 60 هزار مشترك فاضلاب دارد.

این استان شمالشرق ایران دارای 863 هزار نفر جمعیت است كه 44درصد آن ها در روستاها زندگی می كنند.

براساس گزارش ها هم اینك ساكنان مناطق مختلف خراسان شمالی با مشكلات زیادی دست و پنجه نرم می كنند كه آبرسانی با تانكر به روستاها از جمله اقدامات دولت برای رفع تنش آبی در برخی روستاها است.

خراسان شمالی در منطقه خشك و نیمه خشك ایران قرار گرفته كه علاوه بر این موضوع در دهه های اخیر وقوع پدیده تغییر اقلیم یكی از عوامل تاثیر گذار بر منابع آب استان بوده است.

بر اساس آخرین آماربرداری ها از منابع آب در حدود 988 میلیون متر مكعب از منابع آب مورد مصرف قرار می گیرد.

این استان دارای 2 شبكه رودخانه ای است، رودخانه اترك و سرشاخه های متعدد آن در ناحیه شمالی استان كه بخش اعظم استان را در بر می گیرد و بخش جنوبی استان كه جزو حوضه آبریزی كویر مركزی محسوب می شود از شبكه رودخانه ای و جریان آبی محدود برخوردار است.

در این بخش رود كال شور و سر شاخه های محدود كه مهم ترین مربوط به شهرستان اسفراین می باشد جریان دارد.

رژیم رودخانه های استان برفی - بارانی است به این معنی كه بخشی از جریان پایه آنها به خصوص در طول فصل بهار از ذوب برف تامین می شود و بخش عمده ای از جریان رودخانه ها مربوط به چشمه ها می باشد كه در سطح حوضه به ویژه در ارتفاعات و دامنه ها وجود داشته و موجب بالا رفتن ضریب جریان می شود مقایسه حجم آب عبوری در طی بازه های تعیین شده بیانگر كاهش آورد رودخانه ها به صورت متوسط 15 درصد در هر دوره می باشد كه این تغییرت الگوی بارشی از برف به باران، گرم شدن استان، افزایش مصرف، كاهش تدریجی آبدهی چشمه ها ناشی از افت سطح آب های زیر زمینی در سرشاخه رودخانه ها است.

برچسب ها
- بجنورد
- تغییرات اقلیمی
- صرفه جویی در مصرف آب
- آب و فاضلاب
- خراسان شمالی